TCK 131 Hakaret Suçunda Şikâyet ve Soruşturma Koşulu

TCK 131 hakaret suçunda şikâyet şartını ve resen soruşturulan istisnayı düzenler. Madde bağımsız bir suç veya ceza yaratmaz; TCK 125 kapsamındaki hakaret ile TCK 130 kapsamındaki kişinin hatırasına hakaret hakkında soruşturma ve kovuşturmanın hangi iradeye bağlı olduğunu belirler. Bu nedenle önce isnat edilen söz veya davranışın hangi suç tipine girdiği, sonra şikâyet hakkının kimde olduğu ve süresinde kullanılıp kullanılmadığı incelenir.

TCK 131 Güncel Madde Metni

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 131. maddesi 2 Kasım 2026 tarihinde Adalet Bakanlığı Mevzuat Sistemi üzerinden kontrol edilmiştir. Güncel resmî metne buradan ulaşılabilir.

Soruşturma ve kovuşturma koşulu

Madde 131- (1) Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hariç; hakaret suçunun soruşturulması ve kovuşturulması, mağdurun şikayetine bağlıdır.

(2) Mağdur, şikayet etmeden önce ölürse, veya suç ölmüş olan kişinin hatırasına karşı işlenmiş ise; ölenin ikinci dereceye kadar üstsoy ve altsoyu, eş veya kardeşleri tarafından şikayette bulunulabilir.

26 Eylül 2004’te kabul edilen metin ile yürürlükteki TCK 131 metni aynıdır. Daha sonraki değişiklikler maddenin cümlelerini değiştirmemiş; hakaret suçundaki şikâyet süresi, önödeme ve uzlaştırma rejimini TCK 73, TCK 75 ve CMK 253 üzerinden etkilemiştir.

Madde Gerekçesi ve İlk Kabul Süreci

TBMM Adalet Komisyonu Raporu, hakaret suçunun kural olarak mağdurun şikâyetine bağlandığını; kamu görevlisine görevinden dolayı hakarette ise soruşturma ve kovuşturmanın şikâyete tâbi tutulmadığını açıklar. İkinci fıkradaki sınırlı yakınlar listesi, mağdur şikâyetten önce öldüğünde ve ölenin hatırasına hakarette şikâyet yetkisinin kimlere ait olduğunu belirler.

Bu açıklama ilk kabul gerekçesidir. 7531 sayılı Kanun’la 2024’te getirilen iki yıllık üst süre ile 7571 sayılı Kanun’la 2025’te yeniden düzenlenen önödeme ve uzlaştırma hükümleri sonraki değişikliklerdir; TCK 131’in ilk gerekçesi veya madde metni gibi değerlendirilmemelidir.

Hukuki Nitelik ve Suçun Unsurlarıyla İlişki

TCK 131 bir muhakeme şartıdır. Korunan hukuki değer, suçun konusu, fail, mağdur, maddi ve manevi unsur; esas olarak TCK 125 hakaret suçu veya TCK 130 kişinin hatırasına hakaret suçu üzerinden belirlenir. TCK 131 bu unsurlara yeni bir unsur eklemez.

Şikâyet yokluğu fiili hukuka uygun hâle getirmez. Geçerli şikâyet bulunmaması, şikâyete bağlı fiil bakımından soruşturma ve kovuşturmanın yürütülmesini engeller. Teşebbüs, iştirak, içtima, haksız fiile tepki ve karşılıklı hakaret gibi kurumlar da TCK 125, TCK 129, TCK 130 ve genel hükümler çerçevesinde incelenir; TCK 131’e özgü etkin pişmanlık veya indirim nedeni yoktur.

Kamu Görevlisine Görevinden Dolayı Hakaret

Hakaretin kamu görevlisine karşı ve görevinden dolayı işlenmesi hâlinde suç şikâyete bağlı değildir. Cumhuriyet savcılığı, fiili öğrendiğinde resen soruşturma yapabilir. Yalnız mağdurun kamu görevlisi olması yetmez; hakaret ile görevin yerine getirilmesi arasında somut bağlantı bulunmalıdır.

Örnek: Bir belediye görevlisine yaptığı denetim nedeniyle hakaret edilmesi resen soruşturulabilir. Aynı kişiye özel hayatındaki bir uyuşmazlık sebebiyle yöneltilen hakaret ise kural olarak şikâyete bağlıdır.

Anayasa Mahkemesi, 25.12.2025 tarihli E.2024/173, K.2025/277 sayılı kararında TCK 131/1’deki “Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hariç” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine karar vermiştir. Karar 4 Mayıs 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Anayasa Mahkemesi kararı

Şikâyet Hakkı, Süre ve Vazgeçme

TCK 73 uyarınca şikâyet süresi, hak sahibi kişinin fiili ve faili öğrendiği tarihten itibaren altı aydır. Şikâyete bağlı hakaret bakımından ayrıca suç tarihinden başlayan iki yıllık kesin üst sınır vardır. Fail daha sonra öğrenilmiş olsa bile suç tarihinden itibaren iki yıl geçtikten sonra şikâyet hakkı kullanılamaz.

