TCK 220 suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçu, kanunun suç saydığı fiilleri işlemek üzere elverişli ve hiyerarşik bir yapı kurmayı, yönetmeyi veya bu yapıya üye olmayı cezalandırır. 25 Aralık 2025’te yürürlüğe giren değişiklikten sonra örgüt kuran veya yöneten kişi için temel ceza beş yıldan on yıla, örgüt üyesi için iki yıldan beş yıla kadar hapistir.
Bu suçun ayırt edici unsuru, rastlantısal bir suç ortaklığından farklı olarak en az üç kişiden oluşan, devamlılık gösteren, üyeleri arasında hiyerarşik bağ bulunan ve amaç suçları işlemeye elverişli bir örgüt yapısının aranmasıdır. Birden fazla kişinin tek bir suçu birlikte işlemesi, bu şartlar somut olarak ortaya konulmadıkça tek başına TCK m.220 kapsamında örgüt sayılmaz.
TCK 220 Güncel Madde Metni
Suç işlemek amacıyla örgüt kurma
Madde 220- (1) Kanunun suç saydığı fiilleri işlemek amacıyla örgüt kuranlar veya yönetenler, örgütün yapısı, sahip bulunduğu üye sayısı ile araç ve gereç bakımından amaç suçları işlemeye elverişli olması hâlinde, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Ancak, örgütün varlığı için üye sayısının en az üç kişi olması gerekir.
(2) Suç işlemek amacıyla kurulmuş olan örgüte üye olanlar, iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
(3) Örgütün silâhlı olması hâlinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza yarısı oranında artırılır.
(4) Örgütün faaliyeti çerçevesinde suç işlenmesi hâlinde, ayrıca bu suçlardan dolayı da cezaya hükmolunur.
(5) Örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarda çocukların araç olarak kullanılması hâlinde, örgüt yöneticilerine yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza yarısından bir katına kadar artırılır. Örgüt yöneticileri, örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen bütün suçlardan dolayı ayrıca fail olarak cezalandırılır.
(6) Yürürlükte değildir.
(7) Örgüt içindeki hiyerarşik yapıya dahil olmamakla birlikte, örgüte bilerek ve isteyerek yardım eden kişi, örgüt üyesi olarak cezalandırılır. Örgüt üyeliğinden dolayı verilecek ceza, yapılan yardımın niteliğine göre üçte birine kadar indirilebilir.
(8) Örgütün cebir, şiddet veya tehdit içeren yöntemlerini meşru gösterecek veya övecek ya da bu yöntemlere başvurmayı teşvik edecek şekilde propagandasını yapan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu suçun basın ve yayın yolu ile işlenmesi hâlinde, verilecek ceza yarı oranında artırılır.
Madde metnindeki ceza sınırları 7571 sayılı Kanun’un 20. maddesiyle değiştirilmiştir. Teklif aşamasındaki eski metinler ile yürürlükteki hüküm karıştırılmamalıdır. Suç tarihi değişiklikten önceyse zaman bakımından uygulama ve lehe kanun karşılaştırması ayrıca yapılır.
Madde Gerekçesi
Düzenlemenin gerekçesi, işlenmesi amaçlanan suçlardan bağımsız olarak örgüt kurma, yönetme ve üyeliğin cezalandırılmasına dayanır. Örgüt, amaç suçların işlenmesi için araç niteliğindedir; ancak ceza sorumluluğu doğması için yapının somut olayda amaç suçları işlemeye elverişli olması gerekir.
Gerekçede üyeliğin fiilî katılma olduğu, örgüt yöneticilerinin kabulünün zorunlu olmadığı ve tek taraflı iradeyle katılmanın mümkün bulunduğu açıklanır. Bununla birlikte yalnız tanışıklık, iletişim veya aynı çevrede bulunma üyelik sonucuna ulaşmak için yeterli değildir; kişinin örgütsel hiyerarşiye bilerek katılması somut olgularla belirlenmelidir.
