TCK 129 Haksız Fiil Nedeniyle veya Karşılıklı Hakaret

TCK 129 haksız fiil nedeniyle hakaret, kasten yaralamaya tepki olarak hakaret ve karşılıklı hakaret hâllerinde cezanın nasıl belirleneceğini düzenler. Hüküm bağımsız bir suç oluşturmaz; önce TCK 125 hakaret suçunun unsurlarının gerçekleşip gerçekleşmediği belirlenir, ardından tepki veya karşılıklılık ilişkisi incelenir.

Maddenin birinci ve üçüncü fıkraları, cezanın üçte birine kadar indirilmesine veya ceza verilmemesine imkân tanır. İkinci fıkrada ise hakaretin kasten yaralama suçuna tepki olarak işlenmesi hâlinde ceza verilmez. Bu sonuçların hiçbiri sırf tarafların tartışmış olmasıyla kendiliğinden doğmaz.

TCK 129 Güncel Madde Metni

Haksız fiil nedeniyle veya karşılıklı hakaret

Madde 129- (1) Hakaret suçunun haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi hâlinde, verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir.

(2) Bu suçun, kasten yaralama suçuna tepki olarak işlenmesi hâlinde, kişiye ceza verilmez.

(3) Hakaret suçunun karşılıklı olarak işlenmesi hâlinde, olayın mahiyetine göre, taraflardan her ikisi veya biri hakkında verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir.

Metin 21 Ağustos 2026 tarihinde Adalet Bakanlığı mevzuat sistemi üzerinden kontrol edilmiştir. TBMM’de kabul edilen ilk metinle karşılaştırıldığında maddenin üç fıkralı yapısının korunduğu görülmektedir. Kanun teklifleri yürürlükteki hüküm yerine kullanılamaz.

Madde Gerekçesi ve Hükmün Amacı

Düzenleme, hakaretin ortaya çıktığı çatışmanın niteliğini cezanın kişiselleştirilmesinde dikkate alır. Haksız bir davranışın doğurduğu tepki ile nedensiz bir saldırı aynı değerlendirilmez. Kasten yaralamaya tepki hâli daha güçlü bir cezasızlık sonucu doğururken, karşılıklı hakarette çatışmanın bütünü ve tarafların davranışları birlikte ele alınır.

Hükmün amacı hakareti hukuka uygun saymak değildir. Amaç, hakaretin işlendiği özel koşulların kusur ve yaptırım üzerindeki etkisini belirlemektir. Bu nedenle kullanılan söz veya davranışın öncelikle hakaret niteliği taşıması gerekir.

Korunan Hukuki Değer ve Düzenlemenin İşlevi

Temel hakaret suçuyla kişinin onuru, şerefi ve saygınlığı korunur. TCK 129 bu korumayı ortadan kaldırmaz; çatışmayı başlatan haksız davranışın, yaralamanın veya karşılıklı saldırının yaptırım üzerindeki etkisini düzenler.

Bu nedenle madde, hem kişilik değerlerinin korunmasını hem de somut olayın adaletine uygun sonuç kurulmasını hedefleyen özel bir değerlendirme kuralıdır. Haksız fiilin ağırlığı, tepkinin zamanı, sözlerin kapsamı ve olayın gelişimi sonuç üzerinde önem taşır.

TCK 129 Bağımsız Bir Suç mudur?

Hayır. Maddenin ayrı bir faili, mağduru veya hareket tipi yoktur. Fail ve mağdur, temel hakaret suçuna göre belirlenir. Hakaret sayılmayan kaba bir söz bakımından TCK 129’a geçilmez; fiil zaten suç oluşturmadığı için bu özel sonucun uygulanmasına ihtiyaç bulunmaz.

Aynı nedenle teşebbüs, iştirak, içtima, şikâyet, uzlaştırma, görev ve zamanaşımı konuları TCK 129’dan bağımsız olarak temel hakaret biçimine göre ele alınır. Madde yalnız cezanın indirilmesi veya ceza verilmemesi yönünden etki gösterir.

