Aile içi şiddette 6284 kararı çocukla kişisel ilişkiyi ve velayeti nasıl etkiler?

6284 kapsamında uzaklaştırma kararı verilmesi, velayeti kendiliğinden değiştirmez ve çocukla görüşme hakkını her durumda otomatik olarak kaldırmaz. Hâkim, çocuğun güvenliği ve üstün yararı gerektiriyorsa mevcut kişisel ilişkiyi refakatçi eşliğinde düzenleyebilir, sınırlandırabilir veya kaldırabilir. Velayet hakkında ayrıca karar verilebilir. Uygulamada, tedbirin yalnızca diğer ebeveyni mi yoksa çocuğu da mı koruduğu, görüşme ve gizlilik hükümleriyle birlikte incelenmelidir. [1][2]

Şiddet nedeniyle evden uzaklaştırılan ebeveynin çocuğunu görmek istemesi, korunan ebeveynin teslim sırasında karşılaşmaktan korkması veya çocuğun görüşmeyi reddetmesi, birbirinden farklı değerlendirmeler gerektirir. “Uzaklaştırma var, artık hiç görüşülmez” ve “Görüşme günüm geldi, çocuğu evden alabilirim” düşünceleri, kararın içeriği okunmadan doğru kabul edilemez.

Bu yazı, çocukla kişisel ilişki ve velayet üzerindeki etkileri ele alır. Genel başvuru süreci için 6284 kapsamında uzaklaştırma kararı ve ihlalin sonuçları başlıklı makale ayrıca incelenebilir. Devam eden saldırı veya acil tehlikede, mahkeme başvurusunun hazırlanması beklenmeden 112’den yardım istenmelidir. [10]

Önce dört farklı hukuki konu ayrılmalıdır

Velayet, çocukla kişisel ilişki, yaklaşmama tedbiri ve çocuk tesliminin uygulanması aynı işlem değildir. Bir dosyada bunların tamamı bulunabilir; ancak her birinin konusu ve etkisi farklıdır.

Bu ayrım, başvuruda doğru talebin ileri sürülmesini sağlar. Yalnızca teslim sırasında karşılaşma riski bulunan dosyada güvenli teslim düzenlemesi gerekebilir. Çocuğun doğrudan tehlikede olduğu dosyada ise görüşmenin biçimi veya devamı hakkında ayrıca mahkeme kararı istenmelidir. [1][2][4][5]

Korumanın hangi kişiler bakımından talep edilebildiği için evli olmayanlar, sevgili, nişanlı, eski eş ve ısrarlı takip mağdurlarının 6284’ten yararlanması rehberini de inceleyebilirsiniz.

Uzaklaştırma kararı velayeti otomatik olarak değiştirir mi?

Hayır. Konuttan uzaklaştırma, eve yaklaşmama veya diğer ebeveyni rahatsız etmeme kararı, tek başına velayetin kaldırıldığı ya da diğer tarafa geçtiği anlamına gelmez. Çocuğun bir ebeveynle fiilen kalmaya başlaması ile velayet konusunda verilmiş yargısal karar birbirinden ayrılmalıdır.

6284 m.5/3, hâkime koruma tedbirleriyle birlikte Türk Medeni Kanunu hükümleri çerçevesinde velayet, kayyım, nafaka ve kişisel ilişki hakkında karar verme yetkisi tanır. Dolayısıyla velayet düzenlemesi yapılması mümkündür; fakat bunun hüküm bölümünde ayrıca yer alması gerekir. [1]

Başvuru hazırlanırken çocuğun o anda kimin yanında bulunduğu, gündelik bakımını kimin sağladığı ve mevcut velayet kararı açıklanmalıdır. Çocuğun okul, sağlık, ilaç veya özel bakım ihtiyacı varsa bunlar da belirtilmelidir. Yalnızca karşı tarafın evden uzaklaştırılmasını istemek, çocuğun günlük yaşamında oluşabilecek bütün belirsizlikleri çözmeyebilir.

Boşanma davası devam ediyorsa hangi karar istenir?

TMK m.169 uyarınca boşanma veya ayrılık davası sırasında çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemler alınabilir. Şiddet olayı sonrasında geçici velayet, kişisel ilişki ve nafaka düzenlemesinin yeniden değerlendirilmesi gerekebilir. Devam eden dava ile 6284 dosyasının bilgileri ilgili mahkemelere sunulmalıdır. [2]

Aynı çocuk hakkında farklı dosyalarda karar verilmişse yalnızca en son tarihli belgenin elde bulunması yeterli değildir. Önceki kararın hangi bölümünün değiştiği, yeni kararın süresi ve çocuk yönünden getirdiği yükümlülükler belirlenmelidir. Güncel kararın teslimi uygulayacak birime ulaştırılması da önemlidir.