Korunan Hukuki Değer
Madde kamu barışını, toplumun güven içinde yaşamasını ve suç işlemek üzere kurulan süreklilik taşıyan yapıların oluşturduğu tehlikeye karşı hukuk düzenini korur. Amaç suç henüz işlenmemiş olsa bile elverişli örgütün kurulması kamu barışı bakımından bağımsız bir tehlike kabul edilmiştir.
Suçun Konusu ve Örgütün Yapısal Şartları
En az üç kişi
Örgütün varlığı için en az üç kişi gerekir. Sayısal şart tek başına yeterli değildir; kişiler arasında örgütsel nitelikte bağlantı bulunmalıdır. İki kişinin birlikte hareket etmesi m.220 bakımından örgüt oluşturmaz, ancak işlenen amaç suç yönünden iştirak hükümleri uygulanabilir.
Hiyerarşi ve süreklilik
Üyeler arasında emir, talimat, görev paylaşımı veya örgütsel bağlılık gösterebilen bir hiyerarşik ilişki aranır. Yapının belirsiz sayıda suç işlemeye yönelik devamlılık taşıması gerekir. Yalnız önceden kararlaştırılmış tek bir suçu işlemek üzere geçici biçimde bir araya gelmek kural olarak örgüt değildir.
Amaç suçları işlemeye elverişlilik
Üye sayısı, organizasyon, araçlar, maddi imkânlar ve görev dağılımı birlikte değerlendirilerek örgütün hedeflediği suçları işlemeye elverişli olup olmadığı belirlenir. Soyut niyet veya iddia yeterli olmaz; elverişlilik somut yapısal özelliklerle açıklanmalıdır.
Fail ve Mağdur
Örgüt kurma, yönetme ve üyelik herkes tarafından işlenebilir. Kurucu örgütün oluşumunu sağlar; yönetici karar alma, talimat verme ve faaliyetleri sevk etme konumundadır. Üye ise örgütün hiyerarşik yapısına bilerek ve isteyerek katılır.
Suçun mağduru belirli bir kişi değil, kamu barışının mensubu olan toplumdur. Örgüt faaliyeti kapsamında işlenen dolandırıcılık, yağma veya yaralama gibi amaç suçların ayrıca bireysel mağdurları bulunabilir.
Maddi Unsur
Birinci fıkrada örgüt kurmak veya yönetmek seçimlik hareketlerdir. Örgütün hukuken var olması için en az üç kişilik, hiyerarşik, sürekli ve elverişli yapının kurulması gerekir. Yönetme, örgütün faaliyetlerini sevk ve idare eden belirleyici davranışları kapsar.
İkinci fıkradaki üyelik, kişinin örgütsel yapıya organik bağla katılmasıdır. Salt suç failleriyle arkadaşlık, akrabalık, ticari ilişki veya münferit görüşme üyelik için yeterli kabul edilemez. Bağın sürekliliği, yoğunluğu ve örgütsel amacı gösteren bütün olgular birlikte değerlendirilmelidir.
Manevi Unsur
Suç kasten işlenebilir. Kurucu ve yönetici bakımından kanunun suç saydığı fiilleri işleme amacı aranır. Üye, katıldığı yapının suç işlemek amacıyla kurulmuş örgüt olduğunu bilmeli ve bu yapıya katılmayı istemelidir.
Yedinci fıkradaki yardım bakımından kanun açıkça bilerek ve isteyerek hareket edilmesini arar. Kişinin yardım ettiği yapının niteliğini bilmemesi, yanılması veya zorlayıcı koşullar altında hareket etmesi somut olayın özelliklerine göre kast ve kusur incelemesini etkileyebilir.
Hareket, Netice ve Suçun Tamamlanması
Örgüt kurma suçu, gerekli yapısal şartlara sahip örgütün kurulmasıyla tamamlanır; amaç suçların işlenmesi şart değildir. Üyelik ise hiyerarşik yapıya fiilen katılmayla oluşur. Örgüt faaliyeti ve üyelik sürdükçe devam eden suç niteliği gündeme gelir.
Hukuka Uygunluk ve Hata
Kanuni görev kapsamında hareket etmek veya yetkili makamların hukuka uygun emrini yerine getirmek, suç örgütüne katılma anlamına gelmez. Örgüt yapısının içine soruşturma amacıyla hukuka uygun görevlendirmeyle giren kamu görevlisinin durumu özel mevzuat ve genel hükümler çerçevesinde değerlendirilir.
