Uyuşturucu Denetimli Serbestlik İhlali ve Sonuçları

Kullanmak için uyuşturucu madde satın alma, kabul etme, bulundurma veya kullanma şüphesiyle yürütülen soruşturmada, TCK m.191 kapsamında kamu davasının açılmasının ertelenmesine ve denetimli serbestlik uygulanmasına karar verilebilir.

Denetimli serbestlik sürecinde imza, görüşme, tedavi veya uyuşturucu testi gibi yükümlülükler belirlenebilir. Bu yükümlülüklere uyulmaması her durumda otomatik mahkûmiyet anlamına gelmez. İhlalin niteliği, tebligatın geçerliliği, mazeret ve kişinin yükümlülüğü yerine getirmemekte ısrar edip etmediği incelenmelidir.

Hukuki dayanak

Başlıca düzenlemeler şunlardır:

1. TCK m.191.
2. 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu.
3. Denetimli Serbestlik Hizmetleri Yönetmeliği.
4. CMK m.171 ve ilgili soruşturma hükümleri.
5. Tebligat Kanunu ve elektronik tebligat hükümleri.

TCK m.191 kapsamında kamu davasının açılması beş yıl süreyle ertelenir. Şüpheliye erteleme süresinde yükümlülüklere aykırı davranmasının sonuçları bildirilir.

Denetimli serbestlik süresi

Şüpheli hakkında kural olarak en az bir yıl denetimli serbestlik uygulanır. Bu süre, kanundaki şartlarla ve belirli dönemler hâlinde uzatılabilir.

Beş yıllık erteleme süresi ile fiilen uygulanan denetimli serbestlik süresi aynı kavram değildir. Denetimli serbestlik tamamlanmış olsa bile erteleme süresindeki yeni bir ihlal dosyayı etkileyebilir.

Maddi unsur

İhlal bakımından şu davranışlar önem taşır:

1. Tebliğe rağmen denetimli serbestlik müdürlüğüne başvurmamak.
2. Belirlenen görüşmelere mazeretsiz katılmamak.
3. İdrar veya diğer biyolojik örnekleri vermemek.
4. Tedavi programını ısrarla yerine getirmemek.
5. Erteleme döneminde yeniden kullanmak amacıyla uyuşturucu bulundurmak.
6. Erteleme döneminde yeniden uyuşturucu kullanmak.

Tek bir randevunun kaçırılması ile yükümlülükleri sistemli biçimde yerine getirmemekte ısrar edilmesi aynı değildir.

Fail ve korunan hukuki değer

İhlalin muhatabı, hakkında TCK m.191 kapsamında kamu davasının açılmasının ertelenmesine ve denetimli serbestlik uygulanmasına karar verilen kişidir.

Korunan hukuki değer kamu sağlığıdır. Düzenleme aynı zamanda kişinin tedavi ve topluma yeniden kazandırılmasını amaçlar.

Manevi unsur

Kişinin yükümlülükten haberdar olup olmadığı ve buna rağmen gereğini yerine getirmemekte ısrar edip etmediği önemlidir.

Usulsüz tebligat, hastane yatışı, tutukluluk, askerlik veya irade dışı başka engeller varsa kasıtlı ihlal değerlendirmesi değişebilir.

İdrar testine gitmeme

İdrar testine bir kez gidilmemesi her olayda kamu davasının derhâl açılmasını gerektirmez.

Şu noktalar incelenmelidir:

1. Çağrı usulüne uygun tebliğ edilmiş midir?
2. Test tarihi ve yeri açıkça bildirilmiş midir?
3. Sağlık veya zorlayıcı neden bulunmakta mıdır?
4. Sonradan başvuru yapılmış mıdır?
5. Birden fazla çağrıya uyulmaması söz konusu mudur?
6. Kişiye ihlalin sonuçları bildirilmiş midir?

Mazeret belgesi gecikmeden denetimli serbestlik müdürlüğüne sunulmalıdır.

Testin pozitif çıkması

Pozitif test, yükümlülük ihlali ve yeniden kullanım iddiasına dayanak olabilir. Ancak test sonucu tek başına tartışmasız kabul edilmemelidir.

Numunenin kime ait olduğu, alma ve saklama zinciri, kullanılan yöntem, doğrulama analizi, ilaç kullanımı ve laboratuvar kayıtları incelenebilir.

Hızlı tarama testi ile doğrulama analizi aynı değildir. Sonucun uyuşmazlık konusu yapılması hâlinde teknik kayıtların getirtilmesi talep edilebilir.

