CMK 127 Elkoyma Kararı: Hâkim Onayı ve Süreler

Ceza soruşturmasında bir eşya, belge, para veya başka bir malvarlığı değerine elkonulması kişinin mülkiyet ve zilyetlik hakkını doğrudan sınırlar. Bu nedenle elkoyma işlemi yalnız soruşturma makamının gerekli görmesiyle sınırsız biçimde uygulanamaz.

CMK 127, elkoyma kararını kimin verebileceğini, hâkim kararı olmadan yapılan işlemin hangi sürelerde onaya sunulacağını ve eşyasına elkonulan kişinin hangi hakkı kullanabileceğini düzenler.

CMK 127 güncel madde metni

Elkoyma kararını verme yetkisi

Madde 127 – (1) Hâkim kararı üzerine veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, Cumhuriyet savcısına ulaşılamadığı hâllerde ise kolluk amirinin yazılı emri ile kolluk görevlileri, elkoyma işlemini gerçekleştirebilir.

(2) Kolluk görevlisinin açık kimliği, elkoyma işlemine ilişkin tutanağa geçirilir.

(3) Hâkim kararı olmaksızın yapılan elkoyma işlemi, yirmidört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını elkoymadan itibaren kırksekiz saat içinde açıklar; aksi hâlde elkoyma kendiliğinden kalkar.

(4) Zilyedliğinde bulunan eşya veya diğer malvarlığı değerlerine elkonulan kimse, hâkimden her zaman bu konuda bir karar verilmesini isteyebilir.

(5) Elkoyma işlemi, suçtan zarar gören mağdura gecikmeksizin bildirilir.

(6) Askerî mahallerde yapılacak elkoyma işlemi, Cumhuriyet savcısının nezaretinde askerî makamların katılımıyla adlî kolluk görevlileri tarafından yerine getirilir.

CMK 127’nin amacı ve kapsamı

Elkoyma, eşya veya malvarlığı değerinin ceza muhakemesi amacıyla kişinin tasarrufundan çıkarılmasıdır. Tedbir, delilin korunmasını veya ileride verilebilecek müsadere kararının etkisiz kalmamasını sağlayabilir. Bununla birlikte elkoyma henüz kesin bir müsadere kararı değildir.

CMK 123, hangi eşya ve malvarlığı değerlerinin elkoymaya konu olabileceğini belirler. CMK 127 ise bu işlemin karar ve onay usulünü düzenler. Her iki maddenin koşulları birlikte bulunmalıdır.

Elkoyma kararını kural olarak kim verir?

Elkoymanın olağan karar mercii hâkimdir. Soruşturma aşamasında talep, olayın özellikleri ve tedbirin gerekliliği açıklanarak görevli hâkime sunulur. Kararda elkonulacak eşyanın veya malvarlığı değerinin mümkün olduğunca belirli olması gerekir.

Hâkim, eşyanın suçla bağlantısını, delil veya müsadere amacını ve tedbirin ölçülü olup olmadığını değerlendirir. Genel, sınırları belirsiz ve dosyayla bağlantısı açıklanmayan bir karar, işlemin denetlenmesini güçleştirir.

Savcı hangi durumda elkoyma emri verebilir?

Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emriyle elkoyma gerçekleştirilebilir. Bu istisna, hâkim kararının beklenmesi durumunda delilin kaybolması, yok edilmesi, değiştirilmesi veya başka yere götürülmesi ihtimalinin somut biçimde bulunmasına dayanır.

Sadece işlemin hızlı yapılmasının tercih edilmesi, tek başına gecikmesinde sakınca hâli oluşturmaz. Yazılı emirde olay, elkonulacak şey, tedbirin amacı ve gecikme tehlikesi anlaşılabilir biçimde gösterilmelidir.

Kolluk amiri ne zaman yazılı emir verebilir?

Kolluk amirinin yetkisi iki koşula bağlıdır: Gecikmesinde sakınca bulunan bir hâl bulunmalı ve Cumhuriyet savcısına ulaşılamamalıdır. Bu yetki, savcıya ulaşılabildiği hâlde doğrudan kullanılabilecek olağan bir yetki değildir.