Kişinin yapının suç işlemek amacıyla oluşturulduğunu bilmemesi veya maddi olgular hakkında kaçınılmaz yanılgıya düşmesi kastı etkileyebilir. Ancak hata savunması, kişinin konumu, iletişimleri, görevleri ve örgütsel faaliyetlerle bağlantısı birlikte incelenerek değerlendirilir.
Teşebbüs
Örgüt yapısı gerekli niteliklerle kurulamadığında hazırlık hareketleri ile cezalandırılabilir teşebbüs arasındaki sınır dikkatle belirlenir. Suçun yapısı gereği teşebbüs alanı dardır. Üyelikte de kişinin örgüte katılmaya yönelik iradesi, hiyerarşik yapıya fiilen dahil olma aşamasına ulaşmadıkça tamamlanmış üyelik oluşmaz.
İştirak
Örgütün kurulması ve yönetilmesine ortak hâkimiyet sağlayan kişiler kurucu veya yönetici sıfatıyla sorumlu olabilir. Örgütsel bağ kurmadan belirli bir fiile katkı sunan kişinin durumu ise yardım, amaç suça iştirak veya başka bir bağımsız suç kapsamında ayrı değerlendirilmelidir.
İçtima ve Amaç Suçlar
Örgüt faaliyeti çerçevesinde ayrıca suç işlenirse, dördüncü fıkra uyarınca hem örgüt suçundan hem de işlenen amaç suçtan ceza verilir. Örneğin örgüt üyelerinin planlı dolandırıcılık fiilleri işlemesi hâlinde, şartları varsa örgüt üyeliği ile dolandırıcılık birbirinden ayrı değerlendirilir.
Örgüt yöneticileri, yönetim dönemlerinde örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlardan beşinci fıkradaki şartlarla ayrıca fail olarak sorumlu tutulabilir. Bu nedenle kişinin gerçek konumunun kurucu, yönetici, üye veya yardım eden olarak doğru belirlenmesi yaptırım bakımından önemlidir.
Nitelikli Hâller
Örgütün silahlı olması
Örgüt silahlıysa kurma, yönetme ve üyelik cezaları yarı oranında artırılır. 7571 sayılı Kanun öncesindeki değişken artırım aralığı yerine 25 Aralık 2025’ten itibaren sabit yarı oranında artırım uygulanır. Silahların örgütün amaç suçlarını işlemeye elverişliliği ve örgütsel yapı içindeki işlevi somutlaştırılmalıdır.
Çocuğun suçta araç olarak kullanılması
Örgüt faaliyeti kapsamındaki suçlarda çocukların araç olarak kullanılması hâlinde örgüt yöneticisinin örgüt suçundan alacağı ceza yarısından bir katına kadar artırılır. Bu yeni hüküm 25 Aralık 2025’te yürürlüğe girmiştir. Fiilin tarihi ve lehe kanun karşılaştırması bu nedenle ayrıca önem taşır.
Örgüte Yardım ve Propaganda
Hiyerarşik yapıya dahil olmadan örgüte bilerek ve isteyerek yardım eden kişi, yedinci fıkra gereğince örgüt üyesi gibi cezalandırılır; yardımın niteliğine göre ceza üçte birine kadar indirilebilir. Yardımın örgütün faaliyetlerini kolaylaştıran somut bir katkı oluşturması ve kastın ortaya konulması gerekir.
Sekizinci fıkra her türlü olumlu ifadeyi değil, örgütün cebir, şiddet veya tehdit içeren yöntemlerini meşru gösteren, öven ya da bu yöntemlere başvurmayı teşvik eden propagandayı düzenler. Temel ceza bir yıldan üç yıla kadar hapis, basın ve yayın yoluyla işlenmede artırım yarı oranındadır.
Yaptırım
Güncel ceza sınırları şöyledir:
Kurucu veya yönetici: Beş yıldan on yıla kadar hapis.
