CMK 91 Gözaltı Süresi, Şartları ve İtiraz

Gözaltı, yakalanan kişinin soruşturma işlemlerinin tamamlanması amacıyla kanuni süre içinde özgürlüğünden geçici olarak yoksun bırakılmasıdır. Yakalama kararı verilmiş olması, kişinin otomatik biçimde gözaltında tutulabileceği anlamına gelmez.

CMK 91; gözaltının şartlarını, azami süreleri, toplu suçlarda uzatmayı, belirli suçüstü hâllerinde kolluk amirinin yetkisini ve sulh ceza hâkimine başvuru yolunu düzenler.

Gözaltındaki kişinin tutulacağı yer, sağlık kontrolü, kayıtlar ve kendisine verilecek belgeler bakımından uygulanacak kurallar CMK 99 gözaltı yönetmeliği kapsamında ayrıca düzenlenir.

CMK 91 Güncel Madde Metni

Gözaltı

Madde 91 –

(1) Yukarıdaki maddeye göre yakalanan kişi, Cumhuriyet Savcılığınca bırakılmazsa, soruşturmanın tamamlanması için gözaltına alınmasına karar verilebilir. Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren yirmidört saati geçemez. Yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilme için zorunlu süre oniki saatten fazla olamaz.

(2) Gözaltına alma, bu tedbirin soruşturma yönünden zorunlu olmasına ve kişinin bir suçu işlediği şüphesini gösteren somut delillerin varlığına bağlıdır.

(3) Toplu olarak işlenen suçlarda, delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu nedeniyle; Cumhuriyet savcısı gözaltı süresinin, her defasında bir günü geçmemek üzere, üç gün süreyle uzatılmasına yazılı olarak emir verebilir. Gözaltı süresinin uzatılması emri gözaltına alınana derhâl tebliğ edilir.

(4) Suçüstü hâlleriyle sınırlı olmak kaydıyla; kişi hakkında aşağıdaki bentlerde belirtilen suçlarda mülki amirlerce belirlenecek kolluk amirleri tarafından yirmi dört saate kadar, şiddet olaylarının yaygınlaşarak kamu düzeninin ciddi şekilde bozulmasına yol açabilecek toplumsal olaylar sırasında ve toplu olarak işlenen suçlarda kırk sekiz saate kadar gözaltına alınma kararı verilebilir. Gözaltına alma nedeninin ortadan kalkması hâlinde veya işlemlerin tamamlanması üzerine derhâl ve her hâlde en geç yukarıda belirtilen sürelerin sonunda Cumhuriyet savcısına, yapılan işlemler hakkında bilgi verilerek talimatı doğrultusunda hareket edilir. Kişi serbest bırakılmazsa yukarıdaki fıkralara göre işlem yapılır. Ancak kişi en geç kırk sekiz saat, toplu olarak işlenen suçlarda dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır. Bu fıkra kapsamında kolluk tarafından gözaltına alınan kişiler hakkında da gözaltına ilişkin hükümler uygulanır.

a) Toplumsal olaylar sırasında işlenen cebir ve şiddet içeren suçlar.

b) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan;

1. Kasten öldürme (madde 81, 82), taksirle öldürme (madde 85),

2. Kasten yaralama (madde 86, 87),

3. Cinsel saldırı (madde 102),

4. Çocukların cinsel istismarı (madde 103),

5. Hırsızlık (madde 141, 142),

6. Yağma (madde 148, 149),

7. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188),

8. Bulaşıcı hastalıklara ilişkin tedbirlere aykırı davranma (madde 195),

9. Fuhuş (madde 227),

10. Kötü muamele (madde 232),

c) 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununda yer alan suçlar.

d) 6/10/1983 tarihli ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanununun 33 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen suçlar.

e) 10/6/1949 tarihli ve 5442 sayılı İl İdaresi Kanununa dayanılarak ilan edilen sokağa çıkma yasağını ihlal etme.

f) 21/3/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununun 3 üncü maddesinde belirtilen suçlar.

(5) Yakalama işlemine, gözaltına alma ve gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin Cumhuriyet savcısının yazılı emrine karşı, yakalanan kişi, müdafii veya kanunî temsilcisi, eşi ya da birinci veya ikinci derecede kan hısımı, hemen serbest bırakılmayı sağlamak için sulh ceza hâkimine başvurabilir. Sulh ceza hâkimi incelemeyi evrak üzerinde yaparak derhâl ve nihayet yirmidört saat dolmadan başvuruyu sonuçlandırır. Yakalamanın veya gözaltına alma veya gözaltı süresini uzatmanın yerinde olduğu kanısına varılırsa başvuru reddedilir ya da yakalananın derhâl soruşturma evrakı ile Cumhuriyet Savcılığında hazır bulundurulmasına karar verilir.

