TCK 120 Haksız Arama Suçu

Haksız arama suçu TCK m.120‘de düzenlenir ve yalnızca kamu görevlisi tarafından işlenebilen özgü bir suçtur. Bir kamu görevlisinin, hukuka aykırı olarak bir kimsenin üstünü veya eşyasını araması hâlinde, fail üç aydan bir yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Suçun oluşması için usulüne uygun bir adli arama kararı ya da yazılı arama emri bulunmaması veya arama koşullarının hukuka aykırı biçimde ihlal edilmesi aranır. Haksız arama suçu ile, arama sonucu elde edilen delilin hukuka aykırılığı (yargılamada kullanılamaması) birbirinden farklı hukuki sorunlardır. Somut olayda aramanın hukukiliği titizlikle değerlendirilmelidir. Ceza hukuku avukatına danışın.

1. TCK 120 Haksız Arama Suçu Nedir?

Haksız arama suçu, kamu görevlisinin hukuki yetki ve usul sınırlarını aşarak bir kişinin üstünü veya eşyasını aramasını cezalandırır. TCK 120’ye göre hukuka aykırı olarak bir kimsenin üstünü veya eşyasını arayan kamu görevlisine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir. Düzenleme, kişinin vücut bütünlüğü, özel hayatı ve insan onuru ile kamu gücünün hukuka bağlı kullanılmasına duyulan güveni korur.

Her arama müdahale niteliğinde olsa da kanunun öngördüğü şartlara uygun adli veya önleyici arama suç oluşturmaz. Ceza sorumluluğu için arama yetkisinin hiç bulunmaması, gerekli karar veya yazılı emrin alınmaması, emrin kapsamının kişi, yer, zaman veya amaç bakımından aşılması ya da uygulamanın kanuni güvencelere açıkça aykırı olması gerekir. Arama sonucunda suç eşyası bulunması, başlangıçtaki hukuka aykırılığı geriye dönük olarak ortadan kaldırmaz.

2. TCK 120 Madde Metni ve Suçun Yapısı

Madde metni şöyledir: “Hukuka aykırı olarak bir kimsenin üstünü veya eşyasını arayan kamu görevlisine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası verilir.” Suç özgü suçtur; doğrudan fail ancak kamu görevlisi olabilir. Seçimlik hareket kişinin üstünü veya eşyasını aramaktır. Zarar veya suç delili bulunması aranmaz.

Unsur	TCK 120’de karşılığı	Uygulama notu
Fail	Kamu görevlisi	Yetki alanı ve kişisel icra katkısı belirlenir
Mağdur	Üstü veya eşyası aranan kişi	Herkes mağdur olabilir
Hareket	Üst veya eşya üzerinde arama	Sistematik araştırma niteliği aranır
Hukuka aykırılık	Yetki, karar, kapsam veya usul ihlali	Her şekli eksiklik otomatik olarak suç değildir
Manevi unsur	Kast	Fail hukuka aykırı arama yaptığını bilmelidir
Ceza	3 ay–1 yıl hapis	Doğrudan adlî para seçeneği yoktur

3. Korunan Hukuki Değer

Anayasa’nın 20. maddesi herkesin özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkını güvence altına alır ve usulüne uygun karar bulunmadıkça kişinin üstünün, özel kâğıtlarının ve eşyasının aranamayacağını belirtir. TCK 120 bu anayasal güvenceyi ceza hukuku yaptırımıyla destekler.

Suçla aynı zamanda insan onuru, vücut dokunulmazlığı, kişi özgürlüğü ve kamu idaresine duyulan güven korunur. Arama kamu gücünün en yoğun müdahalelerinden biridir. Bu nedenle meşru amaç kadar müdahalenin kanuni dayanağı, gerekliliği, ölçülülüğü ve denetlenebilirliği de önem taşır.