Üye: İki yıldan beş yıla kadar hapis.
Silahlı örgüt: Birinci ve ikinci fıkra cezalarında yarı oranında artırım.
Çocuğun araç olarak kullanılması: Yönetici cezasında yarısından bir katına kadar artırım.
Propaganda: Bir yıldan üç yıla kadar hapis; basın ve yayın yolunda yarı oranında artırım.
Şikâyet ve Uzlaştırma
TCK m.220 kapsamındaki suçların soruşturulması şikâyete bağlı değildir; yetkili makamlarca kendiliğinden yürütülür. Şikâyetten vazgeçme süreci sona erdirmez. Bu suçlar uzlaştırma kapsamında da değildir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Görev belirlenirken isnat edilen fıkra, silahlı olma ve ceza üst sınırını etkileyen nitelikli hâller dikkate alınır. Silahsız temel örgüt kurma ve üyelik isnatlarında genel görev kuralları; silahlı örgüt veya üst sınırı on yılı aşıran bir nitelikli hâlde ağır ceza mahkemesinin görevi değerlendirilir. Bağlantılı amaç suçun niteliği de dosyanın görev yapısını etkileyebilir.
Yer bakımından yetki; örgütün kurulduğu, yönetildiği, faaliyette bulunduğu ve devam eden suçun kesildiği yerler dikkate alınarak CMK’nın genel kurallarına göre belirlenir. Farklı yerlerdeki bağlantılı fiillerde birleştirme ve yetki ilişkisi ayrıca incelenebilir.
Dava Zamanaşımı
Zamanaşımı, isnat edilen fıkra ve uygulanabilir ceza üst sınırına göre ayrı hesaplanır. Kurma veya yönetme suçunun beş–on yıllık ceza aralığı bakımından genel dava zamanaşımı kural olarak on beş yıldır. Üyelik ve yardım suçlarında temel üst sınır beş yıl olduğundan kural olarak sekiz yıllık süre gündeme gelir.
Devam eden örgüt veya üyelik ilişkisinde sürenin başlangıcı, devamlılığın sona erdiği tarihe göre belirlenir. Silahlı olma, başka nitelikli hâller, kesilme ve durma nedenleri somut hesaplamayı değiştirebilir.
Deliller
İletişim ve görüşme kayıtları, para hareketleri, dijital materyaller, görev dağılımını gösteren belgeler, seyahat ve buluşma verileri, tanık anlatımları ve amaç suçlarla bağlantılı maddi deliller birlikte değerlendirilebilir. Tek bir iletişim veya soyut anlatım yerine delillerin örgütsel hiyerarşi, süreklilik ve elverişlilik unsurlarını gösterip göstermediğine bakılmalıdır.
Dijital verilerin hukuka uygun elde edilmesi, kaynağının belirlenmesi, bütünlüğünün korunması ve kişiye aidiyetinin teknik olarak gösterilmesi önemlidir. Amaç suç delilleri örgütün varlığını destekleyebilir; ancak kişinin örgütteki konumu ayrıca ve kişiselleştirilmiş biçimde ortaya konulmalıdır.
Uygulamada Sık Yapılan Hatalar
Kalabalığı örgüt saymak: Üç veya daha fazla kişinin bulunması tek başına hiyerarşi, süreklilik ve elverişlilik şartlarını karşılamaz.
Tek suça yönelik birlikteliği örgüt kabul etmek: Geçici suç ortaklığı ile belirsiz sayıda suç işlemeye yönelik sürekli yapı ayrılmalıdır.
Üyelik ile yardımı karıştırmak: Hiyerarşik yapıya organik bağ üyelikte; yapı dışında bilinçli katkı yardımda önem taşır.
Eski ceza sınırlarını kullanmak: 25 Aralık 2025 değişikliği ve suç tarihi dikkate alınmadan ceza hesabı yapılamaz.
Amaç suçları gözden kaçırmak: Örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar ayrıca değerlendirilir.
Somut Olay Kontrol Listesi
Kişi sayısı: En az üç kişi var mı?
Hiyerarşi: Emir, talimat, görev paylaşımı veya bağlılık gösteren somut olgular bulunuyor mu?
