Ceza duruşmasında söylenen sözler, verilen ara kararlar ve yapılan işlemler duruşma tutanağıyla belgelenir. CMK 219, tutanağın kimler tarafından imzalanacağını ve ses veya görüntü gibi teknik kayıtların nasıl yazılı hâle getirileceğini düzenler.

CMK 219 güncel madde metni

Duruşma tutanağı

Madde 219 – (1) Duruşma için tutanak tutulur. Tutanak, mahkeme başkanı veya hâkim ile zabıt kâtibi tarafından imzalanır. Duruşmada yapılan işlemlerin teknik araçlarla kayda alınması halinde, bu kayıtlar vakit geçirilmeksizin yazılı tutanağa dönüştürülerek mahkeme başkanı veya hâkim ile zabıt kâtibi tarafından imzalanır.

(2) Mahkeme başkanının mazereti bulunursa tutanak, üyelerin en kıdemlisi tarafından imzalanır.

Duruşma tutanağı neden önemlidir?

Tutanak, duruşmanın resmî kaydıdır. Kimlerin hazır bulunduğu, hangi işlemlerin yapıldığı, beyan ve talepler ile mahkemenin kararları ilgili CMK hükümlerine göre bu kayıt üzerinden izlenir.

Duruşmanın başlangıcında yapılan işlemler için CMK 191 duruşmanın başlaması; oturumun yönetimi bakımından ise CMK 192 duruşmanın yönetimi hükümleri de birlikte değerlendirilir.

Tutanağı kimler imzalar?

Duruşma tutanağı mahkeme başkanı veya hâkim ile zabıt kâtibi tarafından imzalanır. Toplu mahkemede başkanın mazereti varsa başkan yerine üyelerin en kıdemlisi imza atar. Zabıt kâtibinin imzası da kanunda açıkça aranan unsurdur.

İmza, kaydın duruşmada yapılan işlemleri resmî olarak belgelemesi bakımından temel şekil güvencesidir. Eksiklik fark edildiğinde hangi oturuma ve hangi imzaya ilişkin olduğu somut biçimde belirlenmelidir.

Ses ve görüntü kaydı tutanak yerine geçer mi?

Teknik araçla kayıt yapılması mümkündür; ancak kayıt tek başına yazılı tutanağın yerine bırakılmaz. Ses veya görüntü kayıtları vakit geçirilmeksizin yazılı tutanağa dönüştürülmeli ve hâkim ya da mahkeme başkanı ile zabıt kâtibi tarafından imzalanmalıdır.

Bu düzenleme, teknik kaydın kalıcı ve denetlenebilir bir yargılama belgesine dönüşmesini sağlar. Kayıtla yazılı tutanak arasında fark bulunduğu ileri sürülüyorsa uyuşmazlık açıkça gösterilerek düzeltilmesi talep edilebilir.

Tutanakta eksik veya yanlış kayıt varsa ne yapılabilir?

Taraf, beyanının, talebinin veya mahkeme işleminin eksik ya da yanlış yazıldığını düşünüyorsa duruşma sırasında derhâl tutanağa geçirilmesini veya kaydın düzeltilmesini istemelidir. Talebin kendisinin de tutanağa yazılması ileride yapılacak inceleme bakımından önem taşır.

Her eksiklik aynı hukuki sonucu doğurmaz. Eksikliğin hangi işlemi etkilediği, savunma veya iddia hakkına etkisi ve dosyanın aşaması birlikte değerlendirilmelidir.

Uygulamaya ilişkin iki örnek

Örnek 1: Müdafiin delil toplama talebi sözlü olarak açıklanmış ancak tutanağa eksik geçirilmiştir. Müdafi, oturum bitmeden talebin tam biçimde yazılmasını ve bu isteğin de kayda alınmasını talep eder.

Örnek 2: Sanığın savunması sesli ve görüntülü kaydedilmiştir. Teknik kayıt, vakit geçirilmeksizin yazılı tutanağa çevrilip kanunda belirtilen kişilerce imzalanmalıdır.

Duruşma tutanağı kontrol edilirken nelere bakılmalıdır?

• Oturum tarihi ve hazır bulunan kişiler doğru yazılmış mı?
• Sanık, tanık ve bilirkişi açıklamaları doğru aktarılmış mı?
• Tarafların talepleri ve itirazları kaydedilmiş mi?
• Ara kararlar açık ve eksiksiz mi?
• Teknik kayıtlar yazılı tutanağa dönüştürülmüş mü?
• Hâkim veya başkan ile zabıt kâtibinin imzaları mevcut mu?

Sık sorulan sorular

Her ceza duruşması için tutanak tutulması zorunlu mudur?

Evet. CMK 219, duruşma için tutanak tutulacağını açıkça düzenler.

Duruşma tutanağını kim imzalar?

Mahkeme başkanı veya hâkim ile zabıt kâtibi imzalar.

Mahkeme başkanı yoksa tutanağı kim imzalar?

Başkanın mazereti varsa tutanak üyelerin en kıdemlisi tarafından imzalanır; zabıt kâtibinin imzası da bulunur.

Ses kaydı yapılması yazılı tutanağı kaldırır mı?

Hayır. Teknik kayıt vakit geçirilmeksizin yazılı tutanağa dönüştürülmeli ve imzalanmalıdır.

Beyanım tutanağa yanlış yazılırsa ne yapmalıyım?

Yanlışlığı mümkünse oturum sırasında açıkça belirtip düzeltme talebinin de tutanağa geçirilmesini istemelisiniz.

İmzasız duruşma tutanağı geçerli midir?

CMK 219’da belirtilen imzalar kanuni şekil şartıdır. Eksikliğin somut yargılamadaki sonucu dosya ve kanun yolu aşamasına göre değerlendirilir.

Duruşma tutanağının bir örneği alınabilir mi?

Dosyayı inceleme ve belge örneği alma yetkisi, kişinin davadaki sıfatı ve uygulanacak usul kuralları çerçevesinde değerlendirilir.

Sonuç

CMK 219, ceza duruşmasının yazılı ve imzalı bir tutanakla belgelenmesini zorunlu kılar. Teknik kayıt yapılmış olsa bile kayıt kısa sürede yazıya çevrilmeli ve kanunda gösterilen kişilerce imzalanmalıdır. Taraflar, tutanağı oturum sırasında dikkatle kontrol ederek eksik veya yanlış kayıtları gecikmeden bildirmelidir.

Tutanağın mahkeme, oturum tarihi ve görevli bilgilerini taşıyan başlık bölümü CMK 220 duruşma tutanağının başlığı hükmünde ayrıca gösterilmiştir.

Tutanağa yazılması gereken katılımcılar, açıklamalar, talepler, kararlar ve hüküm, CMK 221 duruşma tutanağının içeriği kapsamında ayrıntılı olarak düzenlenir.

Duruşmanın yürütülüşü ve usul kurallarına uyulması bakımından bu kaydın özel ispat etkisi CMK 222 duruşma tutanağının ispat gücü hükmünde açıklanmıştır.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.