Emrin yazılı olması gerekir. Savcıya neden ulaşılamadığı, gecikmenin doğuracağı somut tehlike ve emrin kapsamı işlem dosyasında denetlenebilir olmalıdır. Kolluk amirinin emriyle yapılan elkoyma da süresi içinde hâkim onayına sunulur.

24 saatlik hâkim onayına sunma süresi

Hâkim kararı olmaksızın yapılan elkoyma, yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulmalıdır. Süre, elkoyma işleminin fiilen gerçekleştirildiği andan itibaren değerlendirilir.

Onaya sunulan dosyada yazılı emir, elkoyma tutanağı, eşyanın listesi, işlemi yapan kişilerin kimliği, tedbirin gerekçesi ve olayla bağlantıyı gösteren bilgiler bulunmalıdır. Hâkimin yalnız sonuç bildirimiyle değil, somut işlem üzerinden denetim yapabilmesi gerekir.

Hâkimin 48 saat içinde karar vermesi gerekir

Hâkim, kararını elkoymadan itibaren kırk sekiz saat içinde açıklamalıdır. Kanun bu süreyi elkoymanın yapıldığı andan başlatır; dosyanın hâkime ulaştığı zaman başlangıç noktası değildir.

Hâkim süresi içinde karar açıklamazsa elkoyma kendiliğinden kalkar. Tedbirin sona ermesi için ayrıca kişinin kusuru veya özel bir itiraz nedeni aranmaz. Eşyanın tutulmasına devam edilecekse bunun yeni ve geçerli bir hukuki dayanağının bulunması gerekir.

Hâkim onayı otomatik bir işlem midir?

Hayır. Hâkim, elkoymanın kanuni şartlarını bağımsız biçimde incelemelidir. Gecikmesinde sakınca hâlinin gerçekten bulunup bulunmadığı, emri veren makamın yetkisi, eşyanın suçla bağlantısı ve tedbirin ölçülülüğü değerlendirilir.

Onay kararı, yalnız “işlem uygundur” biçiminde soyut bir ifadeden ibaret olmamalıdır. Hangi eşya veya değerin hangi nedenle muhafaza altında tutulacağı karar ve tutanaklardan anlaşılabilmelidir.

Eşyasına elkonulan kişi ne yapabilir?

CMK 127/4 uyarınca zilyetliğindeki eşya veya malvarlığı değerlerine elkonulan kişi, hâkimden her zaman bu konuda bir karar verilmesini isteyebilir. Bu hak, işlemin yalnız savcı veya kolluk emrine dayandığı durumlarda özellikle önemlidir.

Başvuruda elkonulan şey açıkça belirtilmeli; eşyanın suçla ilgisiz olduğu, tedbire artık ihtiyaç kalmadığı, işlemin kapsamı aştığı veya kanuni sürelerin ihlal edildiği yönündeki nedenler somutlaştırılmalıdır. Mülkiyet belgesi, fatura, sözleşme veya işin devamı için zorunluluğu gösteren kayıtlar eklenebilir.

Elkoyma tutanağında hangi bilgiler bulunmalıdır?

• İşlemin yapıldığı tarih, saat ve yer,
• Karar veya yazılı emri veren makam,
• Gecikmesinde sakınca bulunduğu ileri sürülüyorsa bunun nedeni,
• İşlemi yapan kolluk görevlilerinin açık kimlikleri,
• Elkonulan eşyanın türü, miktarı ve ayırt edici özellikleri,
• Eşyanın kimden ve nereden alındığı,
• Zilyedin beyanı ve varsa itirazları,
• Tutanağın bir örneğinin ilgili kişiye verilip verilmediği.

Kolluk görevlisinin açık kimliğinin tutanağa yazılması CMK 127/2’de ayrıca emredilmiştir. Seri numarası bulunan cihazlarda seri numarası, para veya kıymetli eşyalarda miktar ve ayırt edici özellikler ayrıntılı kaydedilmelidir.

Mağdura bildirim ne zaman yapılır?

Elkoyma işlemi suçtan zarar gören mağdura gecikmeksizin bildirilir. Bildirim, mağdurun eşyası veya suçtan doğan malvarlığı değeriyle ilgili gelişmelerden haberdar olmasını ve haklarını zamanında ileri sürebilmesini sağlar.

