Sanığın ceza duruşmasına geldikten sonra salondan veya adliyeden ayrılması, davanın mutlaka duracağı anlamına gelmez. CMK 194, sanığın duruşma boyunca hazır tutulmasını ve savuşmasının önlenmesini öngörür. Sanık kaçarsa veya ara verilen duruşmanın sonraki oturumuna gelmezse belirli şartlarla dava yokluğunda bitirilebilir.
Bu düzenleme, sanığın kendi davranışıyla yargılamayı sonuçsuz bırakmasını önler. Bununla birlikte yoklukta devam için sanığın daha önce sorgulanmış olması ve mahkemenin artık hazır bulunmasını gerekli görmemesi şarttır.
CMK 194 Güncel Madde Metni
Sanığın mahkemeden uzaklaşması
Madde 194 – (1) Mahkemeye gelen sanığın duruşmanın devamı süresince hazır bulunması sağlanır ve savuşmasının önüne geçmek için mahkeme gereken tedbirleri alır.
(2) Sanık savuşur veya ara vermeyi izleyen oturuma gelmezse, önceden sorguya çekilmiş ve artık hazır bulunmasına mahkemece gerek görülmezse, dava yokluğunda bitirilebilir.
CMK 194 Ne Amaçlar?
Ceza yargılamasında sanığın duruşmaya katılması temel kuraldır. Sanık suçlamayı dinler, deliller hakkında açıklama yapar, müdafiiyle görüşür ve savunma hakkını doğrudan kullanır.
Ancak duruşmaya gelen kişinin sonradan kaçması veya sonraki oturuma katılmaması, yargılamayı sürekli olarak engellememelidir. Madde, savunma hakkıyla davanın makul sürede sonuçlandırılması arasında denge kurar.
Sanığın başlangıçtan itibaren duruşmaya hiç gelmemesi ve geçerli mazeret olmadan yokluğu CMK 193 sanığın duruşmaya gelmemesi kapsamında ayrıca değerlendirilir.
Sanığın Duruşmada Hazır Bulunması Nasıl Sağlanır?
Mahkeme, duruşmaya gelen sanığın oturum devam ettiği sürece hazır bulunmasını sağlar. Bu görev, sanığın izinsiz biçimde ayrılmasını veya yargılamadan kaçmasını önlemeye yönelik gerekli tedbirlerin alınmasını kapsar.
Tedbirlerin türü ve yoğunluğu somut riskle orantılı olmalıdır. Tutuklu sanığın görevlilerce salonda tutulması ile tutuksuz sanığın duruşma bitmeden ayrılmaması için uyarılması aynı ağırlıkta tedbirler değildir. Her durumda insan onuru ve savunma hakkı korunmalıdır.
Duruşmayı yönetme ve sanığı sorguya çekme görevi CMK 192 uyarınca mahkeme başkanı veya hâkime aittir.
Sanığın Savuşması Ne Demektir?
Savuşma, sanığın duruşmaya geldikten sonra yargılamadan kaçması veya hazır bulunmasını engelleyecek şekilde uzaklaşmasıdır. Yalnız kısa süreli ve izinli bir ayrılma, tek başına savuşma olarak değerlendirilmemelidir.
Sanığın davranışının savuşma oluşturup oluşturmadığı; mahkemenin talimatı, ayrılma biçimi, geri dönüp dönmediği ve yargılamadan kaçınma iradesi gibi somut olgular üzerinden belirlenir. Olayın ve alınan tedbirlerin tutanağa yazılması gerekir.
Ara Verilen Duruşmadan Sonra Sanık Gelmezse Ne Olur?
CMK 194/2 yalnız duruşma salonundan kaçmayı düzenlemez. Sanık, ara vermeyi izleyen oturuma gelmezse de şartları bulunmak kaydıyla dava yokluğunda bitirilebilir.
Buradaki “ara”, aynı gün verilen kısa bir arayı veya başka tarihe bırakılan oturum arasını kapsayabilecek şekilde duruşmanın devamlılığı içinde değerlendirilir. Mahkeme, önce sanığın çağrı ve mazeret durumunu, daha önce sorgulanıp sorgulanmadığını ve hazır bulunmasına hâlâ ihtiyaç olup olmadığını inceler.
Davanın Yoklukta Bitirilmesinin Şartları Nelerdir?
CMK 194/2’nin uygulanabilmesi için birlikte bulunması gereken temel şartlar şunlardır:
- Sanık duruşmadan savuşmuş veya ara vermeyi izleyen oturuma gelmemiş olmalıdır.
- Sanığın daha önce usulüne uygun sorgusu yapılmış olmalıdır.
- Mahkeme, sanığın artık duruşmada hazır bulunmasını gerekli görmemelidir.
Bu şartlar oluşmadan yalnız sanığın yokluğuna dayanılarak davanın bitirilmesi mümkün değildir. Özellikle sorgu yapılmış olması, sanığın suçlamaya karşı kişisel savunmasının daha önce alınmış olmasını güvence altına alır.
Sanık Daha Önce Sorgulanmamışsa Dava Bitirilebilir mi?
CMK 194/2’ye dayanılarak bitirilemez. Bu hükmün açık şartlarından biri sanığın önceden sorguya çekilmiş olmasıdır.
