CMK 98 Yakalama Emri: Hangi Durumlarda Çıkarılır?

Bir kişi hakkında yakalama emri bulunması, o kişinin kesin olarak suçlu olduğu anlamına gelmez. Yakalama emri; şüpheli veya sanığın gerekli adlî işlem için yetkili merci önünde hazır bulundurulmasını sağlayan bir ceza muhakemesi tedbiridir.

CMK 98, yakalama emrinin soruşturma ve kovuşturma evrelerinde hangi koşullarda, kim tarafından düzenlenebileceğini ve emirde bulunması gereken bilgileri belirler. Emrin dayanağı ile yakalandıktan sonra uygulanacak işlem birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.

CMK 98 güncel madde metni

Yakalama emri ve nedenleri

Madde 98 –

(1) (Değişik: 25/5/2005 – 5353/10 md.) Soruşturma evresinde çağrı üzerine gelmeyen veya çağrı yapılamayan şüpheli hakkında, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından yakalama emri düzenlenebilir. Ayrıca, tutuklama isteminin reddi kararına itiraz halinde, itiraz mercii tarafından da yakalama emri düzenlenebilir.

(2) Yakalanmış iken kolluk görevlisinin elinden kaçan şüpheli veya sanık ya da tutukevi veya ceza infaz kurumundan kaçan tutuklu veya hükümlü hakkında Cumhuriyet savcıları ve kolluk kuvvetleri de yakalama emri düzenleyebilirler.

(3) Kovuşturma evresinde kaçak sanık hakkında yakalama emri re’sen veya Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim veya mahkeme tarafından düzenlenir.

(4) Yakalama emrinde, kişinin açık eşkâli, bilindiğinde kimliği ve yüklenen suç ile yakalandığında nereye gönderileceği gösterilir.

Yakalama emrinin amacı nedir?

Yakalama emrinin amacı kişiyi cezalandırmak değil, soruşturma veya kovuşturma bakımından gerekli işlemin yapılabilmesi için yetkili merci önünde hazır bulundurmaktır. Bu işlem ifade alma, sorgu veya mahkeme huzuruna çıkarma ihtiyacından kaynaklanabilir.

Yakalama emri ile CMK 90 kapsamındaki doğrudan yakalama aynı değildir. CMK 90 belirli suçüstü ve gecikme hâllerindeki yakalama yetkisini, CMK 98 ise yetkili merci tarafından düzenlenen yakalama emrini konu alır.

Soruşturma evresinde yakalama emrini kim çıkarır?

Soruşturma evresinde şüpheli çağrı üzerine gelmemiş veya kendisine çağrı yapılamamışsa Cumhuriyet savcısı doğrudan emri düzenlemez. Savcının istemi üzerine sulh ceza hâkimi yakalama emri düzenleyebilir.

Çağrıya gelmeme ile çağrının kişiye hiç ulaşmaması aynı durum değildir. Kanun her iki hâli de kapsar; ancak dosyada çağrı işlemleri, bilinen adresler ve şüphelinin durumunun doğru değerlendirilmesi gerekir.

Ayrıca tutuklama isteminin reddedilmesine karşı yapılan itirazı inceleyen merci de yakalama emri düzenleyebilir. Bu olasılık, ilk fıkradaki olağan soruşturma usulünden ayrı bir yetki hâlidir.

Kaçan kişi hakkında yakalama emrini kim düzenleyebilir?

Yakalanmışken kolluğun elinden kaçan şüpheli veya sanık hakkında Cumhuriyet savcıları ve kolluk kuvvetleri de yakalama emri düzenleyebilir. Aynı yetki, tutukevi veya ceza infaz kurumundan kaçan tutuklu ya da hükümlü için de geçerlidir.

Bu fıkra, kişinin daha önce fiilen yakalanmış veya kurumda tutuluyor olmasına rağmen kaçması durumunu düzenler. Ceza infaz kurumundan kaçmanın ayrıca suç oluşturup oluşturmadığı, olayın özelliklerine göre TCK 292 kapsamında değerlendirilir.

Kovuşturma evresinde yakalama emri nasıl çıkarılır?

İddianamenin kabulüyle başlayan kovuşturma evresinde kaçak sanık hakkında yakalama emrini hâkim veya mahkeme düzenler. Karar re’sen verilebileceği gibi Cumhuriyet savcısının istemi üzerine de alınabilir.

“Kaçak” değerlendirmesi, yalnız sanığın bir duruşmaya katılmamasına indirgenmemelidir. Tebligat durumu, sanığa ulaşma girişimleri, bulunduğu yerin bilinip bilinmediği ve kanundaki diğer koşullar dosya üzerinden incelenmelidir.

Yakalama emrinde hangi bilgiler bulunmalıdır?

CMK 98/4 uyarınca yakalama emrinde şu bilgiler gösterilmelidir:

• Kişinin açık eşkâli,
• Biliniyorsa kimlik bilgileri,
• Kişiye yüklenen suç,
• Yakalandığında nereye gönderileceği.

Bu unsurlar, yanlış kişinin yakalanmasını önlemek ve kolluğun yakalama sonrasında hangi işlemi yapacağını belirlemek açısından önemlidir. Kimlik veya eşkâl bilgisindeki ciddi bir uyumsuzluk derhâl kolluğa ve müdafiye bildirilmelidir.