TCK 129/1: Haksız Fiile Tepki Olarak Hakaret

Birinci fıkra için önce mağdura atfedilebilen haksız bir fiil bulunmalıdır. Bu fiilin ayrıca suç oluşturması şart değildir. Hukuk düzenince onaylanmayan, failde tepki doğurmaya elverişli bir davranış yeterli olabilir; ancak yalnız öznel rahatsızlık veya kişisel hoşnutsuzluk haksız fiil sayılmaz.

Hakaret, haksız fiile tepki olarak işlenmelidir. Tepki bağı kurulurken olayların zamanı, tarafların karşılaşma biçimi, araya giren süre ve yeni bir saikin ortaya çıkıp çıkmadığı incelenir. Çok sonra, bağımsız bir planla yapılan aşağılayıcı paylaşımda bu bağlantı zayıflayabilir.

Ceza Ne Kadar İndirilir?

Koşullar varsa temel hakaret cezası üçte birine kadar indirilebilir veya ceza verilmemesi seçilebilir. “Üçte birine kadar indirme”, belirlenen cezanın üçte bire kadar düşürülebilmesini ifade eder. Hangi sonucun uygun olduğu haksız fiilin ağırlığı, tepkinin ölçüsü ve olayın bütününe göre gerekçelendirilir.

TCK 129/2: Kasten Yaralamaya Tepki Olarak Hakaret

Hakaret kasten yaralama suçuna tepki olarak işlenmişse ikinci fıkra uygulanır ve kişiye ceza verilmez. Burada yalnız fiziksel temas iddiası yeterli değildir; kasten yaralama oluşturan fiil ile hakaret arasında somut bir tepki ilişkisi kurulmalıdır.

Yaralama ile söz arasında yakın zaman ve olay bağlantısı çoğu kez önemlidir. Bununla birlikte değerlendirme yalnız dakikalarla yapılmaz; çatışmanın kesintiye uğrayıp uğramadığı, hakaretin yeni bir amaçla mı yoksa yaralamanın etkisiyle mi söylendiği de incelenir. Taksirli yaralama veya suç oluşturmayan temas, ikinci fıkranın açık kapsamına girmez; koşulları varsa birinci fıkra ayrıca değerlendirilebilir.

TCK 129/3: Karşılıklı Hakaret

Karşılıklı hakaret, tarafların aynı çatışma içinde birbirlerine hakaret etmesini ifade eder. Sözlerin aynı anda söylenmesi şart değildir; fakat eylemler arasında olay bütünlüğü ve tepki bağlantısı bulunmalıdır. Farklı günlerde bağımsız saiklerle yapılan paylaşımlar sırf taraflar aynı olduğu için karşılıklı hakaret sayılmaz.

Taraflardan birinin önce hakaret etmiş olması her iki tarafı otomatik olarak cezasız bırakmaz. Olayın mahiyetine göre her iki tarafın veya yalnız bir tarafın cezası üçte birine kadar indirilebilir; ceza verilmemesi de mümkündür. Sözlerin ağırlığı, sırası, yayılma biçimi ve çatışmayı sürdürme davranışı ayrı ayrı değerlendirilir.

Fail, Mağdur ve Tepki İlişkisi

Fail, temel hakaret fiilini gerçekleştiren kişidir. Mağdur ise onur, şeref ve saygınlığı hedef alınan belirlenebilir yaşayan kişidir. İsim açıkça yazılmasa bile hedef duraksamaya yer vermeyecek şekilde anlaşılıyorsa TCK 126 mağdurun belirlenmesi kuralı uygulanabilir.

Haksız fiilin kim tarafından gerçekleştirildiği ve hakaretin kime yöneldiği tepki bağında önemlidir. Üçüncü kişilere yönelen, çatışmayla ilgisiz aşağılamalar TCK 129 korumasına kendiliğinden girmez. Her fail ve her mağdur bakımından bağlantı ayrı kurulmalıdır.