4. Maddi Unsurlar

4.1. Fail: Kamu Görevlisi

TCK 120 özgü suçtur. Fail, TCK 6 anlamında kamusal faaliyetin yürütülmesine atama, seçilme veya başka bir suretle sürekli, süreli ya da geçici olarak katılan kamu görevlisidir. Polis, jandarma, infaz koruma memuru, gümrük görevlisi veya arama yetkisiyle hareket eden başka kamu personeli somut olayda fail olabilir.

Kamu görevlisi olmayan özel güvenlik görevlisinin doğrudan TCK 120 faili olup olamayacağı, yürüttüğü faaliyetin kamusal niteliği ve kanuni statüsüne göre değerlendirilir. Kamu görevlisi olmayan kişi özgü suçun doğrudan faili olamaz; ancak kamu görevlisini azmettiren veya ona yardım eden kişi iştirak hükümlerine göre sorumlu tutulabilir.

4.2. Mağdur

Mağdur, üstü veya eşyası hukuka aykırı aranan gerçek kişidir. Kişinin vatandaşlığı, yaşı, mesleği veya şüpheli sıfatı önemli değildir. Birden fazla kişinin ayrı ayrı aranması mağdur sayısına göre birden fazla suç veya zincirleme suç hükümlerini gündeme getirebilir.

Eşyanın bir şirkete ait olması hâlinde aramanın fiilen hangi gerçek kişinin zilyetlik ve özel alanına müdahale ettiği belirlenmelidir. TCK 120 kişinin üstü ve eşyası üzerinden bireysel bir hukuki alanı korur.

4.3. Üst Araması

Üst araması, kişinin bedeni ve üzerindeki kıyafetler üzerinde saklı bir kişi, nesne veya delili bulmaya yönelik sistematik araştırmadır. Ceplerin kontrolü, kıyafetlerin elle yoklanması, ayakkabının çıkartılması veya kıyafet altında araştırma yapılması arama niteliği taşıyabilir. Müdahalenin yoğunluğu ve amacı belirleyicidir.

Kimlik sormak, kişiyi uzaktan gözlemlemek veya tehlikeyi önlemek için sınırlı güvenlik kontrolü yapmak her durumda üst araması değildir. Buna karşılık kişiden ceplerini boşaltmasının istenmesi veya bedeninin gizli alanlarında eşya aramaya yönelik temas, kullanılan yöntem ve zorlayıcılık dikkate alındığında arama sayılabilir. “Yoklama suretiyle kontrol” adı verilmesi, fiilin gerçek niteliğini değiştirmez.

4.4. Eşya Araması

Çanta, bavul, paket, cüzdan, araçtaki kapalı bölmeler ve kişinin zilyetliğindeki benzeri eşyaların içeriğini araştırmak TCK 120 kapsamında eşya araması olabilir. Yargısal değerlendirmede, eşyanın mağdurla bağlantısı, aramanın gizli bir şeyi bulma amacı ve kamu görevlisinin müdahale yoğunluğu incelenir.

Konut, işyeri veya diğer kapalı alanların aranması ayrıca Anayasa, CMK ve özel kanunlardaki yer araması kurallarına tabidir. Hukuka aykırı konut aramasında TCK 116 konut dokunulmazlığının ihlali, TCK 119/1.e, TCK 257 veya başka suçlarla ilişki gündeme gelebilir. TCK 120’nin “üst veya eşya” şeklindeki lafzı nedeniyle kapalı yer aramasının vasıflandırılması somut olay üzerinden dikkatle yapılmalıdır.

4.5. Arama Niteliği Taşımayan İşlemler

Bir eşyaya dışarıdan bakmak, açıkta görülen nesneyi muhafaza altına almak, kişinin kendiliğinden teslim ettiği şeyi almak veya arama amacı olmaksızın kısa süreli temas her durumda TCK 120’deki arama hareketini oluşturmaz. Eylemin gizli bir kişi, nesne veya delili bulmaya yönelik araştırma karakteri taşıması gerekir.