Yakalama emri tutuklama kararı mıdır?

Hayır. Yakalama emri kişinin yakalanarak yetkili merci önüne çıkarılmasını sağlar; tutuklama ise kanundaki ayrı koşulların varlığı hâlinde hâkim veya mahkeme tarafından verilen bir koruma tedbiri kararıdır.

Yakalama emri uygulanan kişi otomatik olarak tutuklanmış sayılmaz. Yetkili merci, dosyanın durumuna göre serbest bırakma, adlî kontrol veya şartları varsa tutuklama hakkında karar verebilir.

Yakalama emri uygulandığında ne olur?

Kişi yakalandığında emirde gösterilen yere sevk edilir ve kanunî hakları bildirilir. Kamu davasının açılıp açılmadığına göre yetkili mahkeme veya sulh ceza hâkimliği önüne çıkarılma usulü değişebilir.

Bu aşamadaki süre ve karar seçenekleri CMK 94 mahkemeye çıkarılma düzenlemesiyle birlikte incelenmelidir. Yakalamanın nerede, ne zaman ve hangi koşullarda yapıldığı ise CMK 97 uyarınca tutanağa bağlanır.

Yakalama emri hatalıysa ne yapılabilir?

Kimlik karışıklığı, çağrının usulüne uygun yapılmaması, emrin amacının ortadan kalkması veya dosyanın durumuyla emrin uyuşmaması hâlinde vakit kaybetmeden müdafi yardımı alınmalıdır. Dosya ve karar incelenmeden yalnız sözlü bilgiye dayanılarak hareket edilmesi hak kaybına yol açabilir.

Müdafi; emrin dayanağını, emri çıkaran mercii, güncelliğini ve kişiyle dosya arasındaki bağlantıyı kontrol edebilir. Somut duruma göre emrin kaldırılması veya geri alınması talep edilebilir ve ilgili kanun yolları değerlendirilebilir.

Yakalama sırasında ölçüsüz güç kullanıldığı veya özgürlük kısıtlamasının hukuka aykırı olduğu ileri sürülüyorsa sağlık raporları, kamera görüntüleri ve zaman kayıtları korunmalıdır.

Uygulamada kontrol edilmesi gerekenler

• Dosyanın soruşturma mı yoksa kovuşturma evresinde mi olduğu,
• Şüpheliye çağrı yapılıp yapılmadığı ve çağrının ulaşma durumu,
• Yakalama emrini düzenleyen merciin yetkisi,
• Emrin hangi işlem amacıyla çıkarıldığı,
• Kimlik ve eşkâl bilgilerinin doğru olup olmadığı,
• Yüklenen suç ile sevk yerinin emirde gösterilip gösterilmediği,
• Emrin güncelliğini koruyup korumadığı ve amacının ortadan kalkıp kalkmadığı.

Sık sorulan sorular

İfadeye gitmeyen kişi hakkında yakalama emri çıkarılır mı?

Soruşturma evresinde çağrı üzerine gelmeyen şüpheli hakkında savcının istemi üzerine sulh ceza hâkimi yakalama emri düzenleyebilir.

Tebligat ulaşmadıysa yakalama emri çıkarılabilir mi?

CMK 98, çağrı yapılamayan şüpheliyi de kapsar. Bununla birlikte çağrı işlemleri ve kişinin bilinen adresleri somut dosyada incelenmelidir.

Savcı doğrudan yakalama emri çıkarabilir mi?

Soruşturmadaki genel durumda savcı istemde bulunur ve emri sulh ceza hâkimi düzenler. Ancak yakalanmışken veya tutukevi ya da ceza infaz kurumundan kaçma hâlinde savcı ve kolluğun da kanunda belirtilen yetkisi vardır.

Mahkeme kendiliğinden yakalama emri verebilir mi?

Kovuşturma evresinde kaçak sanık hakkında hâkim veya mahkeme re’sen yakalama emri düzenleyebilir.

Yakalama emri bulunan kişi hemen tutuklanır mı?

Hayır. Yakalama emri ve tutuklama kararı farklıdır. Tutuklama için ayrıca kanundaki şartların değerlendirilmesi ve yetkili merciin karar vermesi gerekir.

Yakalama emrinde suçun yazılması zorunlu mudur?

Evet. CMK 98/4 uyarınca kişiye yüklenen suç ile yakalandığında nereye gönderileceği emirde gösterilmelidir.

Yanlış kişi yakalanırsa ne yapılmalıdır?

Kimlik ve eşkâl uyumsuzluğu derhâl belirtilmeli, müdafi talep edilmeli ve kimliği doğrulayan belgeler yetkili makama sunulmalıdır.

Sonuç

CMK 98, yakalama emrini kişi ve dosya bakımından denetlenebilir kurallara bağlar. Emrin kim tarafından çıkarıldığı, dayanağı, güncelliği ve içerdiği kimlik, suç ve sevk bilgileri dikkatle incelenmelidir. Yakalama emri tutuklama kararı değildir; yakalanan kişi hakkında sonraki karar yetkili yargı merciince ayrıca verilir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.