Maddi ve Manevi Unsur

Maddi yönden hakaretin somut fiil veya olgu isnadıyla ya da sövme yoluyla gerçekleşmesi gerekir. Huzurda, gıyapta veya ileti yoluyla hakaret biçimlerinin özel şartları saklıdır. TCK 129, bu şartlardan herhangi birini kaldırmaz.

Manevi yönden temel suçun kastı bulunmalıdır. Ayrıca birinci ve ikinci fıkralarda hakaretin önceki fiile tepki olarak işlendiği; üçüncü fıkrada ise karşılıklı saldırıların aynı olay ilişkisi içinde bulunduğu belirlenmelidir. Öfke tek başına yeterli değildir, fakat olay bağının değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.

Hareket, Netice ve Tamamlanma

TCK 129’un ayrıca tamamlanma anı yoktur. Hakaret, temel suçun işleniş biçimine göre tamamlanır. Huzurda hakarette ifadenin mağdur tarafından algılanması; gıyapta hakarette kanuni ihtilat şartı; ileti yoluyla hakarette mesajın mağduru muhatap alması değerlendirilir.

Haksız fiilin veya karşı hakaretin varlığı, tamamlanmış temel fiilin sonucuna etki eder. Bu sebeple olayın yalnız son cümlesi değil, başından sonuna kadar gelişimi ve tarafların ardışık davranışları delillerle ortaya konulmalıdır.

Hukuka Uygunluk ve Hata

Eleştiri, haber verme, hakkın kullanılması ve TCK 128 kapsamında uyuşmazlıkla bağlantılı başvuru veya savunma içinde kalan ifadeler hakaret oluşturmayabilir. Bu durumda TCK 129’a ihtiyaç duyulmaz. Madde, hakaret içeren ifadeyi hukuka uygun hâle getiren genel bir izin değildir.

Failin haksız fiilin gerçekleştiği konusunda yanılması, olayın özellikleri ve genel hata hükümleri çerçevesinde değerlendirilir. Dayanağı bulunmayan veya kaçınılabilir bir varsayım, tepki şartını otomatik olarak oluşturmaz. Görüntü, mesaj ve tanık anlatımları bu yanılgının niteliğini açıklığa kavuşturabilir.

Teşebbüs, İştirak ve İçtima

TCK 129’a bağımsız olarak teşebbüs edilmez; teşebbüs sorunu temel hakaret fiili yönünden incelenir. İcra hareketleri bölünebiliyorsa ve hakaret failin elinde olmayan nedenle tamamlanamamışsa genel teşebbüs kuralları gündeme gelebilir.

Birden fazla kişinin hakaret fiiline katkısı azmettirme, yardım etme veya birlikte faillik kurallarına göre belirlenir. Aynı olayda tehdit, yaralama veya başka bir suç da işlendiğinde her hareketin hukuki konusu ve fiil sayısı ayrı değerlendirilir. TCK 129 yalnız hakaret yaptırımı üzerinde etkilidir.

Nitelikli Hâller ve Yaptırım

TCK 129 bir nitelikli hâl değildir. Temel ceza önce TCK 125’in uygulanabilir fıkrasına, aleniyete ve diğer yasal ölçütlere göre belirlenir. Daha sonra 129’uncu maddenin sonucu uygulanır.

• Haksız fiile tepki: Ceza üçte birine kadar indirilebilir veya ceza verilmez.
• Kasten yaralamaya tepki: Ceza verilmez.
• Karşılıklı hakaret: Her iki taraf veya yalnız biri yönünden ceza üçte birine kadar indirilebilir ya da ceza verilmez.

Şikâyet Süresi

TCK 129 şikâyet konusunda bağımsız bir kural getirmez. Soruşturma koşulu, temel hakaret biçimine göre belirlenir. Kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hâl dışındaki hakaretler kural olarak şikâyete bağlıdır; ayrıntılar TCK 131 şikâyet ve soruşturma koşulu kapsamında incelenir.

