İstinaf veya temyiz incelemesi yapılmadan kesinleşen bir ceza kararı açık bir hukuka aykırılık içeriyorsa, CMK 309 kapsamında kanun yararına bozma gündeme gelebilir. Bu yol, taraflara tanınmış yeni bir olağan kanun yolu değildir; kesinleşmiş kararlardaki hukuka aykırılıkların giderilmesini ve uygulama birliğini amaçlayan olağanüstü bir denetim yoludur.

CMK 309 güncel madde metni

Kanun yararına bozma

Madde 309 – (1) Hâkim veya mahkeme tarafından verilen ve istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen karar veya hükümde hukuka aykırılık bulunduğunu öğrenen Adalet Bakanlığı, o karar veya hükmün Yargıtayca bozulması istemini, yasal nedenlerini belirterek Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı olarak bildirir.

(2) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, bu nedenleri aynen yazarak karar veya hükmün bozulması istemini içeren yazısını Yargıtayın ilgili ceza dairesine verir.

(3) Yargıtayın ceza dairesi ileri sürülen nedenleri yerinde görürse, karar veya hükmü kanun yararına bozar.

(4) Bozma nedenleri:

a) 223 üncü maddede tanımlanan ve davanın esasını çözmeyen bir karara ilişkin ise, kararı veren hâkim veya mahkeme, gerekli inceleme ve araştırma sonucunda yeniden karar verir.

b) Mahkûmiyete ilişkin hükmün, davanın esasını çözmeyen yönüne veya savunma hakkını kaldırma veya kısıtlama sonucunu doğuran usul işlemlerine ilişkin ise, kararı veren hâkim veya mahkemece yeniden yapılacak yargılama sonucuna göre gereken hüküm verilir. Bu hüküm, önceki hükümle belirlenmiş olan cezadan daha ağır olamaz.

c) Davanın esasını çözüp de mahkûmiyet dışındaki hükümlere ilişkin ise, aleyhte sonuç doğurmaz ve yeniden yargılamayı gerektirmez.

d) Hükümlünün cezasının kaldırılmasını gerektiriyorsa cezanın kaldırılmasına, daha hafif bir cezanın verilmesini gerektiriyorsa bu hafif cezaya Yargıtay ceza dairesi doğrudan hükmeder.

(5) Bu madde uyarınca verilen bozma kararına karşı direnilemez.

Kanun yararına bozma nedir?

Kanun yararına bozma, istinaf veya temyiz denetimi yapılmadan kesinleşmiş hâkim ya da mahkeme kararlarının Yargıtay tarafından hukuka uygunluk bakımından incelenmesini sağlayan olağanüstü kanun yoludur.

Bu yolun konusu yalnız “kesinleşmiş” olması değil, kararın istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşmiş olmasıdır. Olağan kanun yolu açıkken sürenin kaçırılması, her durumda bu olağanüstü yolun olağan başvurunun yerine geçeceği anlamına gelmez.

CMK 309 hangi kararlara uygulanabilir?

Hâkim veya mahkeme tarafından verilen ve istinaf ya da temyiz incelemesi görmeden kesinleşen karar veya hükümler inceleme konusu olabilir. Sulh ceza hâkimliği kararları, kanunen kesin olan bazı hükümler ve olağan kanun yolu denetimine tabi tutulmadan kesinleşen diğer ceza kararları somut özelliklerine göre değerlendirilebilir.

Yargıtay incelemesinden geçmiş bir karar için CMK 309 uygulanmaz. Yargıtay ceza dairesi kararlarına yönelik olağanüstü itiraz mekanizması, koşulları varsa CMK 308 Başsavcı itirazı kapsamında ele alınır.

Kim kanun yararına bozma talep edebilir?

CMK 309’daki yetki Adalet Bakanlığına aittir. Sanık, hükümlü, müdafi, katılan veya vekil doğrudan Yargıtay ceza dairesine kanun yararına bozma başvurusu yapamaz.

İlgili kişi, hukuka aykırılık iddiasını ve dayanaklarını açıklayan bir dilekçeyle Adalet Bakanlığına inceleme istemi sunabilir. Ancak bu dilekçe üzerine başvuru yapılması zorunlu değildir. Bakanlık, ileri sürülen hususları hukuken değerlendirir ve koşulların oluştuğu kanaatine varırsa süreci başlatır.

Kanun yararına bozma süreci nasıl işler?

1. İstinaf veya temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşen karar belirlenir.
2. Karardaki hukuka aykırılık, ilgili belgeler ve yasal nedenlerle ortaya konur.
3. Adalet Bakanlığı bozma istemini yazılı olarak Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına bildirir.
4. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı bildirilen nedenleri aynen yazarak dosyayı ilgili Yargıtay ceza dairesine sunar.
5. Ceza dairesi nedenleri yerinde görürse karar veya hükmü kanun yararına bozar.

İnceleme, Bakanlığın yazısında gösterilen hukuka aykırılık nedenleri üzerinden yürür. Bu nedenle istemde soyut bir adaletsizlik iddiası yerine, hangi usul veya maddi hukuk kuralının neden yanlış uygulandığı somut biçimde açıklanmalıdır.

