Fabrika Satıldı: Makineler de Alıcıya Geçer mi?

Fabrikanın tapuda satılması, içeride bulunan her makinenin otomatik olarak alıcıya geçtiği anlamına gelmez. Sonuç; makinenin binanın bütünleyici parçası, taşınmazın eklentisi veya bağımsız bir taşınır olup olmadığına, satıcının makinenin maliki bulunup bulunmadığına ve satış sözleşmesinde nelerin devre dahil edildiğine göre belirlenir.

Binadan ayrılması yapıya zarar verecek sabit tesisler bütünleyici parça sayılabilir. Fabrikanın işletilmesine sürekli olarak özgülenmiş bazı makineler eklenti niteliği taşıyabilir. Buna karşılık kiralanmış, finansal kiralamaya konu edilmiş, satılmak için depolanmış veya yalnız geçici olarak kullanılan ekipman bağımsız taşınır olarak kalabilir.

Bu nedenle fabrika satışında yalnız tapu senedine bakılmamalıdır. Makine envanteri, seri numaraları, faturalar, leasing kayıtları, TARES rehin sorguları, tapunun beyanlar hanesi ve fiilî teslim tutanağı birlikte incelenmelidir.

Satıcı bir anonim şirketse ve fabrikanın satışı için genel kurul kararı bulunmadığı ileri sürülüyorsa anonim şirketin arsasının genel kurul kararı olmadan satılması rehberini, şirket yetkileri ve işlem belgelerini incelemek için okuyabilirsiniz.

Fabrika Satışı ile Ticari İşletmenin Devri Aynı Şey mi?

Hayır. Fabrika arsasının ve binasının tapuda satılması bir taşınmaz devridir. Fabrikada yürütülen ticari işletmenin devrinde ise makineler yanında stoklar, çalışanlar, müşteri ilişkileri, ticaret unvanı, kiracılık hakkı ve diğer işletme unsurları gündeme gelebilir.

Türk Ticaret Kanunu’nun 11. maddesine göre ticari işletme bir bütün olarak devredildiğinde, aksi kararlaştırılmadıkça duran malvarlığı ve işletmeye sürekli olarak özgülenmiş unsurlar da devrin kapsamında değerlendirilebilir. Ancak yalnız fabrika taşınmazının tapuda satılması, ticari işletmenin de kendiliğinden devredildiğini göstermez.

Şu işlemler birbirinden ayrılmalıdır:

İşlemin başlığının “fabrika satışı” olması tek başına belirleyici değildir. Tapu senedi, ek protokol, envanter ve tarafların gerçek iradesi birlikte değerlendirilmelidir.

Ticari işletmenin devri konusundaki kapsam ve borç kuralları, yalnız taşınmaz satışından farklıdır.

Bütünleyici Parça Nedir?

Türk Medeni Kanunu’nun 684. maddesine göre bir şeye malik olan kişi, onun bütünleyici parçalarına da malik olur. Bütünleyici parça; yerel âdetlere göre asıl şeyin temel unsuru olan ve asıl şey yok edilmeden, zarara uğratılmadan veya yapısı değiştirilmeden ayrılamayan parçadır.

Fabrika bakımından şu unsurlar koşullarına göre bütünleyici parça sayılabilir:

1. Binanın elektrik ve enerji dağıtım sistemi.
2. Yapıya kalıcı biçimde bağlanmış ısıtma veya soğutma tesisatı.
3. Sökülmesi binanın yapısını önemli ölçüde değiştirecek sabit sistemler.
4. Yapının temel işlevini sağlayan gömülü boru ve altyapı.
5. Binayla fiziksel ve işlevsel bütünlük oluşturan sabit tesisler.

Bir makinenin zemine vidalanmış olması tek başına onu bütünleyici parça yapmaz. Sökme işleminin makineye, binaya ve üretim altyapısına etkisi teknik olarak incelenmelidir.

Bütünleyici parçanın asıl şeyden ayrı bir mülkiyete konu olması kural olarak mümkün değildir. Fabrika taşınmazının mülkiyeti geçince bütünleyici parça da taşınmazla birlikte geçer.