Boşanma kesinleşmişse velayet nasıl değişebilir?

Kesinleşmiş velayet düzenlemesi, sonradan ortaya çıkan koşullar nedeniyle çocuğun yararına aykırı hâle gelmişse TMK m.183 ve ilgili hükümler kapsamında yeniden değerlendirme yapılabilir. Şiddet, ağır ihmal veya güvenli bakımın sağlanamaması bu incelemede önem taşıyabilir; her iddia otomatik değişiklik sonucunu doğurmaz. [2]

Kalıcı düzenlemeye ilişkin koşullar velayetin değiştirilmesi davası başlıklı yazıda ayrıca açıklanmıştır. Acil tehlike varsa esas davanın sonuçlanması beklenmeden uygun geçici önlemler de talep edilmelidir.

6284 kapsamında çocukla görüşme nasıl sınırlandırılabilir?

6284 m.5/1-ç, daha önce verilmiş kişisel ilişki kararı varsa görüşmenin refakatçi eşliğinde yapılmasına, sınırlandırılmasına veya tümüyle kaldırılmasına imkân verir. Uygulama Yönetmeliği m.21 de bu yetkiyi düzenler. [1][3]

Sınırlandırmanın içeriği, çocuğun ihtiyacı ve tehlikenin niteliğine göre belirlenmelidir. Görüşmenin süresi, yatılı olup olmaması, yeri, refakat koşulu ve iletişim biçimi hakkında açık düzenleme istenebilir. Her aile için aynı görüşme takviminin uygun olacağı söylenemez.

Talepte, yalnızca “Görüşmesini istemiyorum” denilmesi yerine riskin görüşmenin hangi bölümünde ortaya çıktığı açıklanmalıdır. Teslim anındaki tehdit ile çocuk ebeveynin yanında kaldığında doğan tehlike aynı değildir. İstenen önlem, açıklanan riski karşılayacak şekilde kurulmalıdır.

Refakatçiyle görüşme, her dosyada yeterli veya zorunlu çözüm değildir. Doğrudan temasın güvenli olmadığı bir durumda sınırlama veya kaldırma değerlendirilmesi gerekebilir. Buna karşılık güvenli ve denetlenebilir bir düzen yeterliyse bunun uygulanabilirliği incelenebilir. Kararı verecek merci mahkemedir.

Tedbir yalnızca anne veya babayı koruyorsa görüşme devam eder mi?

Çocuğa yönelik bir yasak veya kişisel ilişkiyi değiştiren başka bir karar bulunmadığında, yalnızca ebeveynler arasındaki uzaklaştırma kişisel ilişkinin uygulanmasını kendiliğinden engellemez. Ancak bu durum, tarafların karşı karşıya getirilmesini veya yasaklanan adrese gidilmesini haklı kılmaz. [4][5]

Görüşmenin uygulanmasında teslim yeri ve tarafların geliş saatleri güvenlik ihtiyacına göre planlanabilir. Çocuğu teslim etmekle yükümlü olan kişinin kapısına gitmek yerine, mevcut kararın ve tedbirin birlikte uygulanacağı kurumsal süreç kullanılmalıdır.

Kararın yalnızca kısa özetine bakılması sakıncalıdır. Korunan kişiler arasında çocuğun adı bulunabilir; ayrıca okul, konut veya iletişim bakımından özel hükümler konulmuş olabilir. Bu nedenle başvuran, kararın tamamını teslim işlemini yürüten birime sunmalıdır.

Çocuk da koruma kararına dâhilse sonuç değişir mi?

Çocuğun doğrudan korunan kişi olduğu karar ayrıca incelenmelidir. Çocuğa yaklaşmama, görüşmenin kaldırılması veya refakat koşulu, mevcut kişisel ilişkinin uygulanışını etkileyebilir. “Çocuklar” sözcüğünün kararda bulunması tek başına bütün ayrıntıları açıklamaz; hangi tedbire ve hangi istisnaya bağlandığı okunmalıdır.

Adalet Bakanlığının 12 Şubat 2025 tarihli görüş yazısı, uygulama bakımından şu ayrımları yapar: Çocuk lehine m.5/1-c kapsamında yaklaşmama kararı varsa tedbir süresince kişisel ilişki yerine getirilmez. M.5/1-d kapsamındaki, kişisel ilişki hâllerini saklı tutan hüküm tereddüt yaratıyorsa tedbiri veren mahkemeden açıklama istenir. [6]

Bu yazı bir idari uygulama görüşüdür; somut dosyada mahkeme kararının yerine geçmez. Tarafların veya teslim biriminin, açık bir yasağı kendi değerlendirmesiyle kaldırması beklenemez. Belirsizlik varsa her iki karar sunularak güvenli ve uygulanabilir bir düzenleme istenmelidir.

