Bir suçun mağduru olan veya suç işlendiğini öğrenen kişi, nereye ve nasıl başvuracağını çoğu zaman bilemeyebilir. CMK 158; ihbar ve şikâyetin hangi makamlara yapılabileceğini, sözlü başvurunun nasıl kayda alınacağını ve soyut iddialar karşısında hangi kararın verilebileceğini düzenler.
CMK 158 Güncel Madde Metni
İhbar ve şikâyet
Madde 158 – (1) Suça ilişkin ihbar veya şikâyet, Cumhuriyet Başsavcılığına veya kolluk makamlarına yapılabilir.
(2) Valilik veya kaymakamlığa ya da mahkemeye yapılan ihbar veya şikâyet, ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir.
(3) Yurt dışında işlenip ülkede takibi gereken suçlar hakkında Türkiye’nin elçilik ve konsolosluklarına da ihbar veya şikâyette bulunulabilir.
(4) Bir kamu görevinin yürütülmesiyle bağlantılı olarak işlendiği iddia edilen bir suç nedeniyle, ilgili kurum ve kuruluş idaresine yapılan ihbar veya şikâyet, gecikmeksizin ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir.
(5) İhbar veya şikâyet yazılı veya tutanağa geçirilmek üzere sözlü olarak yapılabilir.
(6) (Ek: 15/8/2017-KHK-694/145 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/140 md.) İhbar ve şikâyet konusu fiilin suç oluşturmadığının herhangi bir araştırma yapılmasını gerektirmeksizin açıkça anlaşılması veya ihbar ve şikâyetin soyut ve genel nitelikte olması durumunda soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilir. Bu durumda şikâyet edilen kişiye şüpheli sıfatı verilemez. Soruşturma yapılmasına yer olmadığına dair karar, varsa ihbarda bulunana veya şikâyetçiye bildirilir ve bu karara karşı 173 üncü maddedeki usule göre itiraz edilebilir. İtirazın kabulü hâlinde Cumhuriyet başsavcılığı soruşturma işlemlerini başlatır. Bu fıkra uyarınca yapılan işlemler ve verilen kararlar, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar, ancak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından görülebilir.
(7) Yürütülen soruşturma sonucunda kovuşturma evresine geçildikten sonra suçun şikâyete bağlı olduğunun anlaşılması halinde; mağdur açıkça şikâyetten vazgeçmediği takdirde, yargılamaya devam olunur.
İhbar ile Şikâyet Arasındaki Fark Nedir?
İhbar, bir suç işlendiği iddiasının yetkili makamlara bildirilmesidir. İhbarda bulunan kişinin suçtan doğrudan zarar görmüş olması şart değildir. Olayı gören veya bilgisi bulunan üçüncü kişi de bildirimde bulunabilir.
Şikâyet ise mağdurun veya kanunen yetkili kişinin, suç nedeniyle soruşturma ve kovuşturma yapılmasını istemesidir. Şikâyete bağlı suçlarda bu iradenin süresi içinde ve açık biçimde ortaya konulması önem taşır.
Suç Duyurusu Nereye Yapılır?
Suça ilişkin ihbar veya şikâyet doğrudan Cumhuriyet başsavcılığına ya da polis ve jandarma gibi kolluk makamlarına yapılabilir. Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan başvurular da ilgili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilir.
Yurt dışında işlenen ve Türkiye’de takibi gereken suçlar için Türkiye’nin elçilik veya konsolosluklarına başvurulabilir. Kamu görevinin yürütülmesiyle bağlantılı suç iddiası ilgili kurum idaresine bildirilmişse kurum, başvuruyu gecikmeden savcılığa göndermelidir.
Şikâyet Yazılı Olmak Zorunda mı?
Hayır. İhbar veya şikâyet yazılı dilekçeyle yapılabileceği gibi yetkili makamda sözlü olarak da bildirilebilir. Sözlü açıklama tutanağa geçirilir.
Yazılı başvuruda olayın tarihi ve yeri, bilinen kişiler, gerçekleşme biçimi, mevcut belgeler ve ulaşılabilecek tanıklar mümkün olduğunca somut gösterilmelidir. Bilinmeyen hususlar tahminle doldurulmamalı; belge ve kayıtların asılları güvenli biçimde korunmalıdır.
Şikâyet Dilekçesinde Neler Bulunmalı?
- Başvurulan Cumhuriyet başsavcılığının adı,
- Başvurucunun kimlik ve iletişim bilgileri,
- Olayın mümkün olduğunca açık ve kronolojik anlatımı,
- Biliniyorsa şüpheli kişi veya kişilere ilişkin bilgiler,
- Mevcut belge, mesaj, görüntü, ödeme ve tanık bilgileri,
- Soruşturma yapılması yönündeki açık talep,
- Tarih ve imza.