Fabrika Makinesi Eklenti Sayılır mı?

Türk Medeni Kanunu’nun 686. maddesine göre eklenti, asıl şey malikinin anlaşılabilen iradesine veya yerel âdete göre asıl şeyin işletilmesi, korunması veya yarar sağlaması için sürekli biçimde özgülenen taşınır maldır.

Eklenti bağımsız bir taşınır olma özelliğini korur. Bununla birlikte asıl şeye ilişkin tasarruflar, aksi belirtilmedikçe eklentiyi de kapsar.

Bir üretim makinesinin eklenti sayılmasında şu göstergeler önem taşıyabilir:

1. Makinenin fabrikada sürekli kullanılmak üzere yerleştirilmesi.
2. Üretim sürecinin kalıcı bir parçasını oluşturması.
3. Enerji ve üretim hatlarına bağlanmış olması.
4. Taşınmazın kullanım amacıyla işlevsel bağlantısı.
5. Satış öncesinde ve sonrasında fabrikanın parçası olarak tanıtılması.
6. Tapunun beyanlar sütununda eklenti olarak gösterilmesi.
7. Ekspertiz ve satış bedeli hesabında makinenin fabrika değeri içinde yer alması.

Her üretim makinesi eklenti değildir. Makinenin kolayca taşınabilmesi de tek başına eklenti olmadığını göstermez. Süreklilik amacı, kullanım biçimi, sözleşme ve yerel ticari uygulama birlikte değerlendirilir.

Hangi Eşyalar Eklenti Sayılmaz?

Türk Medeni Kanunu’nun 687. maddesi bazı eşyaların eklenti sayılmayacağını düzenler.

Şu mallar kural olarak eklenti dışında kalabilir:

1. Fabrikada yalnız geçici süre kullanılan kiralık ekipman.
2. Satılmak üzere depolanan makineler.
3. Başka müşteriye teslim edilmek üzere üretilen ürünler.
4. Tamir veya bakım amacıyla fabrikaya bırakılan cihazlar.
5. Fason üretim için geçici olarak getirilen kalıplar.
6. Tüketilmek üzere bulundurulan hammadde ve sarf malzemeleri.
7. Fabrikanın kullanım amacıyla kalıcı bağlantısı bulunmayan taşınırlar.

Stok, hammadde ve sevke hazır ürünler fabrika binasında bulunmalarına rağmen taşınmazın eklentisi hâline gelmez. Bunların mülkiyeti ayrı sözleşme ve kayıtlara göre belirlenir.

Tapunun Beyanlar Hanesindeki Eklenti Kaydı Ne Sağlar?

Tapu Sicili Tüzüğü’nün 53. maddesine göre eklentiler, malikin yazılı istemi üzerine tapu kütüğünün beyanlar sütununa yazılabilir. İstemde eklentinin adedi, cinsi ve kıymeti gösterilir.

Bu kayıt önemli bir delildir; ancak her uyuşmazlığı tek başına çözmez. Kayıt bulunmaması bir makinenin hiçbir şekilde eklenti olamayacağı, kayıt bulunması da üçüncü kişiye ait malın satışla mutlaka geçeceği anlamına gelmez.

Tapu kaydı incelenirken:

1. Eklentinin adı ve ayırt edici bilgileri,
2. Beyanın tarih ve yevmiye numarası,
3. Makinenin seri numarası,
4. Daha sonraki terkin veya değişiklikler,
5. Taşınmaz üzerinde ipotek bulunup bulunmadığı

kontrol edilmelidir.

Türk Medeni Kanunu’nun 862. maddesi, ipotek bakımından taşınmazın bütünleyici parça ve eklentileriyle birlikte rehin kapsamına girdiğini düzenler. Tapuda açıkça eklenti gösterilen makine veya otel döşemesi, aksi ispat edilinceye kadar bu nitelikte kabul edilebilir. Bununla birlikte üçüncü kişilerin eklenti üzerindeki hakları saklıdır.

Satış Sözleşmesinde Makineler Açıkça Yazılmamışsa Ne Olur?