Yeniden uyuşturucu kullanmak veya bulundurmak

Erteleme döneminde kişinin yeniden kullanmak amacıyla uyuşturucu madde bulundurması veya kullanması, TCK m.191’de erteleme kararının ihlal nedenleri arasında düzenlenmiştir.

Kanunda belirtilen bu ikinci fiil, erteleme dosyasında ihlal sebebi olarak değerlendirilir. Aynı eylem nedeniyle mükerrer soruşturma ve cezalandırma yapılmaması gerekir.

Buna karşılık ikinci olayda uyuşturucu ticareti delilleri bulunuyorsa TCK m.188 kapsamında bağımsız soruşturma yürütülebilir.

Kamu davası ne zaman açılır?

Kişinin:

1. Yükümlülüklere veya tedavi gereklerine uymamakta ısrar etmesi,
2. Yeniden kullanmak amacıyla uyuşturucu madde satın alması, kabul etmesi veya bulundurması,
3. Yeniden uyuşturucu madde kullanması

hâllerinde kamu davası açılabilir.

Savcılık, ihlalin hangi davranıştan kaynaklandığını ve kanuni koşulların nasıl gerçekleştiğini göstermelidir.

Teşebbüs, iştirak ve içtima

Denetimli serbestlik ihlali bağımsız bir suç tipi değildir. Bu nedenle ihlale teşebbüs ve iştirak hükümleri doğrudan uygulanmaz.

İhlal sırasında uyuşturucu ticareti, sahte belge düzenleme veya başka bir suç işlenmişse bu suçlar ayrıca soruşturulabilir.

Şikâyet ve uzlaştırma

TCK m.191 kapsamındaki süreç şikâyete bağlı değildir. Savcılık resen işlem yapar.

Uyuşturucu kullanma ve bulundurma suçu uzlaştırma kapsamında değildir.

Görevli ve yetkili mahkeme

Kamu davası açılırsa görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir.

Yetki, suçun işlendiği yer ve somut soruşturma dosyasına göre belirlenir. Denetimli serbestlik biriminin bulunduğu yer tek başına her durumda yetkili mahkemeyi belirlemez.

Zamanaşımı ve yaptırım

TCK m.191’de kullanmak için uyuşturucu madde satın alan, kabul eden, bulunduran veya kullanan kişi için iki yıldan beş yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir.

Dava zamanaşımı, suç tarihi ve zamanaşımını kesen veya durduran işlemler dikkate alınarak hesaplanır. Erteleme ve denetimli serbestlik kararlarının süreye etkisi ayrıca incelenmelidir.

Deliller

1. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı.
2. Tebligat evrakı.
3. Denetimli serbestlik planı.
4. Görüşme ve imza çizelgeleri.
5. Test çağrıları ve laboratuvar sonuçları.
6. Hastane ve ilaç kayıtları.
7. Mazeret dilekçeleri.
8. Müdürlük yazışmaları.
9. Yeni olayın arama ve yakalama tutanakları.
10. Numune alma ve muhafaza kayıtları.

Yargıtay uygulaması

Yargısal değerlendirmede, kamu davası açılmadan önce kanunda belirtilen ihlal şartlarının oluşup oluşmadığı araştırılmalıdır.

Yükümlülükten haberdar olunması, usulüne uygun bildirim ve ısrar unsuru somutlaştırılmadan yalnız bir randevuya katılmama üzerinden hüküm kurulması hukuki tartışma doğurabilir.

Sık sorulan sorular

Bir kez imzaya gitmedim, davam açılır mı?

Her tek ihlal otomatik dava sebebi değildir. Tebligat, mazeret ve ısrar koşulları incelenmelidir.

Testim pozitif çıktı, kesin ceza alır mıyım?

Hayır. Testin güvenilirliği ve ihlal koşulları incelenir. Pozitif sonuç önemli delildir ancak mahkûmiyet otomatik değildir.

Çağrı eski adresime gönderilmişse ne olur?

Tebligatın usulüne uygunluğu araştırılır. Adres değişikliğinin bildirilip bildirilmediği de önemlidir.

Denetimli serbestlik sırasında tekrar yakalandım, ikinci dosya mı açılır?

Fiil yalnız kullanma amacıyla bulundurma veya kullanma niteliğindeyse TCK m.191’deki özel düzenleme uygulanır. Ticaret şüphesi varsa durum değişir.

Sonuç

Uyuşturucu denetimli serbestlik ihlalinde yalnız “imzaya gitmedi” veya “test pozitif çıktı” tespitiyle yetinilmemelidir. Tebligat, mazeret, ısrar, testin güvenilirliği ve ikinci olayın hukuki niteliği birlikte incelenmelidir.