Dilekçede suçun hukuki adını doğru koymak başvurucunun zorunluluğu değildir. Önemli olan maddi olayın anlaşılır şekilde anlatılması ve mevcut delillerin belirtilmesidir. Suç vasfını belirlemek soruşturma makamlarının görevidir.
Soyut ve Genel İhbar Ne Demektir?
Kişi, olay, zaman, yer veya doğrulanabilir olgu içermeyen genel suçlamalar soruşturma başlatılması için yeterli olmayabilir. İddianın suç oluşturmadığı hiçbir araştırma gerektirmeden açıkça anlaşılıyorsa veya bildirim soyut ve genel nitelikteyse soruşturma yapılmasına yer olmadığına karar verilebilir.
Bu durumda hakkında bildirim yapılan kişiye şüpheli sıfatı verilemez. Karar, varsa ihbarda bulunan kişiye veya şikâyetçiye bildirilir. CMK 173’teki usule göre karara itiraz edilebilir.
Şikâyet Süresi Ne Kadardır?
CMK 158 başvurunun yapılacağı makamları ve usulü düzenler; şikâyet süresini belirlemez. Şikâyete bağlı suçlarda genel süre, Türk Ceza Kanunu’nun 73. maddesine göre yetkili kişinin fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren altı aydır. Özel kanunlardaki farklı süreler ayrıca kontrol edilmelidir.
Örneğin hakaret suçunda şikâyet koşulunun kapsamı için TCK 131 şikâyet ve soruşturma koşulu içeriği incelenebilir.
Yanlış veya Gerçeğe Aykırı Şikâyetin Sonucu Nedir?
Bir başvurunun delille doğrulanmaması tek başına şikâyetçiyi suçlu hâle getirmez. Ancak işlemediğini bildiği hâlde bir kişiye suç isnat ederek soruşturma veya yaptırım uygulanmasını sağlamaya çalışan kişi bakımından TCK 267 iftira suçu gündeme gelebilir.
Bu nedenle şüphe ile kesin bilgi birbirinden ayrılmalı, bilinmeyen hususlar kesin gerçek gibi sunulmamalı ve deliller değiştirilmeden teslim edilmelidir.
Şikâyetten Vazgeçilirse Ne Olur?
Sonuç, suçun şikâyete bağlı olup olmamasına ve vazgeçmenin zamanına göre değişir. Kovuşturma başladıktan sonra suçun şikâyete bağlı olduğu anlaşılırsa mağdur açıkça vazgeçmediği sürece yargılamaya devam edilir.
Şikâyete bağlı olmayan suçlarda şikâyetten vazgeçme, soruşturmayı veya kamu davasını kendiliğinden sona erdirmez. Somut suç tipi ve varsa özel düzenleme ayrıca incelenmelidir.
Başvuru Yaparken Deliller Nasıl Korunmalı?
Mesaj, e-posta, banka dekontu, kamera kaydı, sözleşme veya fotoğraf gibi delillerin özgün biçimi korunmalıdır. Dijital kayıtlarda yalnız kırpılmış ekran görüntüsü yerine tarih, hesap bilgisi, bağlantı ve konuşma bütünlüğünü gösteren kayıtlar sunulması yararlı olabilir.
Başvurunun bir örneği ve teslim alındı belgesi saklanmalıdır. Acil koruma ihtiyacı, devam eden tehdit, delillerin yok edilme tehlikesi veya süre riski varsa bu durum dilekçede açıkça belirtilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Savcılığa gitmeden polise şikâyet edilebilir mi?
Evet. CMK 158 uyarınca ihbar veya şikâyet kolluk makamlarına da yapılabilir.
Sözlü şikâyet geçerli midir?
Evet. Sözlü başvuru yetkili makam tarafından tutanağa geçirilir.
Şüphelinin adını bilmiyorsam başvurabilir miyim?
Evet. Failin kimliğinin bilinmemesi başvuruya engel değildir. Bilinen olay ve deliller somut biçimde açıklanmalıdır.
İsimsiz ihbar mutlaka soruşturulur mu?
Her bildirim otomatik olarak soruşturma başlatmaz. Bildirimin somut ve doğrulanabilir olgular içerip içermediği değerlendirilir.
Şikâyet dilekçesinde kanun maddesi yazmak gerekir mi?
Hayır. Olayın doğru ve açık anlatılması esastır; hukuki nitelendirmeyi soruşturma makamı yapar.
Soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararına itiraz edilebilir mi?
Evet. CMK 158/6’daki bildirim üzerine verilen karara, CMK 173’teki usule göre itiraz edilebilir.
Şikâyetten vazgeçince dosya kesin kapanır mı?
Hayır. Suç şikâyete bağlı değilse vazgeçme soruşturmayı veya davayı kendiliğinden sona erdirmez.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.
