CMK 135 Telefon Dinleme ve HTS Kayıtları: Şartlar ve Süre
CMK 135; şüpheli veya sanığın telefonunun dinlenmesi, görüşmelerin kayda alınması, sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi, iletişimin tespiti ve mobil telefonun yerinin belirlenmesine ilişkin şartları düzenler. Tedbir haberleşme özgürlüğüne ağır bir müdahale oluşturduğu için karar mercii, süre, suç türü ve kapsam bakımından sıkı sınırlamalara bağlıdır.
HTS kaydı ile telefon konuşmasının dinlenmesi aynı işlem değildir. İletişimin tespiti, görüşmenin içeriğinden ziyade kimin kiminle, ne zaman ve hangi iletişim aracı üzerinden bağlantı kurduğuna ilişkin trafik verilerini konu alır. Dinleme ve kayda alma ise haberleşmenin içeriğine müdahale eder.
CMK 135 güncel madde metni
İletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınması
Madde 135 – (1) Bir suç dolayısıyla yapılan soruşturma ve kovuşturmada, suç işlendiğine ilişkin somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka suretle delil elde edilmesi imkânının bulunmaması durumunda, hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının kararıyla şüpheli veya sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişimi dinlenebilir, kayda alınabilir ve sinyal bilgileri değerlendirilebilir. Cumhuriyet savcısı kararını derhâl hâkimin onayına sunar ve hâkim, kararını en geç yirmi dört saat içinde verir. Sürenin dolması veya hâkim tarafından aksine karar verilmesi hâlinde tedbir Cumhuriyet savcısı tarafından derhâl kaldırılır.
(2) Talepte bulunulurken hakkında bu madde uyarınca tedbir kararı verilecek hattın veya iletişim aracının sahibini ve biliniyorsa kullanıcısını gösterir belge veya rapor eklenir.
(3) Şüpheli veya sanığın tanıklıktan çekinebilecek kişilerle arasındaki iletişimi kayda alınamaz. Kayda alma gerçekleştikten sonra bu durumun anlaşılması hâlinde, alınan kayıtlar derhâl yok edilir.
(4) Birinci fıkra hükmüne göre verilen kararda, yüklenen suçun türü, hakkında tedbir uygulanacak kişinin kimliği, iletişim aracının türü, telefon numarası veya iletişim bağlantısını tespite imkân veren kodu, tedbirin türü, kapsamı ve süresi belirtilir. Tedbir kararı en çok iki ay için verilebilir; bu süre, bir ay daha uzatılabilir. Ancak, örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarla ilgili olarak gerekli görülmesi halinde, hâkim yukarıdaki sürelere ek olarak her defasında bir aydan fazla olmamak ve toplam üç ayı geçmemek üzere uzatılmasına karar verebilir.
(5) Şüpheli veya sanığın yakalanabilmesi için, mobil telefonun yeri, hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının kararına istinaden tespit edilebilir. Bu hususa ilişkin olarak verilen kararda, mobil telefon numarası ve tespit işleminin süresi belirtilir. Tespit işlemi en çok iki ay için yapılabilir; bu süre, bir ay daha uzatılabilir.
(6) Şüpheli ve sanığın telekomünikasyon yoluyla iletişiminin tespiti, soruşturma aşamasında hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı, kovuşturma aşamasında mahkeme kararına istinaden yapılır. Kararda, yüklenen suçun türü, hakkında tedbir uygulanacak kişinin kimliği, iletişim aracının türü, telefon numarası veya iletişim bağlantısını tespite imkân veren kodu ve tedbirin süresi belirtilir. Cumhuriyet savcısı kararını yirmi dört saat içinde hâkimin onayına sunar ve hâkim, kararını en geç yirmi dört saat içinde verir. Sürenin dolması veya hâkim tarafından aksine karar verilmesi hâlinde kayıtlar derhâl imha edilir.
(7) Bu madde hükümlerine göre alınan karar ve yapılan işlemler, tedbir süresince gizli tutulur.