Yargıtay, olay yerinde bulunmayı ve arama niteliği göstermeyen bir harekete katılmayı mahkûmiyet için yeterli görmemektedir. Fiilin kim tarafından, hangi eşya veya beden bölgesinde, hangi yöntemle ve ne aramak amacıyla gerçekleştirildiği açıklanmalıdır.

5. Hukuka Uygun Aramanın Temel Şartları

5.1. Adli Arama

Adli arama, şüpheli veya sanığın yakalanması ya da suç delillerinin elde edilmesi amacıyla CMK 116 ve devamı maddelere göre yapılır. Kanunda aranan makul şüphe bulunmalı; kural olarak hâkim kararı, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kanunun yetkilendirdiği merciin yazılı emri alınmalıdır. Kararda veya emirde aramanın nedeni, kişi veya yer, geçerlilik süresi ve aranan şeyin niteliği açık olmalıdır.

Arama, kararın kişi, yer, zaman ve amaç sınırlarında icra edilmelidir. Kararın başka kişilere genişletilmesi, süresi bittikten sonra kullanılması veya belirtilmeyen yerde arama yapılması hukuka aykırılık doğurabilir. Tutanak, hazır bulunma, el koyma ve hâkim onayı gibi tamamlayıcı güvenceler de olayın niteliğine göre yerine getirilmelidir.

5.2. Önleme Araması

Önleme araması, somut bir suçun delilini elde etmekten çok kamu düzeni ve güvenliğine yönelik tehlikeyi önlemek amacıyla 2559 sayılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu ve Adli ve Önleme Aramaları Yönetmeliği çerçevesinde yapılır. Kararın yeri, zamanı, süresi, amacı ve kapsamı aşılmamalıdır.

Önleme araması kararı adli arama yerine kullanılamaz. Kolluk belirli bir suç işlendiğine ve delilin kişide bulunduğuna ilişkin somut bilgiye ulaştığında işlem adli arama niteliği kazanabilir. Bu durumda soruşturma makamına bildirim ve CMK’daki adli arama güvenceleri gözetilmelidir.

5.3. Durdurma ve Güvenlik Kontrolü

Kolluğun kişiyi durdurması için tecrübe ve somut olgulara dayanan makul sebep bulunmalıdır. Durdurma süresi, sebebin gerektirdiği ölçüyü aşmamalıdır. Kişinin silah veya tehlikeli eşya taşıdığına ilişkin yeterli şüphe varsa zararı önlemek amacıyla dıştan kontrol yapılabilir; kontrolün aramaya dönüşmesi hâlinde ilgili kanuni şartlar gerekir.

Havaalanı, adliye, ceza infaz kurumu veya özel güvenlik alanındaki giriş kontrolleri özel kanuni düzenlemelere dayanabilir. Kişinin alana girmeme seçeneği, kontrolün kapsamı ve görevlilerin statüsü somut olayda değerlendirilir. Rutin güvenlik kontrolü ile ceza soruşturması amacı taşıyan ayrıntılı arama aynı değildir.

6. Hukuka Aykırılık Unsuru

TCK 120’de “hukuka aykırı olarak” ifadesi suç tipinde ayrıca yer alır. Aramanın bütün hukuk düzeni bakımından yetkisiz olması veya kanuni sınırları önemli ölçüde aşması gerekir. Arama kararı bulunmaması, kararın yetkisiz merci tarafından verilmesi, makul şüphe olmaması, karar kapsamı dışındaki kişinin ya da eşyanın aranması veya ölçüsüz ve onur kırıcı yöntem kullanılması hukuka aykırılık oluşturabilir.

Her tutanak eksikliği veya tali usul hatası otomatik olarak TCK 120 mahkûmiyeti doğurmaz. İhlalin arama yetkisinin varlığına, kapsamına ve temel güvencelere etkisi belirlenmelidir. Disiplin veya tazminat sorumluluğu doğuran bir eksiklik, failin kastı ve ceza normunun koruduğu alan bakımından ayrıca değerlendirilir.

