CMK 234 mağdur ve şikâyetçinin haklarını soruşturma ile kovuşturma evreleri bakımından ayrı ayrı düzenler. Delil toplanmasını isteme, dosyadan belge alma, kamu davasına katılma, tanık çağrılmasını talep etme ve belirli koşullarda ücretsiz avukat yardımı bu haklar arasındadır.

Bu hakların ilgili kişiye anlatılması ve açıklamanın tutanağa yazılması gerekir. Hakların kapsamı, dosyanın bulunduğu aşamaya ve mağdurun kişisel durumuna göre değişebilir.

CMK 234 Güncel Madde Metni

Mağdur ile şikâyetçinin hakları

Madde 234 – (1) Mağdur ile şikâyetçinin hakları şunlardır:

a) Soruşturma evresinde;

1. Delillerin toplanmasını isteme,

2. Soruşturmanın gizlilik ve amacını bozmamak koşuluyla Cumhuriyet savcısından belge örneği isteme,

3. (Değişik: 24/7/2008-5793/40 md.) Vekili bulunmaması halinde, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı veya ısrarlı takip suçları ile kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, baro tarafından kendisine avukat görevlendirilmesini isteme,

4. 153 üncü maddeye uygun olmak koşuluyla vekili aracılığı ile soruşturma belgelerini ve elkonulan ve muhafazaya alınan eşyayı inceletme,

5. Cumhuriyet savcısının, kovuşturmaya yer olmadığı yönündeki kararına kanunda yazılı usule göre itiraz hakkını kullanma.

b) Kovuşturma evresinde;

1. Duruşmadan haberdar edilme,

2. Kamu davasına katılma,

3. Tutanak ve belgelerden örnek isteme,

4. Tanıkların davetini isteme,

5. (Değişik: 24/7/2008-5793/40 md.) Vekili bulunmaması halinde, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı veya ısrarlı takip suçları ile kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlarda, baro tarafından kendisine avukat görevlendirilmesini isteme,

6. Davaya katılmış olma koşuluyla davayı sonuçlandıran kararlara karşı kanun yollarına başvurma.

(2) Mağdur, onsekiz yaşını doldurmamış, sağır veya dilsiz ya da meramını ifade edemeyecek derecede malûl olur ve bir vekili de bulunmazsa, istemi aranmaksızın bir vekil görevlendirilir.

(3) Bu haklar, suçun mağdurları ile şikâyetçiye anlatılıp açıklanır ve bu husus tutanağa yazılır.

(4) (Ek: 17/10/2019-7188/21 md.) Soruşturma veya kovuşturma evresinde, dava nakli veya adlî tıp işlemleri nedeniyle yerleşim yeri dışında bir yere gitme zorunluluğu doğması hâlinde mağdurun yapmış olduğu konaklama, iaşe ve ulaşım giderleri, 10/2/1954 tarihli ve 6245 sayılı Harcırah Kanunu hükümlerine göre Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır.

Madde metni 6 Eylül 2026 tarihinde Adalet Bakanlığı güncel mevzuat metni üzerinden kontrol edilmiştir.

CMK 234 Kimleri Korur?

Düzenleme suçun mağduruna ve şikâyetçiye yöneliktir. Mağdur, suçla korunan hakkı doğrudan ihlal edilen kişidir. Şikâyetçi ise yetkili makama başvurarak suç hakkında işlem yapılmasını isteyen kişidir; aynı kişi iki sıfatı birlikte taşıyabilir.

Bu kişilerin savcılık veya mahkemece çağrılma yöntemi ve kovuşturmada iddianamenin çağrı kâğıdına eklenmesi, CMK 233 mağdur ve şikâyetçinin çağrılması kapsamında açıklanmıştır.

Soruşturma Evresinde Mağdurun Hakları

Soruşturma, suç şüphesinin öğrenilmesiyle başlayıp iddianamenin kabulüne kadar sürer. Bu aşamada mağdur veya şikâyetçi delillerin toplanmasını isteyebilir. Kamera kaydı, mesaj, banka hareketi, tanık veya başka bir delilin nerede bulunduğu mümkün olduğunca somut biçimde belirtilmelidir.

Soruşturmanın gizliliğini ve amacını bozmamak koşuluyla Cumhuriyet savcısından belge örneği istenebilir. Dosyanın hangi bölümünün paylaşılabileceği, gizlilik ve soruşturmanın sağlıklı yürütülmesi dikkate alınarak değerlendirilir.

Mağdur Dosyayı İnceleyebilir mi?

CMK 234/1-a-4, mağdur veya şikâyetçinin vekili aracılığıyla soruşturma belgelerini ve elkonulan ya da muhafazaya alınan eşyayı inceletmesine imkân tanır. Bu hak CMK 153’teki koşullara tabidir.

Dosya inceleme hakkının kapsamı, kısıtlama kararı ve vekilin belge örneği alması hakkında ayrıntılı bilgi için CMK 153 dosya inceleme hakkı yazısı incelenebilir.

Kovuşturmaya Yer Olmadığı Kararına İtiraz

Cumhuriyet savcısı kamu davası açılması için yeterli şüphe bulunmadığına veya kovuşturma olanağının olmadığına karar verirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verebilir. Mağdur veya şikâyetçi, kanunda gösterilen usul ve süre içinde bu karara itiraz edebilir.

Kararın tebliğ tarihi önemlidir. Başvuruda soruşturmanın neden eksik görüldüğü ve hangi delilin sonucu değiştirebileceği somut biçimde gösterilmelidir.

Kovuşturma Evresindeki Haklar

İddianamenin kabulünden sonra mağdur veya şikâyetçinin duruşmadan haberdar edilme, kamu davasına katılma, tutanak ve belgelerden örnek isteme ve tanıkların davetini talep etme hakları vardır.