Çocuğa doğrudan vurulmamış olması korumaya engel midir?

Çocuk, şiddetten doğrudan veya dolaylı etkilenebilir. Korku, tehdit ortamı, ebeveyne yönelik şiddete tanıklık veya teslim sırasında yaşanan baskı değerlendirmeye konu olabilir. Koruma ihtiyacının incelenmesi için mutlaka çocuğun bedeninde yaralanma bulunması gerektiği söylenemez. [1]

Bununla birlikte çocuğun davranışındaki her değişikliğin nedenini kesin biçimde şiddete bağlamak da doğru değildir. Okul gözlemleri, sağlık kayıtları, uzman değerlendirmeleri ve olayların zamanlaması birlikte incelenebilir. Başvuruda gözlenen durum ile bunun nedenine ilişkin yorum ayrılmalıdır.

Refakatçi eşliğinde görüşme nasıl uygulanır?

Refakatçiyle kişisel ilişki, mahkeme kararıyla belirlenen gözetim düzenidir. Taraflardan birinin kendi seçtiği kişiyi getirmesi her durumda yeterli olmaz. Refakatçinin kim olacağı ve görüşmenin nerede gerçekleştirileceği kararın içeriğine göre belirlenmelidir.

Çocuk Teslimi Yönetmeliği m.38, mahkemece uzman veya öğretmen refakatine karar verilmişse görüşmenin müdürlüğün belirlediği teslim mekânında bu kişilerle gerçekleştirilmesini düzenler. Süreçteki gözlem ve tespitler kayda alınabilir; çocuğun üstün yararı gerektiriyorsa mahkemeye sunulabilir. [5]

Önceki kararın, çocuğun yanında kaldığı ebeveynin refakatini öngördüğü bir dosyada o ebeveyn lehine uzaklaştırma verilmesi uygulama sorunu yaratabilir. Bu durumda refakat şartı ile yaklaşmama yasağı birlikte ele alınmalıdır. Yeni koşullara uygun düzenleme için mahkemeye başvurulması gerektiği Bakanlığın çocuk teslimi rehberinde de belirtilmektedir. [7]

Başvuruda refakat kişinin yalnızca adı değil, görevini güvenli biçimde yerine getirip getiremeyeceği de düşünülmelidir. Akrabalar arasındaki gerilim, ulaşım güçlüğü veya refakatçinin görüşme boyunca bulunamayacak olması kararın uygulanmasını etkileyebilir. Bu bilgiler önceden açıklanırsa sonradan ortaya çıkabilecek aksaklıklar azaltılabilir.

Çocuk teslimi artık hangi birim üzerinden yapılır?

Çocuk teslimi ve kişisel ilişkiye ilişkin ilam veya tedbir kararlarının uygulanması, 5395 sayılı Kanun m.41/A ve devamındaki hükümler çerçevesinde Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri tarafından yürütülür. Müdürlüğün bulunmadığı yerlerde Bakanlığın belirlediği hukuk mahkemeleri yazı işleri müdürlüğü görevlidir. Yetkili birim kural olarak çocuğun yerleşim yerindeki müdürlüktür. [4]

Kararın rızayla uygulanmaması hâlinde hak sahibi müdürlüğe başvurabilir. Başvuruda kişisel ilişki veya velayet kararıyla birlikte 6284 tedbirleri de sunulmalıdır. Sadece görüşme kararının paylaşılması, güvenlik bakımından önemli bir sınırlamanın gözden kaçmasına neden olabilir.

Müdürlük, mahkemenin yerine geçerek yeni bir velayet düzenlemesi kurmaz. Görüşme hakkının esasını veya mahkemenin belirlediği gün ve saatleri tek taraflı olarak yeniden belirleme yetkisi bulunduğu varsayılmamalıdır. Değişiklik ihtiyacı mahkemeye taşınmalıdır.

Teslim emri tebliğ edildikten sonraki dönemde hak sahibinin, teslim saatinden en az kırk sekiz saat önce geleceğini müdürlüğe bildirme yükümlülüğü vardır. Bu kural, her ilk başvurunun yalnızca kırk sekiz saat öncesinde yapılabileceği anlamına gelmez. Süreç ve bildirim yöntemi görevli birimle zamanında netleştirilmelidir. [4][5]

Gizli adres varsa çocukla görüşme nasıl yürütülür?