İlk inceleme, makinelerin bütünleyici parça veya eklenti olup olmadığıdır. Bütünleyici parçalar taşınmaz mülkiyetinin kapsamındadır. Eklentiler ise aksi belirtilmedikçe asıl şeye ilişkin tasarrufun kapsamına girer.

Buna rağmen yüksek değerli fabrika satışında yalnız bu genel kurallara güvenmek ciddi risk taşır. Makineler sözleşme ekinde ayrı ayrı gösterilmelidir.

Envanterde en az şu bilgiler bulunmalıdır:

1. Makinenin adı ve işlevi.
2. Marka, model ve seri numarası.
3. Üretim ve edinme yılı.
4. Mevcut çalışma durumu.
5. Mülkiyet sahibi.
6. Fatura veya edinim belgesi.
7. Finansal kiralama durumu.
8. Rehin ve haciz bilgisi.
9. Bakım ve garanti kayıtları.
10. Satış bedelinin makineye ayrılan bölümü.
11. Teslim tarihi ve kabul yöntemi.
12. Devre dahil olmadığı kararlaştırılan ekipman.

“Fabrikadaki tüm makineler dahildir” şeklindeki genel ifade, hangi üretim hattının veya yedek parçanın kapsama girdiği konusunda tartışma yaratabilir. Seri numaralı envanter hazırlanması mülkiyet, teslim ve değer uyuşmazlıklarını azaltır.

Satıcı Fabrika Satışından Önce Makineleri Sökebilir mi?

Satıcının her makineyi serbestçe sökebileceği söylenemez.

Makine taşınmazın bütünleyici parçasıysa, sökülmesi taşınmazın yapısına ve satılanın kapsamına müdahale oluşturabilir. Eklenti niteliğindeki ve satış kapsamından çıkarılmamış makinenin kaldırılması da sözleşmeye aykırılık doğurabilir.

Bağımsız taşınır olan ve sözleşmede satış dışında bırakılan makine ise kural olarak satıcıda kalabilir. Ancak söküm sırasında binaya verilen zarar ve üretim altyapısındaki değişiklikler ayrıca değerlendirilir.

Satıştan sonra makine kaldırılıyorsa öncelikle:

1. Güncel fotoğraf ve video kaydı alınmalıdır.
2. Seri numaraları tespit edilmelidir.
3. Tapu ve sözleşme ekleri karşılaştırılmalıdır.
4. Söküm ve taşıma işlemi kayıt altına alınmalıdır.
5. Gerekirse noter veya mahkeme aracılığıyla delil tespiti değerlendirilmelidir.
6. Makinenin devredilmesi riski varsa ihtiyati tedbir incelenmelidir.

Alıcının fiziksel güç kullanarak makineyi alıkoyması veya satıcının işyerine izinsiz girmesi yeni hukuki ve cezai sorunlar yaratabilir. Koruma işlemleri resmî yollarla yürütülmelidir.

Fabrika taşınmazının finansmanı sat ve geri kirala yöntemiyle sağlanmışsa borç bittiği hâlde tapunun geri devredilmemesi rehberi, sözleşmedeki geri devir hükümleri ve ödeme belgeleri üzerinden hazırlığı ele alır.

Leasing ile Alınan Makine Fabrika Satışıyla Geçer mi?

Kural olarak hayır. Finansal kiralama konusu malın mülkiyeti, 6361 sayılı Kanun’un 23. maddesi uyarınca leasing şirketine aittir. Fabrikayı kullanan şirket makinenin zilyedi olsa da malik olmayabilir.

Fabrika sahibi şu belgelerden birini gösterse bile mülkiyet ayrıca doğrulanmalıdır:

1. Makineyi bilançoda veya demirbaş listesinde göstermesi.
2. Makinenin bakım giderlerini ödemesi.
3. Üretimde uzun süredir kullanması.
4. Makinenin fabrika binasına sabitlenmiş olması.