Kamu davasına katılma, kişiye yargılamayı aktif biçimde takip etme ve kanunun tanıdığı usul yetkilerini kullanma imkânı sağlar. Yalnız şikâyetçi olmak ile mahkemece katılan sıfatı verilmesi aynı değildir.

Karara Karşı İstinaf veya Temyiz Başvurusu

Mağdur veya şikâyetçinin davayı sonuçlandıran kararlara karşı kanun yoluna başvurabilmesi için davaya katılmış olması gerekir. Başvuru türü, süresi ve mercii kararın niteliğine göre belirlenir.

Kararın kanun yolu bildirimi dikkatle okunmalıdır. Süre geçirilmeden önce hüküm, duruşma tutanağı ve katılma kararı birlikte değerlendirilmelidir.

Mağdura Ücretsiz Avukat Hangi Durumlarda Verilir?

Vekili bulunmayan mağdur veya şikâyetçi; cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, ısrarlı takip, kadına karşı işlenen kasten yaralama, işkence veya eziyet suçlarında barodan avukat görevlendirilmesini isteyebilir. Aynı hak, alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlarda da tanınmıştır.

Bu düzenleme her dosyada kendiliğinden ücretsiz avukat atanacağı anlamına gelmez. Suçun niteliği, cezanın kanuni alt sınırı, kişinin vekilinin bulunup bulunmadığı ve talep şartı birlikte değerlendirilir.

Talep Aranmadan Avukat Görevlendirilmesi

Mağdur on sekiz yaşını doldurmamışsa, sağır veya dilsizse ya da kendisini ifade edemeyecek derecede engelliyse ve bir vekili yoksa, talebi aranmadan vekil görevlendirilir.

Buradaki görevlendirme kişinin açık bir başvuru yapabilmesine bağlı değildir. Yetkili makamın mağdurun durumunu tespit ederek gerekli işlemi başlatması gerekir.

Hakların Anlatılması ve Tutanağa Yazılması

Kanun, hakların yalnız bir form üzerinde sıralanmasını değil, mağdura ve şikâyetçiye anlatılıp açıklanmasını öngörür. Bu işlemin yapıldığı tutanağa geçirilmelidir.

Kişi anlamadığı bir hak varsa açıklama isteyebilir. Beyan ve taleplerin tutanağa doğru geçirilip geçirilmediği, imzadan önce kontrol edilmelidir.

Şehir Dışındaki İşlemlerin Giderleri

Dava nakli veya adlî tıp işlemleri nedeniyle mağdurun yerleşim yeri dışında bir yere gitmesi zorunlu olursa konaklama, iaşe ve ulaşım giderleri Harcırah Kanunu hükümlerine göre Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır.

Bu hüküm her şehir dışı yolculuğu kapsamaz. Zorunluluğun dava nakli veya adlî tıp işleminden doğması ve giderlerin ilgili usule göre belgelendirilmesi gerekir.

Hakları Kullanırken Dikkat Edilecekler

• Dosya numarasını ve işlemi yapan makamı kaydedin.
• Delil talebini, delilin bulunduğu yer ve ispat edeceği olguyla birlikte açıklayın.
• Tebliğ tarihlerini ve kanun yolu sürelerini takip edin.
• Kamu davasına katılma talebinizi açıkça bildirin.
• Ücretsiz avukat koşulları varsa talebinizi gecikmeden iletin.
• Sunulan dilekçe ve belgelerin teslim kaydını saklayın.

Sık Sorulan Sorular

Mağdur savcıdan belge örneği isteyebilir mi?

Evet. Soruşturmanın gizliliğini ve amacını bozmamak koşuluyla Cumhuriyet savcısından belge örneği istenebilir.

Mağdur delil toplanmasını talep edebilir mi?

Evet. Delilin nerede bulunduğunun ve hangi olguyu ispatlayacağının somut biçimde açıklanması talebin değerlendirilmesini kolaylaştırır.

Her mağdura ücretsiz avukat verilir mi?

Hayır. İstem üzerine görevlendirme, CMK 234’te sayılan suçlar ve ceza sınırı bakımından uygulanır. Kanunda belirtilen hassas durumdaki mağdurlar için ise talep aranmadan görevlendirme yapılır.

Şikâyetçi duruşmaya katılabilir mi?

Evet. Duruşmadan haberdar edilme ve kamu davasına katılmayı isteme hakları vardır.

Mağdur mahkeme kararına itiraz edebilir mi?

Davayı sonuçlandıran kararlara karşı kanun yoluna başvurma hakkı, davaya katılmış olma koşuluna bağlanmıştır.

Mağdur tanık çağrılmasını isteyebilir mi?

Kovuşturma evresinde tanıkların davetini isteyebilir. Tanığın olay hakkında hangi bilgiye sahip olduğu açıklanmalıdır.

Adlî tıp için başka şehre giden mağdurun giderleri karşılanır mı?

Yerleşim yeri dışına gitme zorunluluğu adlî tıp işleminden doğmuşsa konaklama, iaşe ve ulaşım giderleri kanundaki usule göre karşılanır.

Sonuç

CMK 234, mağdur ve şikâyetçinin ceza muhakemesinde yalnız bilgi veren kişi olarak kalmamasını; delil talep edebilmesini, dosyayı takip edebilmesini, davaya katılabilmesini ve şartları varsa avukat yardımından yararlanabilmesini sağlar.

Hakların etkili kullanılması için dosyanın hangi evrede olduğu, tebliğ tarihleri, katılma durumu ve taleplerin tutanağa geçirilip geçirilmediği birlikte kontrol edilmelidir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.