7. Manevi Unsur

Haksız arama suçu kasten işlenebilir; taksirli hâli cezalandırılmaz. Kamu görevlisi, kişinin üstünü veya eşyasını aradığını ve bunu hukuki yetki veya usul şartları bulunmadan gerçekleştirdiğini bilmelidir. Yetkinin kapsamı konusunda kaçınılmaz hataya düşülmesi TCK’nın hata hükümleri çerçevesinde kastı etkileyebilir.

Aramanın kişiyi küçük düşürme, delil bulma veya baskı kurma saikiyle yapılması şart değildir. Genel kast yeterlidir. Bununla birlikte saik, temel cezanın belirlenmesinde ve başka suçların oluşup oluşmadığında önem taşıyabilir.

8. Suçun Tamamlanması ve Teşebbüs

TCK 120 sırf hareket suçudur. Hukuka aykırı arama hareketinin gerçekleştirilmesiyle tamamlanır; eşya bulunması, mağdurun zarar görmesi veya soruşturmanın etkilenmesi aranmaz. Aramanın kısa sürmesi ya da sonuçsuz kalması suçu ortadan kaldırmaz.

Teşebbüs, icra hareketlerinin bölünebildiği istisnai durumlarda mümkündür. Kamu görevlisi hukuka aykırı biçimde çantayı açmak üzere doğrudan icraya başlamış ancak mağdurun veya başka bir görevlinin müdahalesiyle içeriği araştırmadan engellenmişse ulaşılan aşama incelenir. Sadece arama kararı alma düşüncesi, talimat hazırlığı veya olay yerine gitme kural olarak hazırlık hareketidir.

9. İştirak

Kamu görevlileri aramayı birlikte icra ederse müşterek fail olabilir. Yalnızca ekipte bulunmak veya tutanağı sonradan imzalamak yeterli değildir; her kişinin arama üzerindeki ortak hâkimiyeti ve hukuka aykırılığı bilmesi gerekir. Hukuka aykırı emri veren amir, somut katkısına göre fail veya azmettiren olarak sorumlu tutulabilir.

Kamu görevlisi olmayan kişi özgü suçun doğrudan faili olamaz; fakat aramayı yaptırmak üzere kamu görevlisini azmettirebilir veya araç, bilgi ya da fiziksel yardım sağlayarak suça iştirak edebilir. Hukuka uygun emri uyguladığına ilişkin kaçınılmaz hata içinde olan görevlinin sorumluluğu ayrıca değerlendirilir. Konusu suç teşkil eden emir hiçbir surette yerine getirilemez.

10. İçtima ve Benzer Suçlardan Ayrım

10.1. Görevi Kötüye Kullanma, TCK 257

Haksız arama, kamu görevlisinin yetkiyi kötüye kullanmasının özel olarak düzenlenmiş hâlidir. Aynı fiil bakımından özel norm olan TCK 120 uygulanır; sırf aynı hukuka aykırılığa dayanılarak ayrıca TCK 257’den ceza verilmez. Aramadan bağımsız farklı bir görevi kötüye kullanma hareketi varsa ayrı suç tartışılabilir.

10.2. Konut Dokunulmazlığının İhlali

Kamu görevlisinin hukuki dayanak olmadan konuta veya işyerinin korunan bölümüne girmesi TCK 116 ve kamu nüfuzunun kötüye kullanılması nedeniyle TCK 119/1.e kapsamında değerlendirilebilir. Aynı olayda kişinin üstü veya çantası da ayrıca aranmışsa hareketlerin bağımsızlığına göre TCK 120 ile gerçek veya fikri içtima ilişkisi belirlenir.

10.3. Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma, Yaralama ve Tehdit

Arama için gerekli kısa süreyi aşan ve hukuki dayanağı bulunmayan tutma, TCK 109’daki kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunu oluşturabilir. Arama sırasında kullanılan güç sınırı aşarak yaralamaya yol açarsa TCK 86 veya 87; bağımsız tehdit varsa TCK 106 ayrıca gündeme gelir.

