Ceza mahkemesinden çağrı alan sanığın duruşmaya gitmemesi, yargılamanın her durumda yokluğunda devam edeceği anlamına gelmez. CMK 193’e göre temel kural, sanık hazır değilse duruşma yapılmamasıdır. Geçerli bir mazereti olmadan gelmeyen sanığın zorla getirilmesine karar verilebilir.

Kanun bu kurala sanığın lehine önemli bir istisna getirir. Toplanan deliller mahkûmiyet dışında bir karar verilmesini gerektiriyorsa dava, sanığın sorgusu yapılmamış olsa bile yokluğunda bitirilebilir.

CMK 193 Güncel Madde Metni

Sanığın duruşmada hazır bulunmaması

Madde 193 – (1) Kanunun ayrık tuttuğu hâller saklı kalmak üzere, hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz. Gelmemesinin geçerli nedeni olmayan sanığın zorla getirilmesine karar verilir.

(2) Sanık hakkında, toplanan delillere göre mahkûmiyet dışında bir karar verilmesi gerektiği kanısına varılırsa, sorgusu yapılmamış olsa da dava yokluğunda bitirilebilir.

CMK 193 Ne Amaçlar?

Sanığın duruşmada bulunması; suçlamayı dinlemesi, savunmasını açıklaması, deliller hakkında görüş bildirmesi ve yargılamaya etkili biçimde katılması için önemlidir. Madde bu nedenle sanığın yokluğunda duruşma yapılmamasını temel kural kabul eder.

Bununla birlikte yalnız sanığın getirilememesi nedeniyle lehine sonuçlanacağı açık olan bir davanın uzatılması da gereksizdir. İkinci fıkra, mahkûmiyet dışındaki bir kararın verilmesi gerektiği kanaatine ulaşılmışsa dosyanın sanık lehine sonuçlandırılmasına imkân verir.

Duruşmanın açılışı, sanığın ve müdafiin yoklaması, hak bildirimi ve sorgu sırası CMK 191 duruşmanın başlaması kapsamında düzenlenmiştir.

Sanığın Duruşmada Bulunması Neden Temel Kuraldır?

Ceza yargılaması sanık hakkında yürütülür ve hüküm onun hukuki durumunu doğrudan etkiler. Sanığın salonda bulunması, kendisine yöneltilen isnadı anlamasına ve iddia makamının sunduğu delillere karşı açıklama yapmasına olanak tanır.

Hazır bulunma yalnız fiziksel katılım değildir. Sanığın duruşmayı takip edebilmesi, müdafiiyle iletişim kurabilmesi ve savunma haklarını kullanabilmesi gerekir. Duruşmayı yöneten başkan veya hâkimin görevleri ile sanığın sorgusu CMK 192’de açıklanmıştır.

Duruşmaya Gitmeyen Sanık Hakkında Ne Olur?

Kanunda açık bir istisna yoksa hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmaz. Mahkeme önce çağrının usulüne uygun olup olmadığını ve sanığın bildirdiği bir mazeret bulunup bulunmadığını değerlendirir.

Sanık geçerli bir nedeni olmadan gelmemişse zorla getirme kararı verilebilir. Zorla getirme, kişinin belirlenen işlem için mahkeme önünde hazır bulundurulmasını sağlayan bir muhakeme tedbiridir. Tek başına mahkûmiyet veya tutuklama kararı anlamına gelmez. Mahkemenin sanığın hazır bulunmasına ve zorla getirme ya da yakalama emrine her zaman karar verebilmesi CMK 199 sanığın zorla getirilmesi hükmünde ayrıca düzenlenmiştir.

Geçerli Mazeret Nedir?

Kanun CMK 193 içinde geçerli nedenleri tek tek saymaz. Sağlık sorunu, ulaşımı fiilen engelleyen olağanüstü olay veya başka bir zorunluluk somut koşullara göre mazeret oluşturabilir. Mazeretin kabul edilip edilmeyeceğine mahkeme karar verir.

Duruşmaya katılamayacağını öğrenen kişi, mazeretini mümkün olan en kısa sürede dosya numarasını belirterek mahkemeye sunmalı ve varsa hastane raporu, yol iptali kaydı veya resmi belge gibi dayanakları eklemelidir. Yalnız genel ve belgesiz bir açıklama yeterli görülmeyebilir.

Tebligat Yapılmadıysa Zorla Getirme Kararı Verilebilir mi?

Mahkeme, çağrı ve tebligat işlemlerini dosyadan kontrol etmelidir. Sanığa iddianame ve çağrı kâğıdının tebliği ile çağrıda bulunması gereken ihtarlar CMK 176 kapsamında önem taşır.

Usulüne uygun çağrı yapılmadığı düşünülüyorsa tebligat evrakı, adres bilgileri ve teslim kayıtları incelenmelidir. Telefon mesajı veya elektronik bilgilendirmenin, resmî çağrı kâğıdına bağlanan tüm sonuçları doğurup doğurmadığı ayrıca değerlendirilir.

Zorla Getirme Kararı Tutuklama mıdır?

Hayır. Zorla getirme ile tutuklama farklı kurumlardır. Zorla getirmenin amacı, sanığın sorgu veya duruşma gibi belirli bir işlem için mahkeme önünde hazır edilmesidir.

Tutuklama ise ayrı şartlara, ölçülülük incelemesine ve gerekçeli karara bağlı bir koruma tedbiridir. Duruşmaya gelmeme tek başına otomatik tutuklama sonucu doğurmaz. Bununla birlikte çağrıların görmezden gelinmesi dosyada başka usul tedbirlerinin uygulanmasına yol açabilir.