(8) Bu madde kapsamında dinleme, kayda alma ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesine ilişkin hükümler ancak aşağıda sayılan suçlarla ilgili olarak uygulanabilir:
a) Türk Ceza Kanununda yer alan;
1. Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti (madde 79, 80) ile organ veya doku ticareti (madde 91),
2. Kasten öldürme (madde 81, 82, 83),
3. İşkence (madde 94, 95),
4. Cinsel saldırı (birinci fıkra hariç, madde 102),
5. Çocukların cinsel istismarı (madde 103),
6. Nitelikli hırsızlık (madde 142) ve yağma (madde 148, 149) ile nitelikli dolandırıcılık (madde 158),
7. Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188),
8. Parada sahtecilik (madde 197),
9. Suç işlemek amacıyla örgüt kurma (madde 220, fıkra üç),
10. Fuhuş (madde 227),
11. İhaleye fesat karıştırma (madde 235),
12. Tefecilik (madde 241),
13. Rüşvet (madde 252),
14. Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama (madde 282),
15. Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozmak (madde 302),
16. Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 311, 312, 313, 314, 315, 316),
17. Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk (madde 328, 329, 330, 331, 333, 334, 335, 336, 337) suçları.
b) 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunda tanımlanan silah kaçakçılığı (madde 12) suçları.
c) 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 160 ıncı maddesinde tanımlanan zimmet suçu.
d) 21/3/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanununda tanımlanan suçlar.
e) 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 68 ve 74 üncü maddelerinde tanımlanan suçlar.
(9) Bu maddede belirlenen esas ve usuller dışında hiç kimse, bir başkasının telekomünikasyon yoluyla iletişimini dinleyemez ve kayda alamaz.
Telefon dinleme kararı hangi şartlarla verilir?
Dinleme, kayda alma ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi için suç işlendiğine ilişkin somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebepleri bulunmalıdır. Ayrıca delilin başka bir yöntemle elde edilememesi gerekir. Bu iki şart birlikte değerlendirilir; tedbir olağan ve ilk başvurulacak delil toplama yöntemi değildir.
Tedbir yalnız şüpheli veya sanık hakkında uygulanabilir. Kararda kişinin kimliği, suç türü, iletişim aracının türü, numara veya bağlantı kodu, işlemin türü, kapsamı ve süresi açıkça gösterilmelidir. Dijital cihazın içindeki kayıtların aranması ise farklı bir tedbir olup CMK 134 dijital arama ve elkoyma kapsamında ayrıca değerlendirilir.
Hâkim kararı olmadan telefon dinlenebilir mi?
Kural hâkim kararıdır. Gecikmesinde sakınca bulunan bir durumda Cumhuriyet savcısı karar verebilir; ancak karar derhâl hâkim onayına sunulmalıdır. Hâkim en geç yirmi dört saat içinde karar verir. Süre dolarsa veya hâkim onay vermezse savcı tedbiri derhâl kaldırmalıdır.
Gecikmesinde sakınca hâli, hâkim kararını beklerken delilin kaybolması veya tedbirin amacının gerçekleşemez hâle gelmesi tehlikesiyle bağlantılı olmalıdır. Yalnız işlemin hızlı yürütülmek istenmesi savcı kararını kendiliğinden hukuka uygun kılmaz.
HTS kaydı nedir ve konuşma içeriğini gösterir mi?
HTS kayıtları genel olarak hattın diğer hatlarla kurduğu iletişime ilişkin tarih, saat, süre, arama–aranma ve bağlantı bilgilerini gösterir. Konuşmanın ses kaydı veya mesajın içeriği HTS kaydı değildir. Bu nedenle iletişimin tespiti ile dinleme ve kayda alma hukuken ayrılmalıdır.
İletişimin tespiti soruşturmada hâkim veya acil durumda savcı, kovuşturmada mahkeme kararıyla yapılır. Savcı kararı yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur; hâkim de en geç yirmi dört saat içinde karar verir. Onay verilmez veya süre geçerse kayıtlar derhâl imha edilir.
Telefon dinleme süresi ne kadardır?
Dinleme ve kayda alma kararı en çok iki ay için verilebilir ve bir ay daha uzatılabilir. Örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda hâkim, bu sürelere ek olarak her defasında en fazla bir aylık ve toplamda üç ayı geçmeyen uzatmalar verebilir.
Sürenin uzatılması otomatik değildir. Şüphe sebeplerinin, tedbirin gerekliliğinin ve başka yöntemle delil elde edilememe koşulunun devam edip etmediği yeniden değerlendirilmelidir.
Her suçta telefon dinleme kararı verilebilir mi?
Hayır. İletişimin dinlenmesi, kayda alınması ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi yalnız CMK 135/8’de sayılan katalog suçlarda uygulanabilir. Örneğin TCK 188 uyuşturucu madde imal ve ticareti katalog suçlardan biridir.
İletişimin tespiti bakımından altıncı fıkra ayrı bir düzenleme içerir. Bu nedenle yalnız arama–aranma ve trafik bilgilerinin istenmesiyle görüşme içeriğinin dinlenmesi aynı katalog suç değerlendirmesine tabi tutulmamalıdır.