10.4. Özel Hayatın Gizliliği ve Kişisel Veriler

Arama sırasında kişinin özel görüntülerinin kaydedilmesi, telefon içeriğinin incelenmesi veya kişisel verilerin hukuka aykırı kaydedilmesi TCK 134, 135 veya ilgili diğer suçları doğurabilir. Fiziksel eşya araması ile dijital verinin incelenmesi aynı yetki değildir; el koyma ve dijital inceleme için CMK’daki özel şartlar gözetilmelidir.

11. Şikâyet, Uzlaştırma, Önödeme ve Soruşturma İzni

11.1. Şikâyet

TCK 120 şikâyete bağlı değildir. Cumhuriyet savcılığı suçu öğrendiğinde re’sen soruşturma yapar. Mağdurun şikâyetten vazgeçmesi kamu davasını düşürmez. Mağdur yine de olayın ayrıntılarının ve aranan eşyanın belirlenmesi bakımından temel delil kaynağıdır.

11.2. Uzlaştırma ve Önödeme

TCK 120 uzlaştırma kapsamında değildir. Suçun faili yalnızca kamu görevlisi olabildiğinden suça sürüklenen çocuklara özgü genişletilmiş uzlaştırma kuralı pratik olarak uygulanamaz. Maddenin üst sınırı bir yıl hapis olduğundan TCK 75’teki önödeme kapsamına da girmez.

11.3. Soruşturma İzni

Haksız arama çoğu kez görev sebebiyle işlenen bir suç olduğundan 4483 sayılı Kanun uyarınca soruşturma izni gerekip gerekmediği failin statüsü ve görevin niteliğine göre incelenir. Ancak adli kolluk görevlilerinin Cumhuriyet savcısının talimatı kapsamındaki adli görevlerinden doğan suçlarda CMK 161’deki doğrudan soruşturma rejimi; ağır cezayı gerektiren suçüstü hâli ve özel kanun istisnaları ayrıca gözetilir. İzin meselesi somut görev ve fiile göre belirlenmeden genel kabul yapılmamalıdır.

12. Görevli Mahkeme, Yetki ve Zamanaşımı

TCK 120 suçunda görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. Yetkili mahkeme kural olarak hukuka aykırı aramanın gerçekleştirildiği yer mahkemesidir. Birden fazla yerde devam eden arama veya farklı görevlilerin eylemleri bakımından CMK’nın bağlantı ve yetki hükümleri uygulanır.

Cezanın üst sınırına göre olağan dava zamanaşımı süresi kural olarak sekiz yıldır. Zamanaşımını kesen veya durduran nedenler ve failin yaşı süreyi etkileyebilir. İdari başvuru, disiplin süreci veya tazminat davası ceza zamanaşımıyla aynı kurum değildir.

13. TCK 120 Haksız Arama Suçunun Cezası

Haksız arama suçunun cezası üç aydan bir yıla kadar hapistir. Maddede doğrudan adlî para cezası seçeneği bulunmaz. Mahkeme temel cezayı aramanın yeri, süresi, yöntemi, mağdurun maruz kaldığı ihlalin ağırlığı, failin yetkiyi kullanma biçimi ve amacı gibi TCK 61 ölçütlerine göre belirler.

Hükmedilen kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırıma çevrilmesi, ertelenmesi veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması; hüküm tarihinde yürürlükte bulunan genel koşullar, sanığın kişisel durumu ve mağdurun zararının giderilmesi gibi unsurlara göre değerlendirilir. Kamu görevinin sağladığı yetki kötüye kullanılarak suç işlenmişse TCK 53/5 kapsamındaki hak ve yetki kullanım yasağı şartları ayrıca gündeme gelebilir.

14. Hukuka Aykırı Aramanın Delile ve Tazminata Etkisi

14.1. Hukuka Aykırı Delil

Anayasa’nın 38/6. maddesi ile CMK 206/2.a ve 217/2 uyarınca hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen bulgular ceza yargılamasında delil olarak kullanılamaz. Aramada suç eşyası bulunması, arama işlemini kendiliğinden hukuka uygun kılmaz. Mahkeme arama kararını, şüphe nedenlerini, emrin kapsamını ve uygulama tutanağını incelemelidir.

