Avukat duruşmaya gelmezse yargılama her durumda savunmasız biçimde sürdürülemez. CMK 151, CMK 150’ye göre görevlendirilen müdafiin duruşmada bulunmaması, vakitsiz çekilmesi veya görevini yapmaktan kaçınması hâlinde başka bir müdafi görevlendirilmesini ve yeni müdafiye savunma için yeterli süre verilmesini düzenler.
Aynı maddede, belirli örgüt ve terör suçlarında müdafilik veya vekillik görevinden yasaklama için ayrı ve istisnai bir usul de yer alır. Duruşmaya gelmeme ile görevden yasaklanma birbirinden farklı hukuki kurumlardır.
CMK 151 Güncel Madde Metni
Müdafi görevini yerine getirmediğinde yapılacak işlem ve müdafilik görevinden yasaklanma
Madde 151 – (1) 150 nci madde hükmüne göre görevlendirilen müdafi, duruşmada hazır bulunmaz veya vakitsiz olarak duruşmadan çekilir veya görevini yerine getirmekten kaçınırsa, hâkim veya mahkeme derhâl başka bir müdafi görevlendirilmesi için gerekli işlemi yapar. Bu durumda mahkeme oturuma ara verebileceği gibi oturumun ertelenmesine de karar verebilir.
(2) Eğer yeni müdafi savunmasını hazırlamak için yeterli zaman olmadığını açıklarsa oturum ertelenir.
(3) 149 uncu maddeye göre seçilen veya 150 nci maddeye göre görevlendirilen ve Türk Ceza Kanununun 220 ve 314 üncü maddesinde sayılan suçlar ile terör suçlarından şüpheli, sanık veya hükümlü olanların müdafilik veya vekillik görevini üstlenen avukat, hakkında bu fıkrada sayılan suçlar nedeniyle kovuşturma bulunması halinde müdafilik veya vekillik görevini üstlenmekten yasaklanabilir.
(4) Cumhuriyet savcısının yasaklamaya ilişkin talebi hakkında, müdafi veya vekil hakkında açılan kovuşturmanın yapıldığı mahkeme tarafından gecikmeksizin karar verilir. Bu kararlara karşı itiraz edilebilir. İtiraz sonucunda yasaklama kararının kaldırılması halinde avukat görevini devam ettirir. Müdafilik görevinden yasaklama kararı, kovuşturma konusu suçla sınırlı olmak üzere, bir yıl süre ile verilebilir. Ancak, kovuşturmanın niteliği itibarıyla bu süreler altı aydan fazla olmamak üzere en fazla iki defa uzatılabilir. Kovuşturma sonunda mahkûmiyet dışında bir karar verilmesi halinde, kesinleşmesi beklenmeksizin yasaklama kararı kendiliğinden kalkar.
(5) Görevden yasaklama kararı, şüpheli, sanık veya hükümlü ile yeni bir müdafi görevlendirilmesi için derhal ilgili baro başkanlığına bildirilir.
(6) Müdafi veya vekil görevden yasaklanmış bulunduğu sürece başka davalarla ilgili olsa bile müdafiliğini veya vekilliğini üstlendiği kişiyi ceza infaz kurumunda veya tutukevinde ziyaret edemez.
Görevlendirilen Müdafi Duruşmaya Gelmezse Ne Olur?
CMK 151/1, CMK 150 kapsamında görevlendirilen müdafiyi esas alır. Müdafi duruşmaya gelmez, duruşma sona ermeden uygun olmayan bir zamanda çekilir veya savunma görevini yerine getirmekten kaçınırsa hâkim ya da mahkeme derhâl başka bir müdafi görevlendirilmesi için gerekli işlemi yapmalıdır.
Bu sırada oturuma kısa süreyle ara verilebilir veya duruşma başka bir güne ertelenebilir. Seçim, yeni müdafiin hazır edilmesi ve savunmanın etkili biçimde yapılabilmesi için gereken zamana göre yapılır.
Zorunlu müdafilik şartları ve barodan görevlendirme hâlleri, ifade ve sorguda müdafi hakkı ile birlikte değerlendirilmelidir.
Yeni Müdafi Savunma İçin Süre İsterse
Yeni görevlendirilen müdafi dosyayı incelemek, sanıkla görüşmek ve savunmayı hazırlamak için yeterli zamanı olmadığını açıklarsa oturum ertelenir. Bu durumda erteleme, mahkemenin serbestçe reddedebileceği sıradan bir mazeret talebi değildir; etkili savunma için gerekli hazırlık zamanını koruyan kanuni bir sonuçtur.
Dosyanın kapsamı, delil miktarı, isnadın niteliği ve duruşmada yapılacak işlemler hazırlanma süresinin değerlendirilmesinde önem taşır. Sadece müdafiin salonda bulunması, dosyaya hazırlanma imkânı tanınmamışsa etkili hukuki yardımın sağlandığı anlamına gelmez.
Her Avukatın Mazereti CMK 151 Kapsamında mıdır?
Maddenin ilk iki fıkrası özellikle CMK 150 uyarınca görevlendirilen müdafiyi düzenler. Sanığın kendi seçtiği müdafiin mazereti, duruşmanın zorunlu unsurları, yargılamanın geldiği aşama ve ilgili diğer CMK hükümleriyle birlikte değerlendirilir.
Bu nedenle seçilmiş müdafi ile baro tarafından görevlendirilen müdafiin duruşmaya katılmamasının sonuçları her olayda aynı kabul edilmemelidir. Duruşmanın savunma hakkı kısıtlanmadan sürdürülüp sürdürülemeyeceği somut dosyada incelenir.