Finansal kiralama sicili, sözleşme, ödeme durumu ve satın alma hakkının kullanılıp kullanılmadığı incelenmelidir. Kiracının ileride makineyi satın alma hakkına sahip olması, mülkiyetin şimdiden kiracıya geçtiği anlamına gelmez.

Finansal kiralama sözleşmesinde mülkiyet, tescil ve satın alma hakkı ayrı düzenlenmektedir.

Kiralık veya Üçüncü Kişiye Ait Makine Ne Olur?

Türk Medeni Kanunu’nun eklenti hükümleri satıcıya başkasının malını devretme yetkisi vermez. Satıcının maliki olmadığı makine, yalnız fabrikada bulunduğu için alıcıya geçmez.

Üçüncü kişi mülkiyetinin kaynağı şunlardan biri olabilir:

1. Finansal kiralama.
2. Faaliyet kiralaması.
3. Mülkiyeti muhafaza kaydı.
4. Emanet veya kullanım sözleşmesi.
5. Fason üretim ilişkisi.
6. Ortak şirkete ait üretim hattı.
7. Başka işletmeden geçici olarak alınan ekipman.

Alıcı, satıcının faturalarını görmekle yetinmemelidir. Fatura, ödeme, teslim, sözleşme, muhasebe kaydı ve sicil kayıtları birlikte değerlendirilmelidir.

Üçüncü kişi makineyi alıcıdan geri isterse satıcının zapttan sorumluluğu da gündeme gelebilir. Türk Borçlar Kanunu’nun 214. maddesi, satış kurulurken var olan üçüncü kişi hakkı nedeniyle satılanın alıcının elinden alınmasında satıcının sorumluluğunu düzenler.

Makine Üzerinde TARES Rehni Bulunabilir mi?

Evet. 6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu uyarınca makine, teçhizat ve işletme tesisatı üzerinde zilyetlik devredilmeden rehin kurulabilir. Rehin, Rehinli Taşınır Siciline tescille kurulur.

Makine satıcının fabrikasında bulunmaya devam ettiği için alıcı rehni fiziksel incelemeyle fark etmeyebilir. Bu nedenle fabrika satışı öncesinde Ticaret Bakanlığının taşınır rehni açıklamaları doğrultusunda TARES araştırması yapılmalıdır.

Rehin kaydı satışın fiilen yapılmasını her durumda engellemez. Ancak alıcı, rehinli alacaklının makineyi paraya çevirme riskiyle karşılaşabilir. Satış sözleşmesinde:

1. Rehinlerin listesi,
2. Kapanıştan önce kaldırılacak kayıtlar,
3. Alacaklıdan alınacak yazılar,
4. Satış bedelinden doğrudan borç kapatma yöntemi,
5. Terkin gerçekleşmezse uygulanacak sonuçlar

açıkça düzenlenmelidir.

Fabrika İpoteği Makineleri de Kapsar mı?

Türk Medeni Kanunu’nun 862. maddesine göre taşınmaz rehni, taşınmazı bütünleyici parçaları ve eklentileriyle birlikte yükümlü kılar. Bu nedenle fabrika binasının bütünleyici parçası veya eklentisi niteliğindeki makine ipotek kapsamına girebilir.

Ancak üç sınırlama önemlidir:

1. Her makine eklenti değildir.
2. Üçüncü kişilerin eklenti üzerindeki hakları saklıdır.
3. Tapu ipoteği ile TARES’teki taşınır rehni aynı kayıt sistemi değildir.

Fabrika ipotekliyken makinenin sökülmesi, taşınmazın değerini azaltıyorsa ipotekli alacaklının korunma talepleri de gündeme gelebilir. Alıcı yalnız satıcı ile değil, ipotekli alacaklı ve makine üzerindeki diğer hak sahipleriyle ilgili riski de değerlendirmelidir.

Demirbaş Listesi Mülkiyeti Kanıtlar mı?

Demirbaş ve amortisman kayıtları önemli delillerdir; ancak tek başına kesin mülkiyet belgesi sayılmamalıdır. Bir şirket, finansal kiralama veya kullanım hakkına dayalı ekipmanı muhasebe kayıtlarında farklı biçimlerde gösterebilir.