Her usul aykırılığının delile etkisi ve TCK 120 sorumluluğu aynı sonuca bağlanmayabilir. Delilin yasak delil olup olmadığı yargılamanın adilliği ve ihlalin niteliği üzerinden; kamu görevlisinin ceza sorumluluğu ise TCK 120’nin tipiklik ve kast şartları üzerinden ayrı değerlendirilir.

14.2. Tazminat

CMK 141’de kanuna uygun olarak yürütülmeyen koruma tedbirleri nedeniyle tazminat nedenleri düzenlenir. Arama kararının ölçüsüz biçimde gerçekleştirilmesi, kanundaki koşullar varsa devletten maddi ve manevi tazminat talebine konu olabilir. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru ve idari veya adli tazminat yolları, başvuru süresi ve tüketilmesi gereken yollar bakımından ayrıca değerlendirilmelidir.

Ceza davasında beraat verilmesi tazminat talebini otomatik olarak ortadan kaldırmadığı gibi, tazminat kararı da tek başına TCK 120 mahkûmiyeti anlamına gelmez. Her süreç kendi ispat ve hukuki koşullarına tabidir.

15. Suçun İspatı ve Deliller

• Arama kararı veya yazılı emir, talep yazısı ve kararın geçerlilik süresi.
• Arama, el koyma ve yakalama tutanakları; tutanağı düzenleyen ve imzalayan görevliler.
• Beden kamerası, işyeri veya çevre kamera kayıtları ve giriş çıkış kayıtları.
• Mağdur, hazır bulunanlar, komşular, avukat ve diğer görevlilerin tanık anlatımları.
• Görev çizelgesi, ekip görevlendirme belgesi, telsiz ve merkez kayıtları.
• Cumhuriyet savcısı veya amirle yapılan görüşme ve yazılı talimat kayıtları.
• Aramanın kapsamını ve fiziksel etkisini gösteren fotoğraflar, doktor raporları ve uzman incelemeleri.
• El konulan eşya listesi, dijital inceleme kararları ve muhafaza zinciri belgeleri.

Deliller bir zaman çizelgesine yerleştirilmelidir. Kararın ne zaman alındığı, aramanın ne zaman başladığı, hangi görevlinin hangi müdahaleyi yaptığı ve arama kapsamının hangi aşamada aşıldığı belirlenmelidir. Sonradan düzenlenen veya içeriği diğer kayıtlarla çelişen tutanaklar tek başına yeterli kabul edilmemelidir.

16. Yargıtay Uygulamasından Öne Çıkan İlkeler

1. Arama fiili somutlaştırılmalıdır. Yargıtay 4. Ceza Dairesinin 2014/30506 E., 2015/2323 K. sayılı kararında, olay yerinde bulunma ve arama niteliğinde olmayan bir hareketin haksız arama suçu için yeterli olmadığı vurgulanmıştır.
2. Failin kamu görevlisi sıfatı ve kişisel icra hareketi belirlenmelidir. Ekipte yer almak, her görevliyi otomatik olarak müşterek fail yapmaz.
3. Arama yetkisinin kaynağı araştırılmalıdır. Hâkim kararı, yazılı emir, gecikmesinde sakınca bulunan hâl ve kararın kapsamı dosyaya getirtilmeden hukuka aykırılık değerlendirmesi eksik kalır.
4. Üst araması ile kontrol ayrımı adlandırmaya göre değil fiilin gerçek niteliğine göre yapılır. Gizli şeyi bulmaya yönelik sistematik araştırma arama sayılabilir.
5. Yargıtay 8. Ceza Dairesinin 2016/3496 E., 2018/10186 K. sayılı kararı da haksız aramanın unsurlarına ilişkin uygulamada anılan kararlardandır. Kararın tam metni ve somut olayla benzerliği incelenmelidir.