(6) Gözaltı süresinin dolması veya sulh ceza hâkiminin kararı üzerine serbest bırakılan kişi hakkında yakalamaya neden olan fiille ilgili yeni ve yeterli delil elde edilmedikçe ve Cumhuriyet savcısının kararı olmadıkça bir daha aynı nedenle yakalama işlemi uygulanamaz.

(7) Gözaltına alınan kişi bırakılmazsa, en geç bu süreler sonunda sulh ceza hâkimi önüne çıkarılıp sorguya çekilir. Sorguda müdafii de hazır bulunur.

Gözaltı Kararı Verilebilmesi İçin Hangi Şartlar Aranır?

CMK 91/2 iki şartın birlikte bulunmasını arar. Gözaltı, soruşturmanın yürütülmesi bakımından zorunlu olmalı ve kişinin suçu işlediği şüphesini gösteren somut deliller bulunmalıdır.

Yalnızca soyut bir ihbar, genel değerlendirme veya kişinin ifade vermesinin istenmesi gözaltıyı kendiliğinden haklı kılmaz. İşlemin neden gerekli olduğu somut soruşturma işlemleriyle açıklanabilmelidir.

Yakalamanın hangi şartlarda yapılabileceği ve yakalanan kişinin ilk hakları CMK 90 yakalama şartları yazısında ayrıca ele alınmıştır.

Olağan Gözaltı Süresi Ne Kadardır?

Olağan gözaltı süresi yakalama anından itibaren en fazla yirmi dört saattir. Sürenin başlangıcı, kişinin karakola götürüldüğü veya gözaltı kararının yazıldığı an değil, fiilen yakalandığı andır.

En yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmek için gerçekten zorunlu olan yol süresi bu hesaba dahil edilmez. Ancak bu ek süre on iki saati aşamaz. On iki saat otomatik olarak kullanılan ilave bir gözaltı süresi değildir; yalnız gerekli yol süresidir.

Toplu Suçlarda Gözaltı Süresi Nasıl Uzatılır?

Toplu olarak işlenen suçlarda delillerin toplanmasındaki güçlük veya şüpheli sayısının çokluğu varsa Cumhuriyet savcısı süreyi uzatabilir. Uzatma her defasında en fazla bir gün olabilir ve toplam üç günlük uzatma verilebilir.

Bu durumda başlangıçtaki yirmi dört saatle birlikte süre dört güne ulaşabilir. Her uzatma ayrı değerlendirmeye ve yazılı emre dayanmalı; uzatma emri gözaltındaki kişiye derhal tebliğ edilmelidir.

Kolluk Amiri Gözaltı Kararı Verebilir mi?

Temel kural, gözaltı kararının Cumhuriyet savcılığı süreci içinde verilmesidir. CMK 91/4 ise yalnız suçüstü hâlleri ve maddede sayılan suçlar bakımından istisnai bir yetki düzenler.

Mülki amirce belirlenen kolluk amiri, kapsamdaki suçlarda yirmi dört saate kadar karar verebilir. Şiddet olaylarının yaygınlaşıp kamu düzenini ciddi biçimde bozabileceği toplumsal olaylar sırasında ve toplu işlenen suçlarda bu süre kırk sekiz saate kadar çıkabilir.

Gözaltı nedeni ortadan kalktığında veya işlemler tamamlandığında kişi gereksiz yere tutulamaz. Cumhuriyet savcısına yapılan işlemler hakkında bilgi verilir ve talimatı doğrultusunda hareket edilir.

Gözaltı Kararına Kimler İtiraz Edebilir?

Yakalanan kişi, müdafii, kanuni temsilcisi, eşi veya birinci ya da ikinci derece kan hısımı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvurunun amacı kişinin derhal serbest bırakılmasını sağlamaktır.

Hâkim incelemeyi evrak üzerinden yapar ve başvuruyu derhal, en geç yirmi dört saat içinde sonuçlandırır. İnceleme yakalama işlemini, gözaltı kararını ve gözaltı süresinin uzatılmasını kapsayabilir.

Serbest Bırakılan Kişi Aynı Olaydan Yeniden Yakalanabilir mi?

Gözaltı süresi dolduğu veya sulh ceza hâkimi kararıyla serbest bırakılan kişi aynı nedenle keyfî biçimde yeniden yakalanamaz. Bunun için yakalamaya neden olan fiille ilgili yeni ve yeterli delil elde edilmesi ve Cumhuriyet savcısının kararının bulunması gerekir.