Mülkiyet araştırmasında şu belgeler birlikte incelenmelidir:

Satıcının yalnız imzalı bir liste vermesi, üçüncü kişilerin ayni haklarını ortadan kaldırmaz.

Fabrika Teslim Tutanağında Neler Bulunmalıdır?

Tapu devri ile fabrikanın fiilî teslimi aynı anda gerçekleşmeyebilir. Anahtarın verilmesi de bütün makinelerin sözleşmeye uygun teslim edildiğini tek başına göstermez.

Teslim tutanağına şunlar yazılmalıdır:

1. Teslim tarihi ve saati.
2. Tarafların temsil ve imza yetkileri.
3. Her makinenin seri numarası.
4. Sayaç, üretim saati ve çalışma durumu.
5. Eksik parça ve aksesuarlar.
6. Kalıp, yazılım, lisans ve kullanım şifreleri.
7. Teknik dosya ve kullanım kılavuzları.
8. Bakım ile garanti belgeleri.
9. Rehin veya üçüncü kişi iddiası bulunan makineler.
10. Çalışır durumda test edilen sistemler.
11. Fotoğraf ve video ekleri.
12. Çekince ve eksiklik bildirimleri.

Alıcı, eksiklik bulunan tutanağı “eksiksiz teslim aldım” şeklinde imzalamamalıdır. Satıcı da teslim ettiği ekipmanın seri numaralarını yazdırarak sonradan farklı makine iddiasına karşı kayıt oluşturmalıdır.

Tacirler Arasındaki Satışta İki ve Sekiz Günlük Süreler

Türk Ticaret Kanunu’nun 23. maddesi, tacirler arasındaki satışlarda ayıp bildirimi için özel süreler içerir.

Bir makinenin hiç teslim edilmemesi her zaman ayıp değil, eksik ifa veya hiç ifa etmeme niteliği taşıyabilir. Buna rağmen teslimde eksik makine veya parça görüldüğünde derhâl yazılı çekince konulması güvenli yoldur.

Bildirimde makinenin adı, seri numarası, eksiklik, tespit tarihi ve istenen işlem açıkça belirtilmelidir. Yalnız telefon görüşmesiyle yetinilmemeli; bildirimin içeriği ve ulaştığı tarih belgelenmelidir.

Eksik veya Farklı Makine Teslim Edilirse Hangi Haklar Kullanılabilir?

Başvurulacak yol, uyuşmazlığın niteliğine göre değişir.

Makine hiç teslim edilmemişse

Sözleşmede devri açıkça kararlaştırılan bağımsız makine teslim edilmemişse aynen ifa, teslim ve gecikmeden doğan zarar talepleri değerlendirilebilir. Ticari satışta teslim süresi ve alıcının bildirimleri önem taşır.

Makine ayıplıysa

Türk Borçlar Kanunu’nun 219 ve devamındaki ayıp hükümleri gündeme gelebilir. Koşullarına göre dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım, ayıpsız benzeriyle değiştirme ve tazminat istenebilir.

Makine üçüncü kişiye aitse

Üçüncü kişi mülkiyet hakkını ileri sürüyorsa zapta karşı sorumluluk, bedel iadesi ve zarar talepleri incelenir. Alıcının üçüncü kişinin hakkını sözleşme sırasında bilip bilmediği önemlidir.

Makine satıştan sonra sökülmüşse

Mülkiyet, sözleşmeye aykırılık, haksız müdahalenin önlenmesi, teslim ve tazminat talepleri birlikte değerlendirilebilir. Makine hâlen mevcutsa devrini veya saklanmasını önleyecek ihtiyati tedbir istenebilir.

Hakların tamamı her dosyada birlikte kullanılamaz. Sözleşmeden dönme, makineyi isteme ve bedel indirimi gibi talepler arasında hukuki uyum kurulmalıdır.

İhtiyati Tedbir ve Delil Tespiti İstenebilir mi?