17. Uygulamaya Yönelik Örnekler

Örnek 1: Karar kapsamı dışındaki çantanın aranması

Kolluk, belirli bir kişinin aracı için alınmış adli arama kararını uygularken araçta yolcu olarak bulunan başka bir kişinin kapalı çantasını, bu kişiye ilişkin makul şüphe veya ek karar olmadan ayrıntılı biçimde arar. Kararın kapsamı yolcunun eşyasını içermiyor ve gecikmesinde sakınca bulunan hâl şartları da yoksa TCK 120 yönünden hukuka aykırılık ve kast araştırılır. Bulunan eşyanın delil değeri ayrıca yasak delil hükümlerine göre incelenir.

Örnek 2: Durdurma sırasında kontrolün aramaya dönüşmesi

Polis, somut olguya dayalı makul sebeple kişiyi durdurur ve dıştan güvenlik kontrolü yapar. Tehlikeli eşya bulunduğuna ilişkin belirti olmamasına rağmen kişiye kıyafetlerini çıkarttırır, çantasının gizli bölmelerini açar ve telefon içeriğini inceler. İlk durdurma hukuka uygun olsa bile sonraki işlemler farklı yetki ve karar gerektirebilir. Üst ve eşya araması TCK 120, telefon incelemesi ise dijital delil ve özel hayat hükümleri bakımından ayrı değerlendirilir.

18. Sıkça Sorulan Sorular

Haksız arama suçunun faili kim olabilir?

Doğrudan fail yalnızca kamu görevlisi olabilir. Kamu görevlisi olmayan kişi azmettiren veya yardım eden olarak suça iştirak edebilir.

Her usulsüz arama TCK 120 suçunu oluşturur mu?

Hayır. İhlalin arama yetkisi ve temel güvenceler bakımından önemi ile failin hukuka aykırılığı bilip bilmediği incelenir. Bazı eksiklikler yalnızca disiplin, tazminat veya delil yasağı sonucu doğurabilir.

Aramada suç eşyası bulunursa işlem hukuka uygun hâle gelir mi?

Hayır. Sonuç, başlangıçtaki yetki ve usul eksikliğini geriye dönük olarak gidermez. Eşyanın delil olarak kullanılıp kullanılamayacağı ayrıca incelenir.

Çantayı açtırmak arama sayılır mı?

Gizli bir nesne veya delili bulmaya yönelik zorlayıcı ve sistematik araştırma niteliği taşıyorsa eşya araması sayılabilir. Somut yöntem ve yetki dayanağı önemlidir.

TCK 120 şikâyete tabi midir?

Hayır. Suç re’sen soruşturulur ve şikâyetten vazgeçme kamu davasını düşürmez.

TCK 120 uzlaştırmaya veya önödemeye tabi midir?

Hayır. Haksız arama suçu uzlaştırma ve önödeme kapsamında değildir.

Hukuka aykırı aramada bulunan delil kullanılabilir mi?

Anayasa ve CMK uyarınca hukuka aykırı yöntemle elde edilen delil hükme esas alınamaz. İhlalin niteliği somut dosyada mahkemece değerlendirilir.

Haksız arama davasında görevli mahkeme hangisidir?

Görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir.