Şikâyet, CMK 158’de gösterilen makamlara sözlü veya yazılı olarak yapılabilir. Başvuruda hakaret olduğu ileri sürülen söz veya davranışın, tarih ve iletişim aracının, şüpheliye ilişkin bilinen bilgilerin ve cezalandırma iradesinin açıkça belirtilmesi gerekir.

Mağdur şikâyet etmeden önce ölürse ikinci dereceye kadar üstsoy ve altsoy, eş veya kardeşler şikâyet hakkını kullanabilir. Aynı sınırlı kişiler TCK 130 kapsamındaki ölenin hatırasına hakaret bakımından da yetkilidir; bütün mirasçılar veya daha uzak akrabalar bu listeye dâhil değildir.

Şikâyetten vazgeçme, TCK 73’teki koşullarla hüküm kesinleşinceye kadar şikâyete bağlı kamu davasının düşmesine yol açabilir. İştirak hâlinde bir sanık hakkındaki vazgeçme diğerlerini de kapsar; vazgeçmenin onu kabul etmeyen sanığı etkilememesi kuralı ayrıca gözetilir. Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret resen takip edildiğinden, mağdurun vazgeçmesi davayı kendiliğinden düşürmez. Şikâyet ve vazgeçmenin ayrıntıları için TCK 73 rehberine bakılabilir.

Önödeme ve Uzlaştırma

25 Aralık 2025’te yürürlüğe giren 7571 sayılı Kanun sonrasında TCK 125’teki hakaret, üçüncü fıkranın (a) bendi hariç olmak üzere TCK 75 kapsamında önödemeye tâbidir. Süresinde ve usulüne uygun önödeme, soruşturma evresinde kamu davasının açılmaması; kovuşturma evresinde davanın düşmesi sonucunu doğurabilir. Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret TCK 125/3-a kapsamında olduğundan bu özel önödeme hükmünün dışındadır.

CMK 253/3, TCK 125’teki hakaret suçunu uzlaştırma dışında bırakır. Buna karşılık TCK 130, bu özel dışlama hükmünde sayılmadığından şikâyete bağlı olduğu ölçüde uzlaştırma kapsamında değerlendirilir; TCK 75’teki özel hakaret önödemesi ise yalnız TCK 125’e ilişkindir. Suç tarihi ve geçiş hükümleri somut dosyada ayrıca incelenmelidir.

Yaptırım, Güvenlik Tedbirleri, Görev ve Zamanaşımı

TCK 131 bağımsız ceza veya güvenlik tedbiri öngörmez. Yaptırım, dayanak suçtan gelir. TCK 125’te temel yaptırım üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezasıdır; kamu görevlisine görevinden dolayı hakarette cezanın alt sınırı bir yıldır. TCK 130 bakımından uygulanacak yaptırım ilgili fıkraya göre belirlenir. Bu suçlara özgü bir tüzel kişi güvenlik tedbiri düzenlenmemiştir.

Görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Yetki, kural olarak suçun işlendiği yere göre belirlenir; internet ve iletişim yoluyla işlenen fiillerde CMK’nın genel ve özel yetki hükümleri birlikte değerlendirilir. Kanuni koşullar varsa basit yargılama usulü uygulanabilir.

TCK 125 ve TCK 130 bakımından olağan dava zamanaşımı kural olarak sekiz yıldır. Şikâyete bağlı fiilde altı aylık süre veya iki yıllık üst sınır geçmişse dava zamanaşımı dolmamış olsa da muhakeme şartı gerçekleşmez. Kesinleşen beş yıla kadar hapis ve adlî para cezalarında ceza zamanaşımı kural olarak on yıldır.

Soruşturma ve Kovuşturmanın Sırası

1. İfadenin veya davranışın TCK 125 ya da TCK 130 kapsamında suç oluşturup oluşturmadığı belirlenir.
2. Fiilin şikâyete bağlı mı, yoksa kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret istisnasında mı olduğu saptanır.
3. Şikâyet hakkı sahibi, öğrenme tarihi, suç tarihi ve vazgeçme beyanı kontrol edilir.
4. Dayanak suç bakımından önödeme veya uzlaştırma hükümlerinden hangisinin uygulanacağı belirlenir.
5. Yeterli şüphe, hukuka uygun deliller ve muhakeme şartları birlikte değerlendirilerek soruşturma veya kovuşturma işlemi yürütülür.

