Ceza davasında tanık veya sanığın suç ortağı her zaman mahkeme önünde dinlenemeyebilir. CMK 211, yalnız belirli şartlarda önceki ifade tutanağı veya kişinin yazdığı belgenin okunmasıyla yetinilebilmesine izin verir.

CMK 211 güncel madde metni

Duruşmada okunmasıyla yetinilebilecek belgeler

Madde 211 – (1) a) Tanık veya sanığın suç ortağı ölmüş veya akıl hastalığına tutulmuş olur veya bulunduğu yer öğrenilemezse,

b) Tanık veya sanığın suç ortağının duruşmada hazır bulunması, hastalık, malûllük veya giderilmesi olanağı bulunmayan başka bir nedenle belli olmayan bir süre için olanaklı değilse,

c) İfadesinin önem derecesi itibarıyla tanığın duruşmada hazır bulunması gerekli sayılmıyorsa,

Bu kişilerin dinlenmesi yerine, daha önce yapılan dinleme sırasında düzenlenmiş tutanaklar ile kendilerinin yazmış olduğu belgeler okunabilir.

(2) Cumhuriyet savcısı, katılan veya vekili, sanık veya müdafii birinci fıkrada belirtilenlerin dışında kalan tutanakların okunmasına birlikte rıza gösterebilirler.

CMK 211 neyi düzenler?

Temel kural, tanıkların duruşmada doğrudan dinlenmesidir. CMK 211 ise bunun fiilen mümkün olmadığı veya tanığın bizzat dinlenmesinin gerekli görülmediği sınırlı hâllerde önceki beyanın yazılı kayıttan duruşmaya aktarılmasını sağlar.

Düzenleme yalnız tanığı değil, sanığın suç ortağını da kapsar. Okunabilecek materyal, daha önceki dinleme sırasında düzenlenen tutanaklar ile bu kişilerin bizzat yazdığı belgelerdir.

Tanık veya suç ortağı ölmüşse ne olur?

Tanık ya da sanığın suç ortağı ölmüşse artık duruşmada dinlenmesi mümkün değildir. Bu durumda daha önce usulüne uygun biçimde alınmış ifadeye ilişkin tutanak veya kişinin yazdığı belge okunabilir.

Okunabilme, belgedeki her bilginin doğru kabul edileceği anlamına gelmez. Mahkeme belgenin hangi koşullarda oluştuğunu, diğer delillerle uyumunu ve tarafların itirazlarını birlikte değerlendirir.

Akıl hastalığı veya adresin bulunamaması

Tanık ya da suç ortağının akıl hastalığına tutulması veya bulunduğu yerin öğrenilememesi de maddede açıkça sayılmıştır. Ancak yalnız çağrının sonuçsuz kalması, kişinin yerinin öğrenilemediği sonucuna otomatik olarak götürmez; dosyada yapılan araştırmalar önem taşır.

Mahkeme, kişinin gerçekten bulunamadığını ve dinlenmesinin mümkün olmadığını somut dosya üzerinden değerlendirir. Taraflar, adres araştırmasının eksik olduğunu düşünüyorsa bildikleri adres ve iletişim bilgilerini sunabilir.

Hastalık, malullük veya giderilemeyen engel

Tanığın veya suç ortağının duruşmada bulunması hastalık, malullük ya da ortadan kaldırılması mümkün olmayan başka bir sebeple belirsiz süre için olanaksızsa önceki tutanak okunabilir. Engel geçici ve kısa süreliyse duruşmanın ertelenmesi veya uygun dinleme yöntemleri ayrıca değerlendirilebilir.

Burada belirleyici husus, engelin niteliği ve ne kadar süreceğinin öngörülebilip öngörülemediğidir. Mahkemenin bu koşulu dayanaklarıyla değerlendirmesi gerekir.

İfadenin önemi düşükse tanık çağrılmayabilir mi?

Tanığın ifadesinin önem derecesi, duruşmada hazır bulunmasını gerekli kılmıyorsa önceki tutanak okunabilir. Örneğin beyan yalnız tali bir ayrıntıya ilişkinse veya başka delillerle zaten açıkça ortaya konulan bir hususu tekrarlıyorsa bu ihtimal gündeme gelebilir.

