CMK 94 Yakalanan Kişi Ne Zaman Hâkim Önüne Çıkarılır?

Hakkında yakalama emri bulunan bir kişinin yakalanması, belirsiz süreyle kollukta bekletilebileceği anlamına gelmez. CMK 94, kişinin hangi sürede ve hangi yöntemle yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılacağını düzenler.

Düzenlemenin merkezinde yirmi dört saatlik süre bulunur. Fiziksel olarak yetkili yargı merciine götürme mümkün değilse aynı süre içinde sesli ve görüntülü iletişim sistemi kullanılır. Bazı mesai dışı yakalamalarda ise Cumhuriyet savcısı, belirlenen tarihte hazır bulunma taahhüdü karşılığında serbest bırakılmayı emredebilir.

CMK 94 Güncel Madde Metni

Yakalanan kişinin mahkemeye götürülmesi

Madde 94 – (Değişik:21/2/2014 – 6526/7 md.)

(1) Hâkim veya mahkeme tarafından verilen yakalama emri üzerine soruşturma veya kovuşturma evresinde yakalanan kişi, en geç yirmi dört saat içinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılır.

(2) Yakalanan kişi, en geç yirmi dört saat içinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılamıyorsa, aynı süre içinde yakalandığı yer adliyesinde, mevcut değil ise en yakın adliyede kurulu sesli ve görüntülü iletişim sisteminin kullanılması suretiyle yetkili hâkim veya mahkeme tarafından bu kişinin sorgusu yapılır veya ifadesi alınır.

(3) (Ek:8/7/2021-7331/12 md.) İfadesi alınmak amacıyla düzenlenen yakalama emri üzerine mesai saatleri dışında yakalanan ve belirlenen tarihte yargı mercii önünde hazır bulunmayı taahhüt eden kişinin serbest bırakılması, Cumhuriyet savcısı tarafından emredilebilir. Bu hüküm her yakalama emri için ancak bir kez uygulanabilir. Taahhüdünü yerine getirmeyen kişiye, yakalama emrinin düzenlendiği yer Cumhuriyet savcısı tarafından bin Türk lirası idari para cezası verilir.

CMK 94 Hangi Yakalamalarda Uygulanır?

Madde, hâkim veya mahkeme tarafından verilmiş bir yakalama emrinin uygulanması sonucunda yakalanan kişiyi kapsar. Bu nedenle CMK 90 kapsamındaki suçüstü yakalaması ile hâkim veya mahkeme kaynaklı yakalama emrinin sonuçları birbirine karıştırılmamalıdır.

Yakalama emrinin soruşturma ve kovuşturma evrelerinde hangi nedenlerle ve kim tarafından düzenlenebileceği CMK 98 yakalama emri yazısında açıklanmıştır.

Yakalamanın soruşturma veya kovuşturma evresinde gerçekleşmesi mümkündür. Önemli olan, kişinin yakalama emrine dayanılarak özgürlüğünden yoksun bırakılması ve yetkili yargı merciine çıkarılma sürecinin başlamasıdır.

Yirmi Dört Saatlik Süre Nasıl Uygulanır?

Yakalanan kişi en geç yirmi dört saat içinde yakalama emrini veren veya işlem yapmaya yetkili hâkim ya da mahkeme önüne çıkarılmalıdır. Bu süre, işlemlerin uygun bir güne bırakılabileceği genel bir bekleme süresi değildir.

Kişinin yakalandığı saat, kolluk kayıtları, nezarethaneye giriş ve çıkış saatleri, sevk evrakı ve yargı mercii önüne çıkarıldığı zaman uygulamadaki süre denetimi bakımından önem taşır. gözaltı süreleri ile CMK 94’teki özel yirmi dört saatlik kural aynı hukuki dayanağa sahip değildir; somut işlemin hangi karara dayandığı öncelikle belirlenmelidir.

Yetkili Mahkemeye Götürmek Mümkün Değilse Ne Olur?

Uzaklık, ulaşım veya benzeri nedenlerle kişinin yirmi dört saat içinde yetkili hâkim ya da mahkeme önüne fiziksel olarak çıkarılması mümkün olmayabilir. Böyle bir durumda kişi yalnızca bekletilemez.

CMK 94/2 uyarınca aynı süre içinde, yakalandığı yer adliyesinde; orada sistem yoksa en yakın adliyede bulunan sesli ve görüntülü iletişim sistemi kullanılır. Sorgu veya ifade, yakalama emri bakımından yetkili hâkim ya da mahkeme tarafından gerçekleştirilir.

SEGBİS ile İfade veya Sorgu Ne Anlama Gelir?

Sesli ve görüntülü iletişim sistemi, kişinin başka bir adliyeden yetkili yargı merciine görüntülü ve sesli olarak bağlanmasını sağlar. Bu yöntem, CMK 94 bakımından yirmi dört saatlik yargısal denetim güvencesinin uzaktan yerine getirilmesine hizmet eder.