Somut Dosyada İncelenecek Deliller

1. Hakaret olduğu ileri sürülen sözün veya paylaşımın tam içeriği ve bağlamı,
2. Mesaj, e-posta, paylaşım bağlantısı, hesap bilgisi ve mümkünse orijinal dijital kayıt,
3. Fiilin tarihi, mağdurun içeriği ve faili öğrendiği tarih,
4. Şikâyet dilekçesi veya sözlü başvuru tutanağı ile açık cezalandırma talebi,
5. Kamu görevlisi istisnasında görev belgesi ve fiille görev arasındaki bağlantı,
6. Mağdurun ölümü hâlinde ölüm ve yakınlık kayıtları,
7. Tanık anlatımları ile delilin elde edilme yönteminin hukuka uygunluğu.

Delillerin hükme esas alınma koşulları bakımından CMK 217 delillerin değerlendirilmesi açıklaması yol göstericidir. Savunma veya şikâyet stratejisi, somut dosyanın suç tarihi ve delil yapısı incelenerek kurulmalıdır; çalışma alanı hakkında Ceza Hukuku Avukatı sayfasında bilgi bulunmaktadır.

Varsayımsal Uygulama Örnekleri

Örnek 1: Bir kişi, belediye zabıtasına yalnız yaptığı denetim nedeniyle hakaret eder. Görev ile söz arasında bağlantı kurulabiliyorsa TCK 125/3-a ve TCK 131/1 uyarınca soruşturma şikâyet aranmadan yürütülebilir. Aynı söz özel bir komşuluk tartışmasında söylenmişse şikâyet şartı gündeme gelir.

Örnek 2: Mağdur, kendisine gönderilen hakaret içerikli mesajı ve göndereni 10 Ocak’ta öğrenir. Altı aylık süre bu öğrenme tarihinden başlar; ancak suç tarihinden itibaren iki yıllık üst sınır hiçbir durumda aşılamaz. TCK 125/3-a dışındaki hakaret söz konusuysa önödeme rejimi ayrıca değerlendirilir.

Örnek 3: Bir kişi öldükten sonra hatırasına alenen hakaret edilir. TCK 131/2’de sayılan ikinci dereceye kadar üstsoy ve altsoy, eş veya kardeş şikâyette bulunabilir. TCK 130 incelemesi, yaşayan kişiye hakarete ilişkin TCK 125’ten ayrı yapılır.

Sık Sorulan Sorular

TCK 131 ayrı bir suç mudur?

Hayır. Madde, hakaret ve kişinin hatırasına hakaret suçlarının soruşturma ve kovuşturma koşulunu düzenler; bağımsız ceza öngörmez.

Hakaret suçu her durumda şikâyete bağlı mıdır?

Hayır. Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret resen soruşturulur. Diğer TCK 125 hakaret biçimleri kural olarak mağdurun şikâyetine bağlıdır.

Hakarette şikâyet süresi kaç aydır?

Fiil ile failin öğrenilmesinden itibaren altı aydır. Şikâyete bağlı hakarette suç tarihinden başlayan iki yıllık kesin üst sınır da uygulanır.

Hakaret dosyasında uzlaştırma yapılır mı?

TCK 125’teki hakaret CMK 253/3 uyarınca uzlaştırma dışındadır. TCK 130 bakımından ise suçun niteliği ve şikâyet koşulu çerçevesinde uzlaştırma ayrıca değerlendirilir.

Hakaret suçunda önödeme uygulanır mı?

TCK 125/3-a dışındaki TCK 125 hakaret biçimleri önödeme kapsamındadır. Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret ile TCK 130 bakımından aynı sonuç doğrudan uygulanmaz.

Mağdur şikâyet etmeden ölürse kim şikâyet edebilir?

Ölenin ikinci dereceye kadar üstsoyu ve altsoyu, eşi veya kardeşleri şikâyette bulunabilir.

Şikâyetten vazgeçme kamu görevlisine hakaret davasını düşürür mü?

Görevinden dolayı kamu görevlisine hakaret resen takip edildiği için vazgeçme davayı kendiliğinden düşürmez.

Kaynakça

Resmî Mevzuat ve Gerekçe

1. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu – Mevzuat Bilgi Sistemi
2. AYM, E.2024/173, K.2025/277
3. 7571 sayılı Kanun – TBMM
4. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu – Adalet Bakanlığı
5. 5237 sayılı Kanun kabul kaydı – TBMM
6. Türk Ceza Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu, S. Sayısı 664 – TBMM
7. 7531 sayılı Kanun – TBMM
8. Önödeme Genel Bilgileri – Adalet Bakanlığı

Akademik Eserler

1. Devrim Aydın, “Türk Ceza Kanunu’nda Hakaret Suçu”, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 2013.
2. “Hakaret Suçunun Kanun Koyucu ile İmtihanı: Uzlaştırmadan Önödemeye Geçiş Süreci ve Bu Geçişin Doğurduğu Teorik Sorunların Kısa Analizi”, Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2026.

AV. İLTAN EKMEKÇİOĞLU

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.

TCK 125 Hakaret

Cumhurbaşkanına Hakaret Suçu (TCK 299)