Buna karşılık anlatım suçun oluşumu, failin belirlenmesi veya savunmanın temel iddiası bakımından belirleyiciyse tanığın bizzat dinlenmesi daha güçlü önem taşır. CMK 210’da tek belirleyici tanığın duruşmada dinlenmesi özel olarak düzenlenmiştir.

Tarafların birlikte rızası ne anlama gelir?

Birinci fıkradaki hâller dışında kalan tutanakların okunması için Cumhuriyet savcısı, katılan veya vekili ile sanık veya müdafiin birlikte rıza göstermesi gerekir. Tek tarafın kabulü yeterli değildir.

Rızanın hangi tutanağa ilişkin olduğunun açıkça belirlenmesi ve duruşma tutanağına geçirilmesi gerekir. Rıza, belgenin içeriğinin doğru kabul edildiği anlamına gelmez; tarafların belge hakkında açıklama ve itiraz hakları devam eder.

CMK 209, 210 ve 211 birlikte nasıl uygulanır?

CMK 209 okunması zorunlu belgeleri, CMK 210 okunması canlı dinlemenin yerine geçemeyecek tanık ifadelerini, CMK 211 ise önceki tutanakla yetinilebilecek istisnaları düzenler.

Bu üç hüküm birlikte ele alındığında önce doğrudan dinleme gereği, ardından belgenin okunup okunamayacağı ve tarafların beyanlarını sunup sunamadığı incelenir. Belgenin dosyada bulunması tek başına yeterli değildir.

Savunma hangi noktaları kontrol etmelidir?

• Tanığın bulunması için yeterli araştırma yapılıp yapılmadığı,
• Hastalık veya engelin belirsiz süreli olup olmadığı,
• Tanık anlatımının dava bakımından belirleyici niteliği,
• Okunan tutanağın hangi makamda ve koşullarda düzenlendiği,
• Birlikte rıza şartının gerçekten oluşup oluşmadığı,
• Belgeye karşı açıklama ve soru yöneltme olanağının sağlanıp sağlanmadığı.

Sık sorulan sorular

CMK 211 neyi düzenler?

Tanık veya suç ortağının dinlenmesi yerine önceki ifade tutanağı ya da yazdığı belgenin okunabileceği sınırlı hâlleri düzenler.

Ölen tanığın eski ifadesi okunabilir mi?

Evet. Tanık ölmüşse, daha önceki dinlemesine ilişkin tutanak veya kendisinin yazdığı belge okunabilir.

Adresi bulunamayan tanığın ifadesi okunur mu?

Tanığın bulunduğu yer gerekli araştırmaya rağmen öğrenilemiyorsa önceki tutanağın okunması mümkündür.

Hastalık nedeniyle eski ifade okunabilir mi?

Duruşmada bulunma, hastalık nedeniyle belirsiz süre için olanaksızsa önceki tutanak okunabilir.

Savcının tek başına rızası yeterli mi?

Hayır. İkinci fıkradaki hâlde maddede belirtilen iddia ve savunma taraflarının birlikte rızası aranır.

Tutanağın okunması içeriğin kabulü anlamına gelir mi?

Hayır. Okunan tutanağın güvenilirliği ve delil değeri diğer deliller ve tarafların açıklamalarıyla birlikte değerlendirilir.

Tek önemli tanığın ifadesi okunarak yetinilebilir mi?

Olayın tek belirleyici delili tanık anlatımıysa CMK 210’daki doğrudan dinleme zorunluluğu ayrıca dikkate alınmalıdır.

Sonuç

CMK 211, doğrudan tanık dinleme kuralına sınırlı ve koşullu bir istisna getirir. Ölüm, akıl hastalığı, yerin öğrenilememesi, belirsiz süreli engel veya ifadenin tali niteliği hâllerinde önceki tutanak okunabilir. Diğer durumlarda ise kanunda sayılan tarafların birlikte rızası gerekir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.

Tanık duruşmada dinlendiğinde önceki beyanın okunması farklı bir işleve sahiptir. CMK 212 kapsamında tanığın önceki ifadesinin okunması, hatırlayamama ve çelişki hâllerinde izlenecek usulü açıklar.