5395 m.41/C/11 ve Çocuk Teslimi Yönetmeliği m.7, 6284 kapsamındaki gizlilik ve diğer tedbirlerin teslim işlemlerinde dikkate alınmasını gerektirir. Dosya incelemesi sırasında da gizli tutulan adres ve iletişim bilgilerinin korunması gerekir. [4][5]

Bakanlığın 12 Şubat 2025 tarihli görüşü, yalnızca teslim yükümlüsü ebeveyne ilişkin gizlilikte adres açıklanmadan koordinasyon kurulmasını; gizlilik müşterek çocuğu da kapsıyorsa tedbir boyunca kişisel ilişkinin yerine getirilmemesini önerir. Bu, uygulama görüşü olarak aktarılmalı; gizlilik kararının kapsamı ve kişisel ilişki hakkındaki yargısal düzenleme birlikte değerlendirilmelidir. [6]

Gizlilik bulunan dosyada okul, konukevi, sağlık kurumu veya yeni adres bilgisinin iletişim sırasında açığa çıkması risk yaratabilir. Güvenli bildirim kanalı ve gerekli kurumlar arası koordinasyon başvuruda belirtilmelidir. Çocuğun iki ebeveyn arasında haber veya adres taşıyan kişi hâline getirilmesinden kaçınılmalıdır.

Görüşme kararının değiştirilmesi isteniyorsa yalnızca “Adresim gizli” açıklamasıyla yetinilmemeli, kişisel ilişkinin hangi yolla gizliliği tehlikeye düşürdüğü anlatılmalıdır. Somut karar bulunmadan gizlilikle görüşme arasındaki ilişki hakkında kesin sonuç çıkarılmamalıdır.

Çocuk görüşmek istemiyorsa ne yapılır?

Çocuğun görüşmeyi reddetmesi ne tamamen önemsizdir ne de tek başına her durumda kişisel ilişki kararını ortadan kaldırır. Reddin nedeni, çocuğun yaşı, gelişimi, yaşadıkları ve güvenliği araştırılmalıdır.

Çocuk Teslimi Yönetmeliği m.39 uyarınca uzman veya öğretmen çocukla ve taraflarla ayrı ayrı görüşür. Ret devam ederse gerekçeleri ayrıntılı tutanağa alınır. Sorunların belirlenmesi ve çözüm önerileri için görüşme planı hazırlanır; değerlendirme raporunda gerekli önerilere yer verilir. [5]

Şiddet veya istismar açıklaması varsa bunun yalnızca sıradan bir görüşme isteksizliği olarak ele alınmaması gerekir. Mevcut risk ilgili birimlere bildirilerek uygun koruma ve yargısal değerlendirme istenmelidir. Acil güvenlik ihtiyacı, uzun vadeli aile görüşmelerinin tamamlanmasına bırakılmamalıdır.

Ebeveynin çocuğa ne söylemesi gerektiğini öğretmesi, onu bir tarafı seçmeye zorlaması veya aynı olayı tekrar tekrar anlattırması sağlıklı değerlendirmeyi güçleştirebilir. Çocuğun kendiliğinden söyledikleri ile yetişkinlerin yorumları ayrı tutulmalı; görüşü yaşına uygun uzman yöntemleriyle alınmalıdır.

Bir görüşmenin gerçekleşmemesi hâlinde nedeninin kayda geçirilmesi önemlidir. Çocuğun hastalığı, korku tepkisi, teslim yerine getirilmeme veya hak sahibinin gelmemesi aynı olay değildir. Sonraki hukuki değerlendirme için bu farklar görünür olmalıdır.

Şiddet iddiası ve deliller velayet incelemesinde nasıl değerlendirilir?

6284 tedbiri, acil koruma amacı taşır. Verilmiş olması tek başına ceza mahkûmiyeti veya kalıcı velayet değişikliği anlamına gelmez. Buna karşılık aile mahkemesinin çocuğun güvenliğini değerlendirebilmesi için mutlaka ceza yargılamasının kesinleşmesini beklemek gerektiği de söylenemez. [1][2]

Velayet ve kişisel ilişki incelemesinde, iddianın çocuğun yaşamıyla bağlantısı gösterilmelidir. Olayların tarihleri, çocuğun olaya tanıklığı, bakımın nasıl etkilendiği ve tekrar riski açıklanabilir. Ebeveynlerin birbirine yönelik genel suçlamaları yerine, çocuk üzerindeki somut etkiler önem taşır.