Yakının veya avukatın konuşması kayda alınabilir mi?
Şüpheli veya sanığın tanıklıktan çekinebilecek kişilerle arasındaki iletişimi kayda alınamaz. Kayıt yapıldıktan sonra konuşmanın bu kapsamda olduğu anlaşılırsa kayıtlar derhâl yok edilmelidir.
Bu koruma; eş, yakın akrabalar ve kanunda tanıklıktan çekinme hakkı tanınan meslek mensuplarıyla iletişim bakımından somut ilişkinin niteliğine göre değerlendirilir. İmtiyazlı iletişimin varlığı fark edildiğinde kayda devam edilmesi yerine kanundaki imha yükümlülüğü uygulanmalıdır.
Mobil telefonun yeri nasıl tespit edilir?
Şüpheli veya sanığın yakalanabilmesi amacıyla mobil telefonun yeri hâkim, acil durumda ise savcı kararıyla tespit edilebilir. Kararda mobil telefon numarası ile işlemin süresi bulunmalıdır. Yer tespiti en çok iki ay uygulanabilir ve bir ay daha uzatılabilir.
Bu yetki, herhangi bir kişinin konumunun genel amaçlarla takip edilmesini sağlamaz. Amaç şüpheli veya sanığın yakalanmasıdır; kararın kişi, numara ve süre bakımından belirli olması gerekir.
Dinleme kayıtları tek başına mahkûmiyet için yeterli midir?
İletişim kayıtları dosyadaki diğer delillerle birlikte değerlendirilir. Bir görüşmenin kimler arasında yapıldığı, konuşmanın anlamı, olayla bağlantısı ve kayıtların elde edilme usulü açıkça tartışılmalıdır. Soyut, bağlamından koparılmış veya kişisi belirlenmemiş konuşmaların ispat gücü somut dosyanın bütününe göre belirlenir.
Tedbir kararının kanuni şartları taşımaması, savcı kararının süresinde onaylanmaması veya işlemin karar kapsamını aşması hâlinde delilin hukuka uygunluğu tartışılabilir. İtiraz ve delil değerlendirmesi, dosyanın bulunduğu aşamaya göre yapılmalıdır.
Sık sorulan sorular
Telefonum dinleniyor mu diye öğrenebilir miyim?
Tedbir kararı ve işlemler, uygulama süresince gizlidir. Kişinin o sırada bilgilendirilmesi tedbirin amacını ortadan kaldırabileceğinden kanun gizlilik öngörür.
Savcı kaç saat içinde hâkim onayı almalıdır?
Dinleme kararını derhâl hâkim onayına sunmalıdır. İletişimin tespiti kararında ise kanun yirmi dört saatlik sunma süresi öngörür. Hâkim her iki durumda da en geç yirmi dört saat içinde karar verir.
HTS kayıtlarında konuşmanın içeriği görünür mü?
Hayır. HTS kaydı iletişim trafiğine ilişkin bilgileri gösterir; görüşmenin ses içeriği veya mesaj metni dinleme ve kayda alma işleminden farklıdır.
Telefon dinleme en fazla kaç ay sürer?
Olağan durumda iki aylık karar bir ay uzatılabilir. Örgüt faaliyeti kapsamındaki suçlarda hâkim, kanundaki ek sınırlar içinde toplam üç aya kadar ilave uzatma verebilir.
Her suç için dinleme kararı alınabilir mi?
Hayır. Dinleme, kayda alma ve sinyal bilgilerinin değerlendirilmesi yalnız CMK 135/8’de sayılan katalog suçlar için mümkündür.
Telefonun konumu hangi amaçla tespit edilebilir?
CMK 135/5’e göre mobil telefonun yeri, şüpheli veya sanığın yakalanabilmesi amacıyla ve kararın süre ile numarayı göstermesi şartıyla tespit edilebilir.
Hukuka aykırı dinleme kaydına karşı ne yapılabilir?
Karar, onay süresi, katalog suç, tedbir süresi ve kayıt kapsamı dosyadan incelenebilir. Hukuka aykırılık iddiası yargılama makamına sunulabilir ve kaydın delil olarak kullanılıp kullanılamayacağı tartışılabilir.
Sonuç
CMK 135, telefon dinleme ve HTS işlemlerini kişi, suç, süre, karar mercii ve hâkim denetimi bakımından sınırlar. Dinleme ile iletişimin tespiti birbirinden ayrılmalı; kararın katalog suç ve somut şüphe şartlarını taşıyıp taşımadığı, savcı kararının süresinde onaylanıp onaylanmadığı ve kayıtların kapsamı dosya üzerinden denetlenmelidir.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.