Bu güvence, aynı olay üzerinden tekrarlanan özgürlük kısıtlamalarını önlemeyi amaçlar. Yeni delilin gerçekten yeni, yeterli ve aynı fiille bağlantılı olup olmadığı somut dosyada değerlendirilir.

Gözaltı Sonunda Ne Olur?

Gözaltındaki kişi süre dolmadan serbest bırakılabilir. Serbest bırakılmazsa en geç kanuni sürenin sonunda sulh ceza hâkimi önüne çıkarılır ve sorguya çekilir.

Sorguda müdafi hazır bulunur. Hâkim, dosyadaki delilleri ve talebi değerlendirerek tutuklama, adli kontrol veya serbest bırakma yönünde karar verebilir. Tutuklamanın ayrı şartları ve sonuçları tutuklama nedir yazısında açıklanmıştır.

Hukuka Aykırı Gözaltı Hâlinde Tazminat İstenebilir mi?

Kanuni şartlar olmadan gözaltına alınma, sürenin aşılması, süresinde hâkim önüne çıkarılmama veya kanuni hakların kullandırılmaması tazminat değerlendirmesine konu olabilir.

Tazminat hakkı ve başvuru süreleri, ceza soruşturmasının sonucuyla birlikte incelenmelidir. Ayrıntılı açıklamalar haksız gözaltı ve koruma tedbirleri nedeniyle tazminat yazısında yer almaktadır.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Yakalama saati ile gözaltı kararının saati ayrı ayrı kayda geçirilmelidir.
• Gözaltının soruşturma bakımından neden zorunlu olduğu somutlaştırılmalıdır.
• Suç şüphesini gösteren somut deliller dosyada bulunmalıdır.
• Yol süresi yalnız gerçekten zorunlu olduğu ölçüde hesaba katılmalıdır.
• Toplu suçlardaki her uzatma ayrı ve yazılı emirle yapılmalıdır.
• Uzatma emri gözaltındaki kişiye derhal tebliğ edilmelidir.
• İtiraz ve müdafi yardımından yararlanma hakları gecikmeden kullanılmalıdır.

Sık Sorulan Sorular

Gözaltı süresi ne zaman başlar?

Süre, kişinin fiilen yakalandığı anda başlar. Karakola giriş veya gözaltı emrinin düzenlenme saati başlangıcı ileriye taşımaz.

Normal gözaltı süresi kaç saattir?

Olağan süre en fazla yirmi dört saattir. Hâkim veya mahkemeye gönderilmek için zorunlu yol süresi ayrıca hesaplanabilir; bu süre on iki saati aşamaz.

Toplu suçlarda gözaltı dört gün olabilir mi?

Evet. Kanundaki güçlük veya şüpheli sayısı şartları varsa savcı, her defasında bir günü aşmayan yazılı emirlerle süreyi toplam üç gün uzatabilir.

Gözaltı kararını polis verebilir mi?

Kural Cumhuriyet savcılığı sürecidir. CMK 91/4’te sayılan suçüstü hâllerinde, mülki amirce belirlenen kolluk amirine sınırlı ve istisnai yetki verilmiştir.

Gözaltı kararına aile üyeleri itiraz edebilir mi?

Eş ile birinci veya ikinci derece kan hısımları, müdafi ve kanuni temsilciyle birlikte sulh ceza hâkimine başvurabilir.

Gözaltı itirazı ne kadar sürede karara bağlanır?

Sulh ceza hâkimi başvuruyu evrak üzerinden derhal ve en geç yirmi dört saat dolmadan sonuçlandırır.

Serbest bırakılan kişi aynı olaydan tekrar yakalanabilir mi?

Yeni ve yeterli delil elde edilmedikçe ve Cumhuriyet savcısının kararı bulunmadıkça aynı nedenle yeniden yakalama yapılamaz.

Nezarethanelerin, ifade alma odalarının, gözaltı sürelerinin ve bütün kayıtların savcılıkça nasıl denetleneceği CMK 92 gözaltı işlemlerinin denetimi yazısında açıklanmıştır.

Gözaltındaki kişinin başka bir yere naklinde kelepçenin hangi şartlarla kullanılabileceği CMK 93 nakil sırasında kelepçe yazısında ele alınmıştır.

Yakalama, gözaltı veya gözaltı süresinin uzatılması hâlinde bir yakına ya da kişinin belirlediği kişiye haber verilmesi, CMK 95 yakınlara bildirim yükümlülüğü kapsamında ayrıca yerine getirilmelidir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.

Gözaltı sonrasında tutuklanan şüpheli yönünden soruşturma sürerken serbest bırakma ve adli kontrol seçenekleri, CMK 103 savcının tahliye yetkisi yazısında ele alınmıştır.