Belgelerin neyi gösterdiği açıkça belirtilmelidir. Bir tanığın olayı doğrudan görmesi ile sonradan dinlemesi aynı bilgi kaynağı değildir. Mesajlar tarih ve bağlamıyla saklanmalı; konuşmalar anlamını değiştirecek biçimde kesilmemelidir.

Delillerin ceza dosyasındaki işlevi için ceza soruşturmasında delillerin değerlendirilmesi incelenebilir. Çocuğun özel bilgileri ve görüntüleri, tarafların iddialarını duyurmak amacıyla sosyal medyada paylaşılmamalıdır.

Koruma gerekçesiyle çocuğu göstermemek velayeti etkiler mi?

TMK m.324/3, kişisel ilişki düzenlemesinin gerekleri yerine getirilmezse çocuğun menfaatine aykırı olmamak koşuluyla velayetin değiştirilebileceğini düzenler. Bu hüküm, her görüşme aksamasında otomatik velayet değişikliği yapılacağı anlamına gelmez. [2]

Çocuğu kapsayan yaklaşmama kararı, görüşmeyi kaldıran tedbir, belgelenmiş acil tehlike ve herhangi bir yargısal engel bulunmaksızın görüşmenin engellenmesi aynı biçimde değerlendirilemez. Mevcut tedbirler, gerçekleşen olay ve tarafların yükümlülükleri birlikte incelenmelidir.

Korunma ihtiyacı olan ebeveyn, somut tehlikeyi gecikmeden kolluğa, teslim birimine ve ilgili mahkemeye bildirmelidir. Görüşmenin sınırlandırılması veya geçici olarak kaldırılması gerekiyorsa açık talepte bulunulmalıdır. Süresiz biçimde kendi takvimini oluşturmak, uyuşmazlığı daha da büyütebilir.

Görüşme isteyen ebeveyn de kişisel ilişki hakkına dayanarak çocuğu kendiliğinden alamaz veya süresi sonunda geri vermemeyi haklılaştıramaz. Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması yönünden TCK m.234’ün koşulları ayrıca gündeme gelebilir. Her teslim uyuşmazlığı otomatik olarak bu suçu oluşturmaz; failin sıfatı, çocuğun yaşı ve fiilin niteliği incelenir. [8] Ayrıntılar çocuğun kaçırılması ve alıkonulması suçu başlıklı yazıda açıklanmıştır.

Velayetin değiştirilmesi ile kaldırılması aynı şey midir?

Velayetin diğer ebeveyne verilmesi ile TMK m.348 kapsamında velayetin kaldırılması farklıdır. Kaldırma, çocuğun korunmasına yönelik diğer önlemlerin sonuç vermemesi veya yetersiz kalacağının anlaşılmasıyla birlikte kanundaki koşulların değerlendirilmesini gerektirir. Her iki ebeveynden kaldırma hâlinde çocuğa vasi atanır. [2]

Bu nedenle “Uzaklaştırma alan kişi velayeti kesin kaybeder” veya “Şiddet şikâyeti yapan ebeveyn velayeti mutlaka alır” ifadeleri kullanılmamalıdır. Değerlendirmenin merkezinde ebeveyni ödüllendirmek ya da cezalandırmak değil, çocuğun güvenli bakımının sağlanması bulunur.

Ebeveynin cinsiyeti tek başına sonucu belirlemez. Çocuğun bakım sürekliliği, güvenli yaşam ortamı, sağlık ve eğitim ihtiyaçlarıyla ebeveynlerin bu ihtiyaçları karşılama imkânları birlikte incelenmelidir. Koruma dosyasındaki bilgilerin aile hukuku dosyasına sunulması bu bütünlüğü destekler.

Nafaka ve çocuğun giderleri görüşme kararından etkilenir mi?

Görüşmenin sınırlandırılması veya kaldırılması, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılma yükümlülüğünü kendiliğinden sona erdirmez. Aynı şekilde nafaka ödenmemesi de çocukla kişisel ilişkiyi tek taraflı olarak kesme yetkisi vermez. Bu iki konu ayrı hukuki araçlarla değerlendirilir. [1][2]

Çocuğun fiilen bakımını üstlenen kişi veya ihtiyaçları değişmişse nafakanın yeniden düzenlenmesi gerekebilir. Mevcut nafaka kararı mahkemeye bildirilerek geçici veya kalıcı yeni ihtiyacın açıklanması önemlidir. Görüşme sırasında gider yapılması, mevcut ödeme yükümlülüğünün kendiliğinden yerine geçtiği anlamına gelmez.