Sanık Sorgulanmadan Dava Bitebilir mi?

Evet, ancak yalnız CMK 193/2’deki koşulla. Toplanan delillere göre mahkûmiyet dışında bir karar verilmesi gerektiği kanaatine ulaşılırsa sanığın sorgusu yapılmadan dava yokluğunda bitirilebilir.

Bu düzenleme sanığın aleyhine kullanılabilecek genel bir yoklukta yargılama yetkisi değildir. Sanığın sorgusu yapılmamışken yokluğunda mahkûmiyet kararı verilmesini sağlamaz. İstisna, sanığın lehine sonuç doğuran kararlarla sınırlıdır. Adlî para cezası veya müsadere gerektiren suçlarda davetiyedeki özel ihtara bağlı farklı istisna CMK 195 sanığın yokluğunda duruşma hükmünde yer alır.

“Mahkûmiyet Dışında Karar” Ne Anlama Gelir?

Madde belirli bir karar türünü tek başına saymamış, sınırı mahkûmiyet dışında bir karar olarak çizmiştir. Mahkeme, dosyanın hukuki ve delil durumuna göre beraat veya Kanunda öngörülen diğer mahkûmiyet dışı kararların şartlarını değerlendirir.

Burada önemli olan, toplanan delillerin mahkûmiyet olasılığı bırakmayacak şekilde başka bir kararı gerektirdiği kanaatidir. Mahkûmiyet ihtimali varsa sanığın sorgusu yapılmadan ikinci fıkraya dayanılarak aleyhe hüküm kurulamaz.

Müdafiin Duruşmada Olması Sanığın Yokluğunu Giderir mi?

Müdafiin duruşmaya katılması savunma bakımından önemli olsa da genel kural olarak sanığın hazır bulunması gereğini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Sanığın yokluğunda duruşma yapılabilecek hâller Kanunda ayrıca düzenlenmiştir. Sanığın duruşmaya geldikten sonra savuşması veya sonraki oturuma dönmemesi hâli CMK 194 sanığın mahkemeden uzaklaşması kapsamında değerlendirilir.

Müdafi, sanığın mazeretini sunabilir, çağrı veya tebligat eksikliğini bildirebilir ve verilen kararların tutanağa geçirilmesini isteyebilir. Ancak sanığın yerine kişisel sorgu beyanı veremez.

Duruşmaya Katılamayacak Sanık Ne Yapmalı?

• Duruşma tarihini ve dosya numarasını doğru biçimde kontrol etmelidir.
• Mazeret ortaya çıkar çıkmaz mahkemeye yazılı bildirim yapmalıdır.
• Mazereti destekleyen belgeleri dilekçeye eklemelidir.
• Adres ve iletişim bilgilerinin dosyada güncel olduğundan emin olmalıdır.
• Müdafii varsa gecikmeden bilgi vermelidir.
• Mazeretin kabul edildiğini varsaymamalı, dosyadaki kararı takip etmelidir.

Mahkeme mazereti kabul etmeyebilir. Bu nedenle duruşmaya katılmama kararı yalnız genel internet bilgisine dayanılarak verilmemeli; çağrı kâğıdı, suçlama, önceki sorgu durumu ve dosyadaki özel koşullar birlikte değerlendirilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

1. Sanık duruşmaya gelmezse dava görülür mü?

Temel kural, kanuni istisnalar dışında hazır bulunmayan sanık hakkında duruşma yapılmamasıdır.

2. Duruşmaya gelmeyen sanık hemen tutuklanır mı?

Hayır. CMK 193 doğrudan tutuklama öngörmez; geçerli nedeni olmadan gelmeyen sanığın zorla getirilmesine karar verilebilir.

3. Hastalık duruşmaya katılmamak için yeterli midir?

Hastalığın duruşmaya katılımı engellediği somut ve güvenilir belgeyle gösterilmelidir. Mazereti mahkeme değerlendirir.

4. Mazeret dilekçesi vermek yeterli midir?

Dilekçenin verilmesi mazeretin mutlaka kabul edileceği anlamına gelmez. Mahkemenin kararının takip edilmesi gerekir.

5. Sanık sorgulanmadan beraat kararı verilebilir mi?

Toplanan delillere göre mahkûmiyet dışında karar verilmesi gerektiği kanaatine varılırsa dava, sanığın sorgusu yapılmadan yokluğunda bitirilebilir.

6. Sanık sorgulanmadan yokluğunda mahkûm edilebilir mi?

CMK 193/2 bu sonucu düzenlemez. İkinci fıkra yalnız mahkûmiyet dışındaki bir kararın gerektiği durumlar içindir.

7. Avukat duruşmaya giderse sanığın gelmesi gerekmez mi?

Müdafiin katılması sanığın hazır bulunma zorunluluğunu kendiliğinden kaldırmaz. Yoklukta duruşma yapılabilmesi için kanuni bir istisna bulunmalıdır.

Sonuç

CMK 193’e göre genel kural, sanık hazır değilse duruşma yapılmamasıdır. Geçerli mazereti olmadan gelmeyen sanığın zorla getirilmesine karar verilebilir. Ancak deliller mahkûmiyet dışında bir kararı gerektiriyorsa, sanığın sorgusu yapılmamış olsa da dava onun yokluğunda lehine sonuçlandırılabilir.

Duruşmaya katılamayan sanığın mazeretini zamanında ve belgeli biçimde sunması, tebligat durumunu kontrol etmesi ve mahkemenin kararını takip etmesi önemlidir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.