Müdafilikten Yasaklanma Hangi Suçlarda Uygulanabilir?
CMK 151/3’teki yasaklama genel bir avukatlık yasağı değildir. Düzenleme, TCK 220 suç örgütü, TCK 314 silahlı örgüt ve terör suçlarından şüpheli, sanık veya hükümlü olan kişilerin müdafiliğini ya da vekilliğini üstlenen avukatlar bakımından uygulanabilir.
Güncel hükümde, avukat hakkında da maddede sayılan suçlar nedeniyle kovuşturma bulunması aranır. Yalnızca bir soruşturmanın varlığı, yürürlükteki metne göre bu yasaklama için yeterli değildir.
Karar otomatik değildir; kanun “yasaklanabilir” ifadesini kullanır. Cumhuriyet savcısının talebi ve yetkili mahkemenin gecikmeksizin yapacağı değerlendirme gerekir.
Yasaklama Kararını Kim Verir ve İtiraz Edilebilir mi?
Cumhuriyet savcısının talebi, müdafi veya vekil hakkında açılan kovuşturmanın görüldüğü mahkeme tarafından karara bağlanır. Karara karşı itiraz edilebilir.
İtiraz sonucunda yasaklama kaldırılırsa avukat görevine devam eder. Kararın yeni müdafi görevlendirilmesi için ilgili baro başkanlığına; ayrıca şüpheli, sanık veya hükümlüye derhâl bildirilmesi gerekir.
Müdafilikten Yasaklama Ne Kadar Sürer?
Yasaklama, kovuşturma konusu suçla sınırlı olarak bir yıl süreyle verilebilir. Kovuşturmanın niteliği gerektiriyorsa süre, her biri altı ayı geçmemek üzere en fazla iki kez uzatılabilir.
Kovuşturma mahkûmiyet dışında bir kararla sonuçlanırsa, kararın kesinleşmesi beklenmeden yasaklama kendiliğinden kalkar. Bu düzenleme, tedbirin belirsiz ve sınırsız biçimde sürmesini önler.
Yasaklanan Müdafi Müvekkilini Cezaevinde Ziyaret Edebilir mi?
Yasaklama devam ettiği sürece müdafi veya vekil, başka dosyalarla ilgili olsa bile müdafiliğini ya da vekilliğini üstlendiği aynı kişiyi ceza infaz kurumunda veya tutukevinde ziyaret edemez.
Bu ziyaret yasağı, avukatın bütün meslek faaliyetlerinden yasaklanması anlamına gelmez. Etkisi, maddede belirtilen kişi ve hukuki ilişki çerçevesinde değerlendirilmelidir.
Savunma Hakkı Nasıl Korunur?
Müdafiin gelmemesi veya yasaklanması sanığın hukuki yardımdan yoksun bırakılması sonucunu doğurmamalıdır. Yeni müdafi görevlendirilmesi, dosyanın incelenmesi ve savunmaya hazırlanmak için gerçekçi süre tanınması gerekir.
Ceza soruşturması ve kovuşturmasında müdafiin işlevi hakkında daha geniş bilgi için ceza avukatının görevleri ve savunma hakkı başlıklı içerik incelenebilir.
Sık Sorulan Sorular
Zorunlu müdafi duruşmaya gelmezse dava düşer mi?
Hayır. Mahkeme başka bir müdafi görevlendirilmesi için gerekli işlemi yapar; oturuma ara verebilir veya duruşmayı erteleyebilir.
Mahkeme avukatsız karar verebilir mi?
Bu sorunun yanıtı zorunlu müdafilik durumu, duruşmanın aşaması ve yapılacak işleme göre değişir. Savunma hakkının kanuna aykırı biçimde kısıtlanması kanun yolu incelemesinde ileri sürülebilir.
Yeni avukat dosyayı incelemek için süre isteyebilir mi?
Evet. Yeni müdafi yeterli hazırlık zamanı bulunmadığını açıklarsa CMK 151/2 uyarınca oturum ertelenir.
Avukat hakkında soruşturma bulunması yasaklama için yeterli midir?
Hayır. Güncel CMK 151/3, maddede belirtilen suçlar nedeniyle avukat hakkında kovuşturma bulunmasını arar.
Müdafilikten yasaklama bütün davaları kapsar mı?
Karar, kovuşturma konusu suçla sınırlıdır. Ancak yasaklanan müdafi, yasak süresince müdafiliğini veya vekilliğini üstlendiği aynı kişiyi başka davalarla ilgili olsa bile cezaevinde ziyaret edemez.
Yasaklama kararına itiraz edilebilir mi?
Evet. Karara karşı itiraz mümkündür; yasaklama kaldırılırsa avukat görevine devam eder.
Yasaklama en fazla ne kadar uzatılabilir?
Bir yıllık sürenin ardından, her biri altı ayı aşmamak üzere en fazla iki uzatma yapılabilir. Her uzatma kovuşturmanın niteliğine dayanmalıdır.
Sonuç
CMK 151, müdafiin görevini yerine getirmemesi nedeniyle savunmanın kesintiye uğramasını önler. Başka müdafi görevlendirilmesi ve yeterli hazırlık süresi tanınması esastır. Müdafilikten yasaklama ise yalnız maddede belirtilen suçlar, kovuşturma şartı, mahkeme kararı, süre ve itiraz güvenceleri içinde uygulanabilen istisnai bir tedbirdir.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.