Bu konuda iştirak nafakası ve çocuğun giderlerine katılma yükümlülüğü hakkındaki yazı incelenebilir. Çocuğun geçimi, ebeveynlerin görüşme konusundaki uyuşmazlığında pazarlık aracı hâline getirilmemelidir.

Karara uyulmazsa hangi yaptırım ve başvuru yolları gündeme gelir?

6284 tedbirinin ihlali ile çocuk teslim emrine aykırılık farklı düzenlemelere tabidir. Bir olayın hangi kapsama girdiği belirlenmeden her aykırılık için aynı hapis türünden söz edilmemelidir.

Bunlar otomatik yaptırımlar değildir. Kararın ve emrin kapsamı, bildirimler, mazeret, davranış ve deliller mahkemece değerlendirilir. Özellikle çocuğu koruyan tedbir nedeniyle uygulanamayan bir görüşme, tedbir yokmuş gibi ele alınamaz. [1][4]

İtiraz süreleri neden ayrı ayrı takip edilmelidir?

6284 kararına karşı tefhim veya tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir. Teslim müdürlüğünün işlem veya kararına karşı ise öğrenme veya tebliğden itibaren bir hafta içinde, işlemi yapan müdürlüğün bulunduğu yer aile mahkemesine şikâyet mümkündür. Bu şikâyet üzerine verilen karara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz edilebilir. [1][4]

Çocuk Teslimi Yönetmeliği’nin eski metninde mahkeme kararına itiraz için bir hafta ifadesi görülebilir. 5395 m.41/E/3’te 7499 sayılı Kanun’la yapılan değişiklik sonrasında güncel kanuni süre iki haftadır. Müdürlüğün işlemine karşı ilk şikâyet süresinin ise bir hafta olarak devam ettiği gözden kaçırılmamalıdır. [4][5]

Esas velayet hükmüne karşı kanun yolu, bu özel şikâyet ve itirazlardan ayrıdır. Başvurunun hangi karara yöneldiği belirlenmeden süre hesabı yapılmamalıdır.

Çocukla ilgili işlemler sırasında tarafların iletişimine dair sorular için uzaklaştırma kararı varken barışma ve iletişim başlıklı yazıya da bakabilirsiniz.

Başvuru hazırlanırken hangi talepler açıkça yazılmalıdır?

Başvurunun yalnızca “Çocuğumun korunmasını istiyorum” cümlesinden oluşması uygulama ayrıntılarını belirsiz bırakabilir. Olayın özelliklerine göre aşağıdaki başlıklar değerlendirilmelidir:

1. Çocuğun kimliği, yaşı, sağlık ve eğitim ihtiyaçları.
2. Mevcut velayet ve kişisel ilişki kararlarının mahkemesi, tarihi ve dosya numarası.
3. 6284 kararının kimleri koruduğu, süresi ve ilgili hükümleri.
4. Son şiddet olayları, önceki ihlaller ve güncel tehlike.
5. Geçici velayet veya mevcut velayet düzeninin değerlendirilmesi ihtiyacı.
6. Görüşmenin refakatli yapılması, sınırlandırılması ya da kaldırılması talebi.
7. Güvenli teslim, tarafların karşılaşmaması ve gizliliğin korunması ihtiyacı.
8. Sosyal inceleme, uzman değerlendirmesi ve araştırılması istenen kayıtlar.
9. Çocuğun bakım giderleri için gerekli geçici düzenlemeler.
10. Verilecek kararın ilgili mahkeme ve uygulama birimlerine bildirilmesi talebi.

Her dosyada bütün taleplerin birlikte ileri sürülmesi gerekmez. Dilekçede istenen önlemin hangi olaya dayandığı gösterilmelidir. Boşanma dosyası, koruma dosyası ve teslim dosyası arasında bilgi akışının sağlanması, birbiriyle uygulanamayan kararların ortaya çıkmasını önlemeye yardımcı olur.

İki karşılaştırmalı örnek

Karşılaştırmalı örnek 1: Yalnızca ebeveyni koruyan karar ile çocuğa yaklaşmama kararı

Birinci kurgusal durumda anne lehine, babanın konuta ve anneye yaklaşmamasını öngören karar verilmiştir. Çocuk lehine yaklaşmama hükmü bulunmamakta ve önceki kişisel ilişki kararı değiştirilmemiştir. Baba, bu karara dayanarak annenin kapısına gidemez. Görüşmenin mevcut hükümlerle uyumlu biçimde, tarafları karşılaştırmadan uygulanması için teslim birimiyle koordinasyon gerekir.