Süreklilik: Yapı tek bir fiil için mi, belirsiz sayıda suç için mi kurulmuş?
Elverişlilik: Üye, araç ve imkânlar amaç suçları işlemeye uygun mu?
Kişinin konumu: Kurucu, yönetici, üye, yardım eden veya yalnız amaç suça katılan kişi mi?
Silah ve çocuk kullanımı: Güncel ağırlaştırıcı şartlar oluşmuş mu?
Suç tarihi: 25 Aralık 2025 değişikliği ile lehe kanun karşılaştırması yapılmış mı?
Delil güvenilirliği: Dijital ve fiziki deliller hukuka uygun, bütün ve kişiye özgülenebilir mi?
Komşu TCK Maddeleriyle İlişki
TCK m.220 kapsamındaki kurucu, yönetici veya üyeler bakımından koşulları oluştuğunda TCK m.221 etkin pişmanlık hükümleri ayrıca değerlendirilir. Örgütsel yapıdan bağımsız olarak kamu barışını etkileyen söylem ve davranışlar ise koşullarına göre TCK m.216 halkı kin ve düşmanlığa tahrik veya aşağılama suçu gibi farklı düzenlemeler kapsamında olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Suç örgütü için kaç kişi gerekir?
En az üç kişi gerekir. Ancak üç kişinin varlığı yeterli değildir; hiyerarşi, süreklilik ve amaç suçları işlemeye elverişlilik de bulunmalıdır.
Örgüt kurma suçunun güncel cezası nedir?
25 Aralık 2025’ten itibaren kuran veya yöneten kişi için beş yıldan on yıla, üye için iki yıldan beş yıla kadar hapistir. Suç tarihi daha eskiyse lehe kanun karşılaştırması yapılır.
Tek bir suçu birlikte işlemek örgüt sayılır mı?
Kural olarak hayır. Tek suç için geçici birliktelik iştirak olabilir; örgüt için belirsiz sayıda suç işlemeye yönelik sürekli ve hiyerarşik yapı aranır.
Örgüte yardım eden kişi üye sayılır mı?
Hiyerarşik yapıya dahil olmadan bilerek ve isteyerek yardım eden kişi, yedinci fıkra gereğince üye gibi cezalandırılır; yardımın niteliğine göre ceza indirilebilir.
Silahlı örgütte ceza nasıl artar?
Kurma, yönetme ve üyelik için belirlenen ceza yarı oranında artırılır. Bu oran 25 Aralık 2025’te yürürlüğe giren değişiklikle sabitlenmiştir.
TCK 220 şikâyete ve uzlaştırmaya tabi mi?
Hayır. Soruşturma kendiliğinden yürütülür ve suç uzlaştırma kapsamında değildir.
Sonuç
TCK 220 suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçu bakımından temel ayrım, suç ortaklığı ile sürekli ve hiyerarşik örgütsel yapı arasındadır. En az üç kişi, hiyerarşi, süreklilik, suç işleme amacı ve elverişlilik somut delillerle birlikte gösterilmelidir. Kişinin gerçek konumu kurucu, yönetici, üye veya yardım eden olarak ayrı belirlenmelidir.
25 Aralık 2025’te ceza sınırları ve ağırlaştırıcı hükümler önemli ölçüde değişmiştir. Bu nedenle suç tarihi, silahlı olma, çocukların araç olarak kullanılması, amaç suçlar ve lehe kanun değerlendirmesi dosyanın sonucunu doğrudan etkileyebilir.
Kaynakça
1. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, güncel metin.
2. 7571 sayılı Kanun, TBMM kanun bilgileri.
3. 7571 sayılı Kanun’un kabul edilen metni.
4. 5237 sayılı Kanun’un kabul metni ve madde gerekçesi, TBMM.
5. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ve 5235 sayılı Kanun.
Öne çıkan görsel: Wesley Tingey, Unsplash.
Dinî sıfatın kamu barışıyla kesiştiği özel düzenleme için TCK 219 görev sırasında din hizmetlerini kötüye kullanma suçu yazısına bakılabilir.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.