Makinenin sökülmesi, satılması, yurt dışına çıkarılması veya seri numarasının değiştirilmesi riski varsa ihtiyati tedbir değerlendirilebilir.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 389. maddesine göre hakkın elde edilmesinin önemli ölçüde zorlaşması, imkânsız hâle gelmesi veya gecikme nedeniyle ciddi zarar doğması tehlikesinde tedbir kararı verilebilir.

Mahkemeden koşullarına göre:

1. Makinenin devrinin veya taşınmasının önlenmesi,
2. Makinenin bulunduğu yerde korunması,
3. Yediemine bırakılması,
4. Seri numaralarının ve mevcut durumun tespiti,
5. Söküm işleminin geçici olarak durdurulması

istenebilir.

Tedbir otomatik verilmez. Sözleşme, envanter, seri numarası, fotoğraf, fatura ve somut taşıma girişimiyle yaklaşık ispat sağlanmalıdır. Mahkeme teminat isteyebilir.

Teknik durumun hızla değişebileceği olaylarda delil tespiti de önemlidir. Üretim hattının bağlantıları, sökümün binaya etkisi ve makinenin bütünleyici parça ya da eklenti niteliği teknik bilirkişi incelemesini gerektirebilir.

Dava Hangi Mahkemede Açılır?

Görevli ve yetkili mahkeme, yalnız fabrikanın bulunduğu yere bakılarak belirlenmez.

Asliye ticaret mahkemesi

Uyuşmazlık her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgiliyse dava ticari dava sayılabilir ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Fabrikayı ticari faaliyeti için satın alan iki şirket arasındaki makine teslimi ve tazminat uyuşmazlığı buna örnek olabilir.

Asliye hukuk mahkemesi

Uyuşmazlık ticari dava niteliği taşımıyorsa genel görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir.

Yetkili mahkeme

Taşınmazın aynına ilişkin davalarda HMK m.12 uyarınca taşınmazın bulunduğu yer kesin yetkilidir. Buna karşılık bağımsız bir makinenin teslimi veya satış sözleşmesinden doğan para talebi, her durumda taşınmazın aynına ilişkin değildir. Genel yetki, sözleşmenin ifa yeri ve tacirler arasındaki geçerli yetki sözleşmesi ayrıca incelenir.

İstanbul’daki bir fabrika bakımından hangi adliyenin yetkili olduğu taşınmazın bulunduğu ilçe ve talebin niteliğine göre belirlenir. Hukuki görüşmenin Beyoğlu’nda yapılması, başka yerdeki fabrika için mahkeme yetkisini kendiliğinden değiştirmez.

Dava Açmadan Önce Arabuluculuk Zorunlu mu?

Ticari davalarda konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat talepleri için TTK m.5/A uyarınca dava şartı arabuluculuk bulunur.

Yalnız makinenin aynen teslimi veya mülkiyetinin tespiti talebi, salt ticari uyuşmazlık olduğu için otomatik olarak bu para talepleri listesine girmez. Ancak teslim talebiyle birlikte tazminat veya bedel iadesi isteniyorsa her talep ayrı değerlendirilmelidir.

Yanlışlıkla arabuluculuğa başvurmamak ya da gerekli olduğu hâlde başvurmadan dava açmak süre ve gider kaybına yol açabilir. Dava planı talepler kesinleştikten sonra oluşturulmalıdır.

İki Kısa Uygulama Örneği

Örnek 1: Şirket, arsa ve fabrika binasını tapuda satın almış; satış ekinde seri numaraları yazılı üretim hattı da bedel hesabına dahil edilmiştir. Satıcı tapu devrinden sonra hattı sökmeye başlamıştır. Envanter, bedel dağılımı ve teslim belgeleriyle delil tespiti ve ihtiyati tedbir değerlendirilir.

Örnek 2: Fabrikadaki CNC makinesi satıştan sonra leasing şirketine ait çıkmıştır. Makinenin uzun süredir fabrikada kullanılması satıcıyı malik yapmaz. Leasing kaydı, satış sözleşmesindeki beyanlar ve alıcının üçüncü kişi hakkını bilip bilmediği incelenerek zapta karşı sorumluluk ve zarar talepleri belirlenir.