Kanun yararına bozma için süre var mıdır?

CMK 309’da bu yola başvurulması için belirli bir hak düşürücü süre düzenlenmemiştir. Bununla birlikte kararın kesinleşme biçimi, olağan kanun yolu denetiminden geçip geçmediği ve ileri sürülen hukuka aykırılığın niteliği dikkatle incelenmelidir.

Süre öngörülmemiş olması, her kesinleşmiş kararın mutlaka bozulacağı veya Bakanlığın her istemi Yargıtaya göndereceği anlamına gelmez.

Bozma kararının sonuçları nelerdir?

Sonuç, hukuka aykırılığın hangi karar veya hüküm bölümüne ilişkin olduğuna göre değişir. Davanın esasını çözmeyen bir karar bozulursa, kararı veren hâkim veya mahkeme gerekli araştırmayı yaparak yeniden karar verir.

Mahkûmiyet hükmünün esası çözmeyen yönü veya savunma hakkını kaldıran ya da kısıtlayan bir usul işlemi söz konusuysa yeniden yargılama yapılabilir. Bu durumda yeni hükümdeki ceza, önceki cezadan daha ağır olamaz. Bu güvence, bozmanın hükümlü aleyhine ağırlaştırma sonucuna dönüşmesini engeller.

Davanın esasını çözen mahkûmiyet dışındaki hükümlerde bozma, kişi aleyhine sonuç doğurmaz ve yeniden yargılama gerektirmez. Cezanın kaldırılması veya azaltılması gerekiyorsa Yargıtay ceza dairesi doğrudan cezanın kaldırılmasına ya da daha hafif cezaya hükmeder.

Mahkeme Yargıtayın bozma kararına direnebilir mi?

Hayır. CMK 309’un beşinci fıkrası uyarınca kanun yararına verilen bozma kararına karşı direnilemez. Bu yönüyle süreç, olağan temyiz bozmasından sonraki CMK 307 bozma sonrası yargılama usulünden ayrılır.

Başvuru isteminde hangi bilgiler bulunmalıdır?

• Kararı veren hâkimlik veya mahkeme ile dosya ve karar numarası,
• Kararın tarihi, tebliğ ve kesinleşme bilgileri,
• Kararın istinaf veya temyiz incelemesinden geçmediğini gösteren açıklama,
• Hukuka aykırı olduğu ileri sürülen işlem veya hüküm bölümü,
• İhlal edildiği düşünülen kanun hükümleri,
• Hukuka aykırılığın kararın sonucuna etkisi,
• Karar örneği ve iddiayı destekleyen belgeler.

Dilekçenin dosyanın bütününü yeniden tartışan genel ifadeler yerine, kanun yararına bozma koşullarına ve belirli hukuka aykırılıklara odaklanması önemlidir.

Sık sorulan sorular

1. Kanun yararına bozma normal bir itiraz veya temyiz midir?

Hayır. İstinaf veya temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşen kararlar için öngörülmüş olağanüstü bir kanun yoludur.

2. Hükümlü doğrudan Yargıtaya başvurabilir mi?

Hayır. CMK 309’daki başvuru yetkisi Adalet Bakanlığına aittir; ilgili kişi Bakanlığa inceleme istemi sunabilir.

3. Bakanlık her istemi Yargıtaya göndermek zorunda mıdır?

Hayır. Sunulan dilekçe, Bakanlığın kanun yararına bozma yoluna başvurmasını zorunlu kılmaz.

4. Yargıtaydan geçmiş karar için CMK 309 uygulanır mı?

Hayır. Madde, istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşen karar ve hükümleri kapsar.

5. Kanun yararına bozma başvurusu için süre var mı?

CMK 309’da belirli bir başvuru süresi düzenlenmemiştir; ancak kararın kesinleşme ve kanun yolu durumu mutlaka denetlenmelidir.

6. Bozma sonrasında ceza ağırlaştırılabilir mi?

CMK 309/4-b kapsamındaki yeniden yargılamada verilecek ceza, önceki hükümdeki cezadan daha ağır olamaz.

7. Mahkeme kanun yararına bozma kararına direnebilir mi?

Hayır. CMK 309 uyarınca verilen bozma kararına karşı direnilemez.

Cezanın kaldırılması veya daha hafif cezaya hükmedilmesi gereken özel hâllerde, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının re’sen yetkisi CMK 310 kanun yararına başvuru kapsamında ayrıca düzenlenir.

Kanun yararına bozma koşullarından farklı olarak, kesinleşmiş mahkûmiyeti etkileyen yeni olay ve deliller CMK 311 yargılamanın yenilenmesi yoluna konu olabilir.

Yargılamanın yenilenmesi talebi sırasında infazın devam edip etmeyeceği, CMK 312 infazın durdurulması hükmüne göre ayrıca değerlendirilir.

Sonuç

CMK 309, olağan kanun yolu denetiminden geçmeden kesinleşen ceza kararlarındaki hukuka aykırılıkların giderilmesini sağlar. Başvuru yetkisi Adalet Bakanlığına ait olup Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı üzerinden ilgili ceza dairesine ulaşır. Bozmanın sonucu, hatanın kararın esasına ve hüküm türüne etkisine göre belirlenir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.