Kesinleşmiş bir mahkûmiyet hükmünün sonradan ortaya çıkan ciddi bir hata nedeniyle yeniden ele alınması gerekebilir. CMK 311, hükümlü lehine yargılamanın yenilenebileceği nedenleri sınırlı olarak düzenler. Bu yol yeni bir istinaf veya temyiz değildir; kesin hükme karşı başvurulan olağanüstü bir kanun yoludur.

CMK 311 güncel madde metni

Hükümlü lehine yargılamanın yenilenmesi nedenleri

Madde 311 – (1) Kesinleşen bir hükümle sonuçlanmış bir dava, aşağıda yazılı hâllerde hükümlü lehine olarak yargılamanın yenilenmesi yoluyla tekrar görülür:

a) Duruşmada kullanılan ve hükmü etkileyen bir belgenin sahteliği anlaşılırsa.

b) Yemin verilerek dinlenmiş olan bir tanık veya bilirkişinin hükmü etkileyecek biçimde hükümlü aleyhine kasıt veya ihmal ile gerçek dışı tanıklıkta bulunduğu veya oy verdiği anlaşılırsa.

c) Hükme katılmış olan hâkimlerden biri, hükümlünün neden olduğu kusur dışında, aleyhine ceza kovuşturmasını veya bir ceza ile mahkûmiyetini gerektirecek biçimde görevlerini yapmada kusur etmiş ise.

d) Ceza hükmü hukuk mahkemesinin bir hükmüne dayandırılmış olup da bu hüküm kesinleşmiş diğer bir hüküm ile ortadan kaldırılmış ise.

e) Yeni olaylar veya yeni deliller ortaya konulup da bunlar yalnız başına veya önceden sunulan delillerle birlikte göz önüne alındıklarında sanığın beraatini veya daha hafif bir cezayı içeren kanun hükmünün uygulanması ile mahkûm edilmesini gerektirecek nitelikte olursa.

f) Ceza hükmünün, İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmenin veya eki protokollerin ihlâli suretiyle verildiğinin ve hükmün bu aykırılığa dayandığının, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararıyla tespit edilmiş olması veya ceza hükmü aleyhine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvuru hakkında dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme kararı verilmesi. Bu hâlde yargılamanın yenilenmesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıl içinde istenebilir.

(2) Birinci fıkranın (f) bendi hükümleri, 4.2.2003 tarihinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin kesinleşmiş kararları ile, 4.2.2003 tarihinden sonra Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılan başvurular üzerine verilecek kararlar hakkında uygulanır.

Yargılamanın yenilenmesi ne anlama gelir?

Yargılamanın yenilenmesi, kesinleşmiş hükmün kanunda sayılan yeni ve ciddi nedenler sebebiyle yeniden incelenmesini sağlar. Amaç, kesin hüküm güvencesi ile maddi gerçeğe ve adil yargılanmaya ulaşma gereğini dengelemektir.

Mahkemenin önceki delilleri yeniden tartışmasının istenmesi tek başına yeterli değildir. Talep, CMK 311’de sayılan nedenlerden birine dayanmalı ve bu nedeni doğrulayan somut delilleri içermelidir.

Sahte belge yenileme nedeni midir?

Duruşmada kullanılan belgenin sahte olduğunun anlaşılması yeterli değildir; belgenin hükmü de etkilemiş olması gerekir. Hüküm üzerinde etkisi bulunmayan tali bir belgedeki sahtelik yenileme sebebi oluşturmaz.

Belgenin hangi değerlendirmede kullanıldığı, mahkûmiyet gerekçesine nasıl yansıdığı ve sahteliğin hangi delille ortaya çıktığı dilekçede açıkça gösterilmelidir.

Gerçeğe aykırı tanıklık veya bilirkişi görüşü

Yeminle dinlenen tanık ya da bilirkişinin, hükümlü aleyhine kasıt veya ihmal sonucu gerçek dışı beyanda bulunduğunun anlaşılması yenileme nedeni olabilir. Beyan veya oyun mahkûmiyet hükmünü etkileyebilecek nitelikte bulunması şarttır.

Bu iddia bir suça dayanıyorsa CMK 316’daki ek koşullar da incelenir. Kural olarak ilgili fiil hakkında kesinleşmiş mahkûmiyet hükmü veya soruşturmanın başka nedenle yürütülememiş olduğunu gösteren hukuki durum aranır.

Hâkimin görev kusuru ve hukuk mahkemesi kararının kalkması

Hükme katılan hâkimin, hükümlünün yol açmadığı ve ceza kovuşturmasını ya da mahkûmiyeti gerektirecek ağırlıktaki görev kusuru da yenileme sebebidir. Sıradan değerlendirme farklılığı bu kapsamda değildir.

Ceza hükmü bir hukuk mahkemesi kararına dayanıyorsa ve bu dayanak hüküm sonradan kesinleşmiş başka bir hükümle ortadan kaldırılmışsa ceza davasının yenilenmesi istenebilir. Dayanak karar ile mahkûmiyet sonucu arasındaki bağ somutlaştırılmalıdır.

Yeni olay veya yeni delil nasıl değerlendirilir?

Uygulamada en çok ileri sürülen neden CMK 311/1-e bendidir. Delilin yalnız yeni sunulmuş olması yetmez. Önceden bilinmeyen veya mahkemenin değerlendirmediği olay ya da delil, tek başına veya eski delillerle birlikte beraat ya da daha hafif ceza gerektirecek güçte olmalıdır.