Sık Sorulan Sorular

Fabrika satılınca içerideki bütün makineler alıcıya geçer mi?

Hayır. Bütünleyici parça, eklenti ve bağımsız taşınır ayrımı yapılmalı; ayrıca satıcının makinenin maliki olup olmadığı araştırılmalıdır.

Zemine sabitlenen her makine bütünleyici parça mıdır?

Hayır. Sökümün binaya veya makineye etkisi, kullanım amacı ve teknik bağlantı birlikte değerlendirilir.

Eklenti ile bütünleyici parça arasındaki fark nedir?

Bütünleyici parça asıl şeyden bağımsız mülkiyete konu olmaz. Eklenti ise ayrı bir taşınır niteliğini korur; fakat aksi belirtilmedikçe asıl şeye ilişkin tasarrufun kapsamına girer.

Tapuda eklenti kaydı bulunması yeterli midir?

Önemli bir delildir; ancak makinenin gerçek niteliği ve üçüncü kişilerin mülkiyet hakları ayrıca incelenir.

Leasing makinesini fabrika sahibi satabilir mi?

Makinenin mülkiyeti kural olarak leasing şirketine aittir. Fabrika sahibinin kullanım hakkı, satış yetkisi anlamına gelmez.

TARES kaydı fabrika tapusunda görünür mü?

Taşınır rehni ile tapu sicili farklı sistemlerdir. Makine üzerindeki TARES rehni, yalnız tapu kaydına bakılarak fark edilmeyebilir.

Satıcı makineleri sökmeye başladıysa ne yapılabilir?

Mevcut durum belgelenmeli; ihtar, delil tespiti ve somut devir veya taşıma tehlikesi varsa ihtiyati tedbir değerlendirilmelidir.

Eksik makine teslimi ayıp mıdır?

Olayın niteliğine göre eksik ifa, hiç ifa etmeme veya ayıp söz konusu olabilir. Kullanılacak talep bu ayrıma göre belirlenir.

Fabrika satışındaki makine uyuşmazlığında arabuluculuk zorunlu mu?

Ticari para ve tazminat taleplerinde kural olarak zorunludur. Aynen teslim ve mülkiyet talepleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Satıcının makineyi kaldırması suç oluşturur mu?

Mülkiyetin tartışmalı olması tek başına suç bulunduğunu göstermez. Sahte belge, hile veya başkasının malı üzerinde kasıtlı tasarruf iddiası varsa ceza hukuku bakımından ayrıca inceleme yapılır. Ceza başvurusu makinenin teslimini kendiliğinden sağlamaz.

Sonuç

Fabrika satışında makinelerin alıcıya geçip geçmediği, yalnız fabrikanın tapuda devredilmesine bakılarak belirlenemez. Makinenin bütünleyici parça, eklenti veya bağımsız taşınır olması farklı sonuç doğurur.

Satıştan önce tapunun beyanlar hanesi, ipotekler, TARES kayıtları, finansal kiralama sözleşmeleri, faturalar ve seri numaralı makine envanteri incelenmelidir. Taşınmaz satışı, ticari işletme devri ve şirket payı devri birbirine karıştırılmamalıdır.

Teslim sırasında eksik veya farklı ekipman görülürse tutanağa çekince konulmalı ve bildirim süreleri korunmalıdır. Makinenin sökülmesi veya devredilmesi tehlikesinde delil tespiti ve ihtiyati tedbir gecikmeden değerlendirilmelidir.

Güncel kaynaklar

1. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, özellikle m.684, 686, 687, 718 ve 862.
2. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, özellikle m.207, 209, 214, 219, 223 ve 227.
3. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, özellikle m.4, 5, 5/A, 11 ve 23.
4. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, özellikle m.2, 12 ve 389–397.
5. 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri Kanunu, özellikle m.22–29.
6. 6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu, özellikle m.4 ve 5.
7. Tapu Sicili Tüzüğü, özellikle m.52 ve 53.
8. TKGM, Tapu Sicili Tüzüğü.
9. Ticaret Bakanlığı, Taşınır Rehni.