Şikâyete bağlı hakarette süre, fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren altı aydır. 7531 sayılı Kanunla getirilen düzenleme uyarınca bu süre fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez. Değişiklik tarihinden önce soruşturma veya kovuşturma aşamasına geçmiş dosyalar için geçiş hükmü ayrıca kontrol edilmelidir.

Uzlaştırma ve Önödeme

TCK 129, uzlaştırma veya önödeme kapsamını tek başına belirlemez. Temel hakaretin hangi fıkraya göre nitelendirildiği, suç tarihi ve aynı olayda başka bir suç bulunup bulunmadığı dikkate alınır. İleti yoluyla işlenen TCK 125/2 bakımından güncel uzlaştırma istisnası ayrıca gözetilmelidir.

Önödeme bakımından da temel suç biçimi esas alınır. Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaretin açık istisnası ile diğer hakaret biçimlerinin güncel durumu birbirine karıştırılmamalıdır. TCK 129’un uygulanma ihtimali, usul kurumlarının koşullarını kendiliğinden değiştirmez.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Hakaret suçunda görevli mahkeme kural olarak asliye ceza mahkemesidir. Yetki, suçun işlendiği yere göre belirlenir. Yüz yüze tartışmada sözün söylendiği; mesaj veya internet paylaşımında iletinin gönderildiği, öğrenildiği ve suçun tamamlandığı yerler somut usul kurallarıyla değerlendirilir.

Karşılıklı hakaret iddiasında iki tarafın fiillerinin aynı dosyada bulunup bulunmadığı tek başına sonucu belirlemez. Her isnat yönünden yer, zaman, şikâyet ve bağlantı koşulları ayrı kontrol edilmelidir.

Dava Zamanaşımı

Temel hakaret suçunun ceza üst sınırı dikkate alındığında olağan dava zamanaşımı kural olarak sekiz yıldır. Süre, fiilin işlendiği tarihten başlar; durma veya kesilme nedenleri hesabı etkileyebilir. TCK 129’daki indirim ya da ceza vermeme ihtimali temel zamanaşımı süresini değiştirmez.

Dava zamanaşımı ile şikâyet süresi farklıdır. Şikâyete bağlı bir hakaret bakımından altı aylık öğrenme süresi ve fiilden itibaren iki yıllık üst sınır geçmemiş olmalı; ayrıca dava zamanaşımı da dolmamış bulunmalıdır.

Deliller

• Tartışmanın başını ve devamını gösteren kesintisiz ses veya görüntü kayıtları,
• Mesajların tamamı, tarih-saat bilgileri ve konuşma sırası,
• Paylaşım bağlantıları, hesap bilgileri ve erişim kayıtları,
• Olayı başından itibaren gören kişilerin anlatımları,
• Kasten yaralama iddiasında sağlık belgeleri ve olay yeri kayıtları,
• Şikâyet tarihi ile fiil ve failin öğrenilme zamanını gösteren belgeler.

Yalnız hakaret içeren son mesajın sunulması, önceki haksız fiili veya karşılıklı sözleri görünmez kılabilir. Bu nedenle dijital konuşmanın kırpılmamış hâli, dosya bilgileri ve gönderim sırası korunmalıdır.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

• Her tartışmayı haksız fiil kabul etmek.
• Tepki ile önceki davranış arasındaki bağı araştırmamak.
• Kasten yaralama ile basit fiziksel teması aynı saymak.
• Karşı tarafın ilk hakareti nedeniyle iki tarafın da otomatik olarak cezasız olduğunu düşünmek.
• “Üçte birine kadar indirme”yi yalnız üçte bir oranında indirim sanmak.
• Hakaretin temel unsurlarını incelemeden doğrudan TCK 129’a geçmek.
• Şikâyet süresi ile dava zamanaşımını birbirine karıştırmak.
• Yalnız seçilmiş ekran görüntülerine dayanıp konuşmanın tamamını korumamak.

