Yargıtayın bozma kararı vermesi, ceza dosyasının kendiliğinden sona erdiği anlamına gelmez. CMK 307; dosyaya yeniden bakacak mahkemenin tarafları dinlemesini, bozma kararına uyma veya direnme sürecini ve sanık lehine temyizde cezanın ağırlaştırılamamasını düzenler.

CMK 307 güncel madde metni

Davaya yeniden bakacak mahkemenin işlemleri

Madde 307 – (1) Yargıtaydan verilen bozma kararı üzerine davaya yeniden bakacak bölge adliye veya ilk derece mahkemesi, ilgililere bozmaya karşı diyeceklerini sorar.

(2) Sanık, müdafii, katılan ve vekilinin dosyada varolan adreslerine de davetiye tebliğ olunamaması veya davetiye tebliğ olunmasına rağmen duruşmaya gelmemeleri nedeniyle bozmaya karşı beyanları saptanmamış olsa da duruşmaya devam edilerek dava yokluklarında bitirilebilir. Ancak, sanık hakkında verilecek ceza, bozmaya konu olan cezadan daha ağır ise, her hâlde dinlenmesi gerekir.

(3) (Ek:20/2/2019-7165/9 md.) Yargıtaydan verilen bozma kararına uyulması hâlinde ilk derece mahkemesi tarafından verilen karara karşı, istinaf veya temyiz sınırlarına bakılmaksızın sadece temyiz yoluna başvurulabilir.

(4) Yargıtaydan verilen bozma kararına bölge adliye veya ilk derece mahkemesinin direnme hakkı vardır. (Değişik ikinci cümle: 24/11/2016-6763/36 md.) Direnme kararları, kararına direnilen daireye gönderilir. (Ek iki cümle: 24/11/2016-6763/36 md.) Daire, mümkün olan en kısa sürede direnme kararını inceler ve yerinde görürse kararını düzeltir; görmezse dosyayı Yargıtay Ceza Genel Kuruluna gönderir. Direnme üzerine Yargıtay Ceza Genel Kurulunca verilen kararlara karşı direnilemez.

(5) Hüküm yalnız sanık tarafından veya onun lehine Cumhuriyet savcısı veya 262 nci maddede gösterilen kimselerce temyiz edilmişse, yeniden verilen hüküm, önceki hükümle belirlenmiş olan cezadan daha ağır olamaz.

Yargıtay bozmasından sonra süreç nasıl ilerler?

Bozma üzerine dosya, kararın niteliğine göre ilgili bölge adliye veya ilk derece mahkemesine gönderilir. Dosyanın hangi mahkemeye gideceği CMK 304 Yargıtay kararının gönderileceği merci kapsamında belirlenir.

Davaya yeniden bakacak mahkeme, ilgililere bozma kararına karşı görüşlerini sorar. Böylece sanık, müdafi, katılan ve vekili; Yargıtayın belirlediği hukuka aykırılık ve yeniden yargılamada izlenecek yol hakkında beyanda bulunabilir.

Taraflar gelmezse yeniden yargılama yapılabilir mi?

Dosyadaki adreslere davetiye tebliğ edilememesi veya usulüne uygun davete rağmen duruşmaya gelinmemesi, kural olarak yargılamanın sürdürülmesine engel değildir. Mahkeme, bozmaya karşı beyan alınamamış olsa bile davayı ilgililerin yokluğunda bitirebilir.

Bunun önemli bir istisnası vardır: Sanık hakkında verilebilecek ceza, bozulan hükümdeki cezadan daha ağır olacaksa sanığın mutlaka dinlenmesi gerekir. Bu durumda yoklukta daha ağır ceza kurulamaz.

Mahkeme Yargıtay bozmasına uymak zorunda mıdır?

Bölge adliye veya ilk derece mahkemesi, Yargıtayın bozma kararına uyabilir ya da direnebilir. Uyma kararı verildiğinde yargılama, bozma gerekleri yerine getirilerek sürdürülür.

İlk derece mahkemesinin bozmaya uyarak verdiği yeni karara karşı, istinaf veya temyiz sınırlarına bakılmaksızın yalnız temyiz yoluna başvurulabilir. Böylece dosya yeniden istinaf incelemesine gönderilmeden doğrudan Yargıtay denetimine taşınır.