İşlemin niteliği dosyanın aşamasına ve yakalama emrinin içeriğine göre değişebilir. Soruşturma evresinde ifade, kovuşturma evresinde ise sorgu gündeme gelebilir. Müdafi yardımından yararlanma ve savunma için gerekli bilgilerin edinilmesi gibi haklar, bağlantının uzaktan kurulması nedeniyle ortadan kalkmaz.

Mesai Dışında Yakalanan Kişi Serbest Bırakılabilir mi?

CMK 94/3, yalnızca ifade alınması amacıyla düzenlenen yakalama emirleri için sınırlı bir imkân tanır. Kişi mesai saatleri dışında yakalanmışsa ve belirlenen tarihte yargı mercii önünde hazır bulunmayı taahhüt ederse Cumhuriyet savcısı serbest bırakılmasını emredebilir.

Bu düzenleme otomatik serbest bırakılma hakkı değildir. Karar Cumhuriyet savcısına aittir. Ayrıca bu imkân her yakalama emri için yalnızca bir kez uygulanabilir.

Hazır Bulunma Taahhüdüne Uyulmazsa Ne Olur?

Belirlenen tarihte yargı mercii önüne gelmeme hâlinde kişi, kendisine tanınan bu özel imkândan yararlanamaz. Madde metni, taahhüdünü yerine getirmeyen kişiye yakalama emrinin düzenlendiği yer Cumhuriyet savcısı tarafından idari para cezası verilmesini öngörür.

Taahhüdün tarihi, saati ve hangi yargı merciine yönelik olduğu açıkça kayıt altına alınmalıdır. Kişiye verilen belgenin saklanması, sonradan ortaya çıkabilecek uyuşmazlıklarda önem taşır.

Yakalanan Kişinin Temel Hakları Nelerdir?

Kişiye yakalama nedeni ve hakkındaki iddia anlaşılır biçimde bildirilmelidir. Müdafi yardımından yararlanma hakkı korunmalı, işlem ve süreler kayıt altına alınmalıdır. Yakalama veya nakil sırasında kelepçe kullanılması da otomatik değildir; bunun şartları CMK 93’te ayrıca düzenlenmiştir.

Yakalama emrinin dosyası, emri veren merci, yakalama saati ve kişinin ne zaman yargı merciine çıkarıldığı birlikte incelenmelidir. Süre veya usul ihlali iddiası yalnız tek bir belgeye bakılarak değerlendirilemez.

Uygulamada Kontrol Edilmesi Gerekenler

• Yakalamanın dayandığı emrin hangi hâkim veya mahkeme tarafından verildiği,
• Emrin ifade, sorgu veya başka bir işlem amacı taşıyıp taşımadığı,
• Yakalamanın kesin saati ve bu saatin kayıtlara doğru geçirilip geçirilmediği,
• Kişinin yirmi dört saat içinde yetkili merci önüne çıkarılıp çıkarılmadığı,
• Fiziksel sevk mümkün değilse SEGBİS işleminin aynı süre içinde yapılıp yapılmadığı,
• Mesai dışı serbest bırakmada taahhüdün içeriği ve kişiye verilen belgenin bulunup bulunmadığı,
• Müdafi ve bilgilendirme haklarının fiilen kullandırılıp kullandırılmadığı.

Sık Sorulan Sorular

Yakalama emriyle yakalanan kişi kaç saat içinde mahkemeye çıkarılır?

CMK 94’e göre kişi en geç yirmi dört saat içinde yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılmalıdır.

Yol uzaksa yirmi dört saat aşılabilir mi?

Fiziksel olarak götürme mümkün değilse süre kendiliğinden uzamaz. Aynı süre içinde uygun adliyeden sesli ve görüntülü iletişim sistemiyle ifade veya sorgu yapılır.

SEGBİS işlemini yakalandığım yerdeki hâkim mi yapar?

Kanuna göre işlem, sistem aracılığıyla yetkili hâkim veya mahkeme tarafından yapılır. Bağlantı yakalandığı yer adliyesinden, sistem yoksa en yakın adliyeden kurulur.

Mesai dışında yakalanan herkes taahhütle serbest bırakılır mı?

Hayır. Bu imkân yalnız ifade alınması amacıyla düzenlenen yakalama emrinde ve Cumhuriyet savcısının kararıyla uygulanabilir.

Taahhütle serbest bırakılma kaç kez uygulanabilir?

Aynı yakalama emri bakımından yalnızca bir kez uygulanabilir.

Belirlenen tarihte mahkemeye gidilmezse ne olur?

CMK 94/3 idari para cezası öngörür. Ayrıca kişi, aynı yakalama emri bakımından bu özel serbest bırakma imkânından yeniden yararlanamaz.

CMK 94’e aykırı bekletme hâlinde ne yapılabilir?

Yakalama saati, sevk kayıtları ve ifade veya sorgu zamanı hızla belirlenmelidir. Başvurulabilecek yol, ihlalin niteliğine ve dosyanın güncel durumuna göre değişebileceğinden somut dosya üzerinden hukuki değerlendirme gerekir.

Yakalama emri uygulandıktan sonra yalnız yargı merciine çıkarılma süresi değil, CMK 95 uyarınca yakınlara gecikmeksizin haber verilmesi de ayrı bir usul güvencesidir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.