İkinci kurgusal durumda karar, çocuğu da açıkça korunan kişi olarak göstermekte ve babanın çocuğa yaklaşmasını yasaklamaktadır. Önceki hafta sonu görüşme takvimine dayanılarak yasağın yok sayılması mümkün değildir. Tedbirin süresi ve görüşmeyle ilgili hükümleri incelenmeli; tereddüt varsa mahkemeden açıklama veya yeni düzenleme istenmelidir.

İki dosyada da belirleyici olan yalnızca “uzaklaştırma kararı” başlığı değildir. Korunan kişinin kimliği ve kararın çocukla temas hakkında ne söylediği uygulamayı değiştirir.

Karşılaştırmalı örnek 2: Güvenlik nedeniyle başvuru ile gerekçesiz görüşme engellemesi

Birinci kurgusal durumda çocuk, son görüşmede yaşadığını söylediği tehdit nedeniyle yoğun korku göstermektedir. Bakımını üstlenen ebeveyn durumu teslim birimine bildirir, uzman değerlendirmesi ister ve mahkemeden acil sınırlama talep eder. İddianın doğruluğu ve uygun önlem araştırılır; belirli bir kararın çıkacağı önceden garanti edilemez.

İkinci kurgusal durumda çocuk yönünden yasak veya yeni bir güvenlik olayı bulunmadığı hâlde velayet sahibi, diğer ebeveyne kızdığı için görüşmeleri sürekli engellemektedir. Teslim emri ve şartları oluşmuşsa disiplin hapsi süreci, ayrıca çocuğun menfaatine aykırı olmamak koşuluyla velayetin değiştirilmesi değerlendirmesi gündeme gelebilir.

Güvenlik kaygısının somutlaştırılması ve yetkili makamlara taşınması ile kişisel ilişki kararının ebeveynler arasındaki anlaşmazlık nedeniyle uygulanmaması aynı durum değildir. İnceleme, gerekçeler ve kayıtlara dayanmalıdır.

Şiddet iddiasının ceza soruşturması yönüne ilişkin hukuki yardımın kapsamı için İstanbul Ceza Avukatı sayfasını da inceleyebilirsiniz.

Avukat desteği hangi noktalarda yarar sağlar?

Bu dosyalarda hukuki desteğin önemli işlevi, birden fazla kararın çocuk üzerindeki etkisini birlikte değerlendirmektir. Hangi tedbirin yürürlükte olduğu, görüşmenin hangi koşullarda yapılabileceği ve hangi mahkemeden değişiklik isteneceği belirlenir.

Avukat, başvurudaki somut olayları düzenleyebilir; delillerin toplanmasını, gizlilik önlemlerini, kararların ilgili birimlere bildirilmesini ve sürelerin takibini sağlayabilir. Çocuğun ihtiyacına uygun, uygulanabilir talep hazırlanması yalnızca uzun bir dilekçe yazmaktan daha önemlidir.

Çocuk suç mağduruysa ceza soruşturması ayrı yürür. CMK m.234/2, on sekiz yaşını doldurmamış ve vekili bulunmayan mağdura istem aranmadan vekil görevlendirilmesini düzenler; m.236’da çocuğun dinlenmesine ilişkin güvenceler bulunur. Bu ceza muhakemesi güvenceleri, velayet kararının kendiliğinden değiştiği anlamına gelmez. [9]

6284 başvurularındaki gider muafiyeti ile ayrı velayet davasının giderleri birbirine karıştırılmamalıdır. Çocuk teslim işlemlerinde de 5395 m.41/H kapsamındaki masraflar, avukatlık ücreti hariç, Bakanlık bütçesinden karşılanır. Ekonomik imkânı yetersiz kişiler adli yardım koşullarını değerlendirebilir. [1][4]

Sık sorulan sorular

1. Babaya uzaklaştırma verilirse velayet otomatik anneye mi geçer?

Hayır. Uzaklaştırma ve velayet farklı kararlardır. Velayet hakkında ayrıca düzenleme yapılmışsa bunun hüküm bölümüne bakılır. Ebeveynin cinsiyeti tek başına sonucu belirlemez.

2. Anne lehine uzaklaştırma varsa baba çocuğu hiç göremez mi?

Her durumda böyle değildir. Çocuğu kapsayan yasak ve kişisel ilişkiyi değiştiren hüküm olup olmadığı incelenir. Görüşme mümkünse korunan ebeveynin güvenliği ve yaklaşmama kararı ihlal edilmeden uygulanmalıdır.

3. Çocuk da kararda korunan kişi olarak yazıyorsa ne yapılmalıdır?