Direnme kararı nasıl incelenir?

Mahkeme bozma görüşüne katılmıyorsa gerekçeli bir direnme kararı verebilir. Direnme kararı önce kararına direnilen Yargıtay dairesine gönderilir.

Daire direnme kararını yerinde görürse kendi kararını düzeltebilir. Yerinde görmezse dosyayı Yargıtay Ceza Genel Kuruluna gönderir. Ceza Genel Kurulunun direnme üzerine verdiği karara karşı yeniden direnilemez.

Sanık lehine temyizde ceza ağırlaştırılabilir mi?

Hüküm yalnız sanık, sanık lehine Cumhuriyet savcısı veya CMK 262’de sayılan kişiler tarafından temyiz edilmişse yeni hükümdeki ceza önceki cezadan ağır olamaz. Bu koruma, uygulamada aleyhe değiştirme yasağı olarak anılır.

Yasak, yeniden yargılamada cezanın miktarına ilişkindir. Temyizin kim tarafından ve hangi yönde yapıldığı dosyadan dikkatle kontrol edilmelidir. Lehe bozmanın diğer sanıklara etkisi ayrıca CMK 306 temyiz etmeyen sanığın bozmadan yararlanması hükmünde düzenlenir.

Bozma sonrası duruşmada nelere dikkat edilmelidir?

• Yargıtay ilâmındaki bozma nedenleri ve bozmanın kapsamı belirlenmelidir.
• Mahkemenin uyma veya direnme yönündeki kararı ve gerekçesi izlenmelidir.
• Davetiyelerin doğru adrese usulüne uygun çıkarılıp çıkarılmadığı kontrol edilmelidir.
• Daha ağır ceza ihtimali varsa sanığın dinlenmesi sağlanmalıdır.
• Temyizin yalnız sanık lehine olup olmadığı tespit edilmelidir.
• Yeni hükme karşı başvurulabilecek kanun yolu ve süre karardan okunmalıdır.

Bozmanın hangi hukuka aykırılığa dayandığı ve hüküm üzerindeki etkisi, CMK 302 temyiz isteminin esastan reddi ve bozma düzenlemesiyle birlikte değerlendirilmelidir.

Sık sorulan sorular

1. Yargıtay bozunca dava kesin olarak biter mi?

Hayır. Dosya ilgili mahkemeye gönderilir ve bozma kararının kapsamına göre yeniden yargılama yapılır.

2. Mahkeme taraflara bozma kararını sormak zorunda mıdır?

Evet. Davaya yeniden bakacak mahkeme, ilgililere bozmaya karşı diyeceklerini sorar.

3. Sanık duruşmaya gelmezse dava bitirilebilir mi?

Kural olarak şartları varsa dava sanığın yokluğunda sonuçlandırılabilir. Ancak daha ağır ceza verilecekse sanığın mutlaka dinlenmesi gerekir.

4. İlk derece mahkemesi Yargıtay bozmasına uyarsa yeni karar nereye taşınır?

Yeni karara karşı istinaf ve temyiz sınırlarına bakılmaksızın yalnız temyiz yoluna başvurulabilir.

5. İlk derece mahkemesi Yargıtay kararına direnebilir mi?

Evet. İlk derece veya bölge adliye mahkemesi bozma kararına direnme hakkına sahiptir.

6. Direnme kararını kim inceler?

Önce kararına direnilen Yargıtay dairesi inceler; direnme yerinde görülmezse dosya Yargıtay Ceza Genel Kuruluna gönderilir.

7. Yalnız sanık temyiz etmişse yeni ceza artırılabilir mi?

Hayır. Yalnız sanık veya onun lehine başvuru varsa yeniden verilen hükümdeki ceza önceki cezadan daha ağır olamaz.

Yargıtay ceza dairesinin kararına karşı olağanüstü inceleme olanağı, CMK 308 Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itirazı kapsamında ayrıca düzenlenir.

Sonuç

CMK 307, Yargıtay bozmasından sonra yeniden yargılamanın temel usulünü belirler. Mahkeme tarafların görüşünü alır, koşulları varsa yoklukta yargılamayı sürdürebilir, bozmaya uyabilir veya direnebilir. Yalnız sanık lehine temyizde ise yeni ceza ağırlaştırılamaz.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.