Mevcut delilin farklı yorumlanması, önceki savunmanın tekrarı veya sonucu değiştirmeye elverişli olmayan bilgi yenileme sağlamaz. Yeni delilin kaynağı, güvenilirliği ve hükme olası etkisi açıklanmalıdır.

AİHM kararı nedeniyle başvuru süresi

Kesinleşmiş ceza hükmünün Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi veya ek protokollerini ihlal ettiği ve hükmün bu aykırılığa dayandığı AİHM kararıyla belirlenmişse yenileme istenebilir. Dostane çözüm veya tek taraflı deklarasyon sonucunda verilen düşme kararları da kanunda belirtilen koşullarla kapsamdadır.

Bu nedene dayanan istem, AİHM kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde yapılmalıdır. Süre hesabında kararın kesinleşme tarihi esas alınır.

Başvuru nereye ve nasıl yapılır?

İstem, kesinleşmiş hükmü veren mahkemeye sunulur. Dilekçede yasal yenileme nedeni, bu nedenin hükme etkisi ve dayanak deliller açıkça gösterilmelidir. Mahkeme önce istemin şeklen kabule değer olup olmadığını, ardından iddiaların yeterince doğrulanıp doğrulanmadığını inceler.

Yargılamanın yenilenmesi istemi hükmün infazını kendiliğinden durdurmaz. Mahkeme koşulları değerlendirerek infazın geri bırakılmasına veya durdurulmasına karar verebilir.

CMK 311 diğer olağanüstü kanun yollarından nasıl ayrılır?

Yargılamanın yenilenmesi, yeni olay ve deliller dâhil olmak üzere kesin hükmün maddi temelini yeniden incelemeye açabilir. CMK 309 kanun yararına bozma ise istinaf veya temyiz denetiminden geçmeden kesinleşen kararlardaki hukuka aykırılıkların giderilmesine yönelik farklı bir yoldur.

Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının cezanın kaldırılması veya azaltılması gereken sınırlı hâllerdeki re’sen yetkisi de CMK 310 kapsamında düzenlenmiştir. Hangi yolun uygun olduğu, kararın kesinleşme biçimine ve ileri sürülen hatanın niteliğine göre belirlenir.

Başvuru dosyasında neler bulunmalıdır?

• Kesinleşmiş hüküm ve kesinleşme şerhi,
• Yenileme nedeninin dayandığı CMK 311 bendi,
• Yeni olay veya delilin ayrıntılı açıklaması,
• Delilin önceki hükmün sonucunu nasıl değiştirebileceği,
• Sahtecilik veya gerçeğe aykırı beyan iddiasına ilişkin karar ve belgeler,
• AİHM kararına dayanılıyorsa kesinleşme ve süre bilgileri,
• Varsa infazın durdurulması isteminin somut gerekçeleri.

Sık sorulan sorular

1. Yargılamanın yenilenmesi yeni bir temyiz midir?

Hayır. Kesinleşmiş hükümlere karşı yalnız kanunda sayılan nedenlerle kullanılabilen olağanüstü bir kanun yoludur.

2. Her yeni belge yenileme nedeni olur mu?

Hayır. Belge veya delil, eski delillerle birlikte değerlendirildiğinde beraat ya da daha hafif ceza sonucunu doğurabilecek nitelikte olmalıdır.

3. Aynı savunmalar tekrar ileri sürülebilir mi?

Önceki savunmaların ve delil değerlendirmesine yönelik itirazların tekrarı tek başına yenileme nedeni değildir.

4. Başvuru hükmün infazını durdurur mu?

Hayır. İstem infazı kendiliğinden ertelemez; mahkeme ayrıca geri bırakma veya durdurma kararı verebilir.

5. Başvuru hangi mahkemeye yapılır?

Yargılamanın yenilenmesi istemi, kesinleşmiş hükmü veren mahkemeye sunulur.

6. AİHM kararına dayanan başvurunun süresi nedir?

AİHM kararının kesinleştiği tarihten itibaren bir yıldır.

7. Yenileme sonunda ceza ağırlaştırılabilir mi?

İstem hükümlü lehine yapılmışsa yeniden verilecek hüküm önceki cezadan daha ağır olamaz.

Yenileme isteminin hükmün infazını kendiliğinden durdurmaması ve mahkemenin geçici karar yetkisi, CMK 312 infazın geri bırakılması veya durdurulması kapsamında ayrıca düzenlenir.

Hükmün infaz edilmiş olması ya da hükümlünün ölümü, CMK 313 uyarınca yargılamanın yenilenmesine engel değildir; ölümden sonra başvurabilecek yakınlar ayrıca belirlenmiştir.

Sanık veya hükümlü aleyhine yenilemenin sınırlı nedenleri, CMK 314 aleyhe yargılamanın yenilenmesi hükmünde ayrıca düzenlenmiştir.

Lehe yenileme nedenleri bulunsa dahi yalnız ceza miktarını değiştirmeye yönelik talepler ve başka giderim yolu bulunan hatalar bakımından CMK 315’teki sınırlamalar ayrıca dikkate alınmalıdır.

Sonuç

CMK 311, kesinleşmiş mahkûmiyetlerde sahte belge, gerçeğe aykırı tanıklık veya bilirkişi görüşü, ağır hâkim kusuru, dayanak hukuk hükmünün kalkması, sonucu değiştirecek yeni delil ve belirli AİHM kararları nedeniyle yeniden yargılama imkânı sağlar. Başarılı bir istem için yasal neden ile hükmün sonucu arasındaki bağ somut delillerle kurulmalıdır.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.