Bununla birlikte Kanunda sanığın yokluğunda işlem yapılmasına ilişkin başka özel hükümler bulunabilir. Örneğin toplanan delillere göre mahkûmiyet dışında karar verilmesi gerektiği kanaatine varılan durumda CMK 193/2 farklı bir istisna düzenler. Yalnız adlî para cezası veya müsadere gerektiren suçlarda yoklukta duruşma ise CMK 195 kapsamında ayrıca düzenlenir. Bu hükümlerin şartları birbirine karıştırılmamalıdır.
Mahkeme Sanığın Hazır Bulunmasına Neden Gerek Görebilir?
Sanığa yeni bir delil veya değişen hukuki durum hakkında açıklama sorulması, kimliğinin teşhisi, yüzleştirme yapılması ya da savunmasını doğrudan etkileyen bir işlemin bulunması hâlinde mahkeme sanığın hazır bulunmasını gerekli görebilir.
Mahkemenin değerlendirmesi dosyanın geldiği aşamaya ve yapılacak işlemlere dayanmalıdır. Hazır bulunmaya gerek olmadığı yönündeki karar, savunma hakkını etkisiz hâle getirecek otomatik bir kabule dönüşmemelidir.
Sanığın Yokluğunda Mahkûmiyet Kararı Verilebilir mi?
CMK 194/2’nin şartları gerçekleşmişse dava sanığın yokluğunda bitirilebilir. Madde, sonucu yalnız beraatle sınırlamamıştır. Ancak bunun için sanığın önceden sorgulanmış olması ve mahkemenin artık hazır bulunmasına gerek görmemesi zorunludur.
Sanığın müdafiinin bulunması, yoklukta yapılan işlemlerden haberdar edilmesi ve delillere karşı görüş sunabilmesi savunma hakkı bakımından önem taşır. Somut dosyada zorunlu müdafilik şartları ayrıca kontrol edilmelidir.
Sanık Sonraki Oturuma Neden Gelmediğini Belgeleyebilir mi?
Evet. Sağlık sorunu, ulaşımı engelleyen olağanüstü olay veya başka bir zorunluluk varsa mazeret mümkün olan en kısa sürede mahkemeye bildirilip belgelenmelidir.
Mahkeme mazeretin geçerli olup olmadığına karar verir. Mazeretin kabul edildiğini varsayarak dosyayı takip etmemek risklidir. Duruşma tutanağı ve ara karar UYAP üzerinden veya mahkeme kaleminden kontrol edilmelidir.
Sanığın Savuşmasını Önlemek İçin Her Tedbir Alınabilir mi?
Hayır. Mahkemenin yetkisi gerekli ve ölçülü tedbirlerle sınırlıdır. Tedbirin yasal dayanağı, amacı ve sanığın özgürlüğü üzerindeki etkisi birlikte değerlendirilmelidir.
Duruşmadan kaçma riskini önleme amacı, kendiliğinden tutuklama şartlarının oluştuğu anlamına gelmez. Tutuklama ve diğer koruma tedbirleri kendi kanuni koşullarına göre ayrıca karara bağlanır.
Sık Sorulan Sorular
1. Sanık duruşmaya geldikten sonra çıkıp gidebilir mi?
Sanığın duruşma devam ederken hazır bulunması sağlanır. Mahkemenin izni olmadan ayrılması savuşma olarak değerlendirilebilir.
2. Sanık duruşmadan kaçarsa dava durur mu?
Her durumda durmaz. Sanık önceden sorgulanmışsa ve mahkeme artık hazır bulunmasını gerekli görmüyorsa dava yokluğunda bitirilebilir.
3. Sonraki duruşmaya gelmeyen sanık hakkında karar verilebilir mi?
CMK 194/2’deki şartlar varsa verilebilir. Sanığın daha önce sorgulanmış olması ve mahkemenin hazır bulunmasına gerek görmemesi gerekir.
4. Sorgusu yapılmamış sanık hakkında CMK 194 uygulanır mı?
Hayır. Önceden sorgu, bu madde uyarınca davanın yoklukta bitirilmesinin açık şartıdır.
5. Avukat duruşmadaysa sanığın gelmesi gereksiz midir?
Hayır. Müdafiin bulunması sanığın hazır bulunma yükümlülüğünü otomatik olarak kaldırmaz.
6. Sanığın yokluğunda mahkûmiyet kararı çıkabilir mi?
CMK 194/2 şartları gerçekleşmişse dava yoklukta bitirilebilir. Kararın türü dosyanın delil ve hukuk durumuna göre belirlenir.
7. Sonraki oturuma gelemeyen sanık ne yapmalıdır?
Mazeretini derhâl, dosya numarasıyla ve destekleyici belgelerle mahkemeye sunmalı; mahkemenin kararını ayrıca takip etmelidir.
Sonuç
CMK 194, mahkemeye gelen sanığın duruşma boyunca hazır tutulmasını ve savuşmasının önlenmesini düzenler. Sanık kaçarsa veya ara verilen oturuma dönmezse; daha önce sorgulanmış ve mahkemece hazır bulunmasına gerek görülmemiş olmak şartıyla dava yokluğunda bitirilebilir.
Sanığın yokluğu, sorgu durumu, mazereti ve o oturumda yapılacak işlemler birlikte değerlendirilmelidir. Alınan kararların duruşma tutanağına açık biçimde geçirilmesi önem taşır.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.