YARGI KARARLARI

YARGITAY 4. CEZA DAİRESİ E. 2021/14230 K. 2023/20919 T. 12.9.2023 • HAKSIZ ARAMA SUÇU ( Yargılama Konusu Eylem İçin 5237 S. Kanun’un 120. Md. Uyarınca Belirlenecek Cezanın Türü ve Üst Haddine Göre Aynı Kanun’un 66. Md. Birinci Fıkrasının ( E ) Bendi Gereği 8 Yıllık Olağan Zamanaşımı Süresinin Öngörüldüğü – Zamanaşımı Süresini Kesen Son İşlemin Sanıkların İlk Savunmalarının Alındığı Tarih Olduğu ve Temyiz İncelemesi Tarihine Kadar 8 Yıllık Olağan Zamanaşımı Süresi Gerçekleştiği ) • SANIĞIN VEFAT ETMESİ ( Haksız Arama Suçu – Sanığın Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sisteminden Temin Olunan Güncel Nüfus Kayıt Örneğine Göre Hüküm Tarihinden Sonra Vefat Ettiğinin Anlaşılması Karşısında Bu Durumun Mahkemece Araştırılarak 5237 S. Kanun’un 64. Md. Birinci Fıkrası Uyarınca Sanık Hakkında Açılan Kamu Davasının Düşmesine Karar Verilip Verilmeyeceğinin Değerlendirileceği ) • DAVA ZAMANAŞIMI ( Haksız Arama Suçu – Sanıkların Yargılama Konusu Eylemleri İçin 5237 S. Kanun’un 120. Md. Uyarınca Belirlenecek Cezanın Türü ve Üst Haddine Göre Aynı Kanun’un 66. Md. Birinci Fıkrasının ( E ) Bendi Gereği 8 Yıllık Olağan Zamanaşımı Süresinin Öngörüldüğü ) • DÜŞME KARARI ( Sanığın Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sisteminden Temin Olunan Güncel Nüfus Kayıt Örneğine Göre Hüküm Tarihinden Sonra Vefat Ettiğinin Anlaşılması Karşısında Bu Durumun Mahkemece Araştırılarak 5237 S. Kanun’un 64. Md. Birinci Fıkrası Uyarınca Sanık Hakkında Açılan Kamu Davasının Düşmesine Karar Verilip Verilmeyeceğinin Değerlendirileceği – Haksız Arama Suçu )

DANIŞTAY 5. DAİRE E. 2016/16659 K. 2018/11624 T. 14.3.2018 • AYLIK KESİM CEZASININ İPTALİ İLE KESİNTİNİN ÖDENMESİ TALEBİ ( Amirin Aracın İncelenmesi Talebi ile İlgili Olarak Davacı Tarafından Amirden Savcı Görüşme Tutanağının İstenilmesinin Yasal Prosedürün Tamamlanmasına Yönelik Olduğu – Amirin Emrinin Savcı Görüşme Tutanağı Olmadan Yerine Getirilmiş Olsaydı TCK Uyarınca Suç Teşkil Edeceğinin Anlaşıldığı/Davacıya İsnat Edilen Fiilin Tüm Unsurlarıyla Oluşmadığı ve İşlemde Hukuka Uyarlık Bulunmadığı ) • KANUNSUZ EMİR ( Emniyet Amiri Tarafından İncelenmesi Talep Edilen Aracın Muhafaza Altında Olduğu Kamera ile Kayıt Altında Tutulduğu Dolayısıyla Gecikmesinde Sakınca Bulunan Hallerin Söz Konusu Olmadığı – Amirin Emri Yasal Prosedür İzlenmeden Yerine Getirilmiş Olsaydı Türk Ceza Kanunu Uyarınca Suç Teşkil Edeceği ve Suçu İşleyenin Sorumluluktan Kurtulamayacağının Gözetilmesi Gerektiği ) • HAKSIZ ARAMA ( Muhafaza Altında Bulunan Aracın İncelenmesi Yolunda Amir Tarafından Verilen Emrin Davacı Tarafından Savcı Görüşme Tutanağı Talep Edilerek Yerine Getirilmediği – Amir Savcıdan Yazılı Görüşme Tutanağını Getirinceye Kadar Davacının Aracın Başında Beklediği ve Yazı Gelince Otoyu İncelediğinin Anlaşıldığı/Davacıya İsnat Edilen Fiilin Tüm Unsurlarıyla Oluşmadığı ve Davacıya Verilen Disiplin Cezasına Karşı Açılan Davanın Reddi Kararında Hukuki İsabet Görülmediği )

Av. İltan Ekmekçioğlu

Koruma Tedbiri Olarak Arama ve Çeşitleri