Bildirim yükümlülüğü, eşyanın hemen mağdura teslim edileceği anlamına gelmez. Delilin korunması, mülkiyet uyuşmazlığı veya müsadere ihtimali devam ediyorsa iade konusu ayrıca değerlendirilir.

Askerî mahallerde elkoyma nasıl yapılır?

Askerî mahallerde işlem, Cumhuriyet savcısının nezaretinde, askerî makamların katılımıyla adlî kolluk görevlileri tarafından yerine getirilir. Bu özel usul, yerin askerî niteliği ile adlî soruşturmanın gereklerini birlikte gözetir.

Elkoyma kararının veya yazılı emrin kapsamı, alınan eşyanın ayrıntılı listesi ve işleme katılan görevliler tutanakta gösterilmelidir. Askerî mahallin varlığı, hâkim onayı ve süre kurallarını ortadan kaldırmaz.

CMK 126 ile CMK 127 arasındaki fark

CMK 126, belirli mektup ve belgelerin elkoyma dışında kalmasını düzenler. CMK 127 ise elkoyma kararını verecek makamı, hâkim onayını ve süreleri belirler.

Bir işlem yetkili makamın kararına dayansa bile elkonulan belgenin CMK 126 kapsamındaki özel korumadan yararlanıp yararlanmadığı ayrıca incelenir. Yetki ve onay usulüne uyulması, elkoyma konusu şeyin her durumda hukuken alınabileceği anlamına gelmez.

Sık sorulan sorular

Elkoyma kararını yalnız hâkim mi verebilir?

Kural hâkim kararıdır. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcı; savcıya ulaşılamıyorsa kolluk amiri yazılı emir verebilir. Bu işlemler zorunlu hâkim denetimine tabidir.

Sözlü emirle elkoyma yapılabilir mi?

CMK 127, hâkim kararı dışındaki savcı veya kolluk amiri emrinin yazılı olmasını öngörür. Emrin dayanağı ve kapsamı sonradan denetlenebilir olmalıdır.

Elkoyma kaç saat içinde hâkime sunulur?

Hâkim kararı olmadan yapılan elkoyma, yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulmalıdır.

Hâkim kararını kaç saat içinde verir?

Hâkim, kararını elkoymadan itibaren kırk sekiz saat içinde açıklar. Süre içinde karar açıklanmazsa elkoyma kendiliğinden kalkar.

Eşyasına elkonulan kişi hâkime başvurabilir mi?

Evet. Zilyetliğindeki eşya veya malvarlığı değerine elkonulan kişi, hâkimden her zaman bu konuda karar verilmesini isteyebilir.

Tutanakta kolluk görevlisinin adı bulunmalı mı?

Evet. Elkoyma işlemini yapan kolluk görevlisinin açık kimliği tutanağa geçirilmelidir.

Elkoyma mağdura bildirilir mi?

Evet. CMK 127/5 uyarınca elkoyma işlemi suçtan zarar gören mağdura gecikmeksizin bildirilir.

Elkoymanın konusu taşınmaz, banka hesabı, araç, şirket payı veya başka bir malvarlığı değeri ise karar şartları ve uygulama usulü CMK 128 malvarlığına elkoyma yazısında ayrıca açıklanmıştır.

Elkoymanın konusu posta veya kargo kuruluşundaki bir mektup, zarf ya da paket ise kolluğun gönderiyi açamayacağı özel usul CMK 129 postada elkoyma düzenlemesine göre uygulanır.

Bilgisayar, telefon veya başka bir dijital materyal üzerinde arama ve kopyalama yapılacaksa, genel elkoyma usulüne ek olarak CMK 134 dijital arama ve elkoyma şartları da uygulanır.

Sonuç

CMK 127, elkoymayı karar, yazılı emir, tutanak ve süre denetimine bağlar. Olağan merci hâkimdir; acil durumda savcı, savcıya ulaşılamıyorsa kolluk amiri yazılı emir verebilir. Hâkim kararı olmadan yapılan işlem yirmi dört saat içinde onaya sunulmalı ve hâkim kararını elkoymadan itibaren kırk sekiz saat içinde açıklamalıdır. Aksi hâlde tedbir kendiliğinden kalkar.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.