Somut Olay Kontrol Listesi

• Söz veya davranış TCK 125 anlamında hakaret oluşturuyor mu?
• Hakaretten önce somut bir haksız fiil gerçekleşti mi?
• Önceki fiil kasten yaralama suçunu oluşturuyor mu?
• Hakaret ile önceki fiil arasında zaman ve neden bağlantısı var mı?
• Taraflar birbirlerine aynı çatışma içinde mi hakaret etti?
• Her tarafın kullandığı ifadelerin ağırlığı ve yayılma biçimi nedir?
• Huzurda, gıyapta veya ileti yoluyla hakaretin özel şartları tamam mı?
• Şikâyet koşulu ve süreler korunmuş mu?
• Konuşmanın veya görüntünün tamamı muhafaza edilmiş mi?
• Aynı olayda yaralama, tehdit veya başka bir fiil ayrıca değerlendirildi mi?

Sık Sorulan Sorular

TCK 129’da ceza her zaman kaldırılır mı?

Hayır. Haksız fiile tepki ve karşılıklı hakarette indirim veya ceza vermeme seçenekleri olayın niteliğine göre uygulanır. Kasten yaralamaya tepki hâlinde ise koşullar kurulursa ceza verilmez.

Haksız fiilin suç olması gerekir mi?

Birinci fıkra bakımından hayır. Davranışın ayrıca suç oluşturması şart değildir; ancak hukuk düzenince onaylanmayan somut bir fiil ve hakaretle tepki bağlantısı bulunmalıdır.

Karşılıklı hakarette ilk sözü söyleyen ceza almaz mı?

Böyle otomatik bir sonuç yoktur. Olayın bütünü değerlendirilerek her iki taraf veya yalnız biri hakkında indirim ya da ceza vermeme sonucu uygulanabilir.

Yaralamadan sonra söylenen her söz TCK 129/2 kapsamında mıdır?

Hayır. Önce kasten yaralama suçunun varlığı, ardından hakaretin bu yaralamaya tepki olarak işlendiği somut biçimde belirlenmelidir.

Sosyal medya üzerinden karşılıklı hakaret mümkün müdür?

Mümkündür. Paylaşımların aynı çatışmanın devamı olması, zaman ve tepki bağının kurulması gerekir. Ayrı tarihlerde bağımsız saiklerle yapılan açıklamalar otomatik olarak karşılıklı sayılmaz.

TCK 129 şikâyet süresini değiştirir mi?

Hayır. Şikâyet koşulu ve süresi temel hakaret biçimine göre belirlenir. TCK 129 yalnız yaptırımın kişiselleştirilmesine etki eder.

Sonuç

TCK 129, hakaret fiilinin haksız davranışa veya kasten yaralamaya tepki olarak işlendiği ya da tarafların karşılıklı hakaret ettiği durumlarda özel sonuçlar öngörür. Uygulamada belirleyici olan, temel hakaretin unsurlarından sonra tepki ve olay bütünlüğünün güvenilir delillerle kurulmasıdır.

Birinci ve üçüncü fıkralarda sonuç olayın niteliğine göre indirimden ceza verilmemesine kadar değişebilir. İkinci fıkra ise kasten yaralamaya tepki bağlantısı kurulursa ceza verilmemesini emreder. Şikâyet, uzlaştırma, önödeme, görev ve süreler temel hakaret biçimiyle birlikte incelenmelidir.

Kaynakça

• Adalet Bakanlığı, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu yürürlükteki metni (erişim: 21 Ağustos 2026).
• TBMM, 5237 sayılı Kanunun kabul edilen metni.
• TBMM Adalet Komisyonu raporu ve madde gerekçeleri.
• 7531 sayılı Kanun.
• Adalet Bakanlığı, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu yürürlükteki metni.
• Öne çıkan görsel: Unsplash / Etienne Boulanger.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.