Uygulanan tedbirin türü ve görüşmeye ilişkin istisna olup olmadığı okunmalıdır. Çocuğa yaklaşmama yasağı yok sayılamaz. Belirsizlik, teslim birimi aracılığıyla veya mahkemeye başvurularak açıklığa kavuşturulmalıdır.

4. Çocuğa vurulmadıysa kişisel ilişki sınırlandırılamaz mı?

Sınırlandırma için yalnızca fiziksel yaralanmaya bakılmaz. Çocuğun güvenliği, huzuru ve şiddetten etkilenmesi değerlendirilir. Uygun önlem somut olay ve uzman incelemesiyle belirlenir.

5. Refakatçi olarak mutlaka anne veya baba mı bulunmalıdır?

Hayır. Mahkemenin belirlediği refakat düzeni esas alınır. Üçüncü kişi veya uzman refakati kararlaştırılabilir. Korunan ebeveynin güvenliğini zedeleyen eski düzenin değiştirilmesi istenebilir.

6. Çocuk görüşmek istemediğinde zorla götürülmeli midir?

Görüşmeyi reddetmenin nedenleri uzman veya öğretmen tarafından değerlendirilmelidir. Yönetmelik ayrı görüşme, tutanak ve değerlendirme süreci öngörür. Çocuğun korkusu göz ardı edilmemeli; mevcut kararın değiştirilmesi gerekiyorsa mahkemeye başvurulmalıdır.

7. Koruma kararı almak için boşanma davası açmak gerekir mi?

Hayır. 6284 başvurusu boşanma davasına bağlı değildir. Bununla birlikte mevcut velayet ve kişisel ilişki kararları başvuruda açıklanmalı, çocuk hakkında gerekli ek düzenlemeler talep edilmelidir.

8. Görüşme kaldırılırsa nafaka ödeme yükümlülüğü de biter mi?

Hayır. Kişisel ilişki ve çocuğun bakım giderlerine katılma yükümlülüğü ayrıdır. Nafaka hakkında ayrıca değişiklik yapılmadıkça yürürlükteki karar dikkate alınmalıdır.

9. Çocuğu göstermediğim için velayetimi kesin kaybeder miyim?

Otomatik sonuç yoktur. Görüşmenin neden gerçekleşmediği, koruma kararları, risk ve çocuğun menfaati değerlendirilir. Haklı neden bulunmaksızın kişisel ilişkinin engellenmesi ise velayetin değiştirilmesi değerlendirmesine yol açabilir.

10. Çocuk teslim müdürlüğünün işlemine karşı nereye başvurulur?

Öğrenme veya tebliğden itibaren bir hafta içinde işlemi yapan müdürlüğün bulunduğu yer aile mahkemesine şikâyet edilebilir. Bu şikâyet üzerine verilen karara karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde itiraz mümkündür. 6284 kararına itiraz ayrı bir başvurudur. [4]

Hukuki dayanaklar ve resmî kaynaklar

1. 6284 sayılı Kanun, Adalet Bakanlığı mevzuat sistemi, özellikle m.5/1-ç, 5/1-d, 5/3, 8–10, 13 ve 20. Bakanlığın mevzuat kitapçığındaki kanun metni.
2. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, özellikle m.169, 182–183, 323–324, 336, 346–348.
3. 6284 sayılı Kanun’a İlişkin Uygulama Yönetmeliği, özellikle m.17, 21–22, 32 ve 38.
4. 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu, Adalet Bakanlığı mevzuat sistemi, özellikle m.41/A–41/F ve 41/H. Millî Eğitim Bakanlığının yayımladığı, 2024 süre değişikliğini içeren kanun metni, PDF sayfa 14–19.
5. Çocuk Teslimi ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulmasına İlişkin İlam ve Tedbir Kararlarının Yerine Getirilmesine Dair Yönetmelik, özellikle m.5–7, 10–11, 37–40. 4 Ağustos 2022 tarihli Resmî Gazete metninin Avrupa Konseyi sunucusundaki nüshası. İtiraz süresinde güncel kanun hükmü esas alınmalıdır.
6. Adalet Bakanlığı, 12 Şubat 2025 tarihli çocuk lehine uzaklaştırma ve gizlilik kararları hakkındaki uygulama görüşü, özellikle PDF sayfa 7–9.
7. Adalet Bakanlığı, Çocuk Teslimi ve Çocukla Kişisel İlişki İşlemleri Rehberi, özellikle basılı sayfa 62–64.
8. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, m.234.
9. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu, m.234 ve 236.
10. İçişleri Bakanlığı, 112 Acil Çağrı Merkezi.