Ceza davasında olayın tek belirleyici delili bir tanığın anlatımıysa, soruşturma sırasında alınan ifadenin duruşmada okunması kural olarak yeterli değildir. CMK 210, bu tanığın mahkeme önünde doğrudan dinlenmesini zorunlu tutar.

CMK 210 güncel madde metni

Duruşmada okunmayacak belgeler

Madde 210 – (1) Olayın delili, bir tanığın açıklamalarından ibaret ise, bu tanık duruşmada mutlaka dinlenir. Daha önce yapılan dinleme sırasında düzenlenmiş tutanağın veya yazılı bir açıklamanın okunması dinleme yerine geçemez.

(2) Tanıklıktan çekinebilecek olan kişi, duruşmada tanıklıktan çekindiğinde, önceki ifadesine ilişkin tutanak okunamaz.

CMK 210 neyi amaçlar?

Hüküm, mahkemenin tanığı doğrudan görmesini ve anlatımını bizzat dinlemesini sağlar. Sanık ve müdafi de tanığın bilgiyi nereden edindiğini, anlatımındaki ayrıntıları ve olası çelişkileri soru yoluyla sınayabilir.

Bu düzenleme özellikle mahkûmiyet iddiasının esaslı biçimde tek bir tanığın sözlerine dayandığı dosyalarda önemlidir. Tanığın daha önce verdiği yazılı ifade, mahkeme huzurundaki dinlemenin yerine geçirilemez.

“Olayın delili bir tanığın açıklamalarından ibaret” ne demektir?

Bu ifade, isnat edilen olayın ispatında belirleyici dayanağın tek bir tanık anlatımı olması hâlini anlatır. Dosyada biçimsel olarak başka belgelerin bulunması, bunların olayı bağımsız biçimde ispatladığı anlamına gelmez.

Mahkeme delillerin niteliğine bakar. Kamera görüntüsü, maddi bulgu, iletişim kaydı veya başka tanık anlatımları varsa bunların somut olayı ne ölçüde desteklediği ayrıca değerlendirilir. CMK 210’un uygulanması, dosyadaki delil yapısına göre belirlenir.

Önceki ifade tutanağı neden yeterli değildir?

Yazılı tutanak, tanığın ifadesini verdiği andaki sözlerini kaydeder; fakat mahkemenin ve tarafların tanığa doğrudan soru sormasına imkân vermez. Oysa tanığın algılama koşulları, bilgiyi edinme biçimi ve anlatımındaki tutarlılık duruşmada açıklığa kavuşturulabilir.

Tanığa yöneltilecek soruların usulü CMK 201 doğrudan soru yöneltme kapsamında düzenlenir. Müdafi ve vekil sıfatıyla katılan avukat doğrudan, sanık ve katılan ise hâkim aracılığıyla soru yöneltebilir.

CMK 209 ile CMK 210 arasındaki fark

CMK 209, duruşmada okunması zorunlu belge ve tutanakları belirler. CMK 210 ise belirli durumlarda önceki tanık ifadesinin okunmasının canlı dinlemenin yerine geçemeyeceğini düzenler.

Başka bir anlatımla, bazı yazılı deliller okunarak duruşmaya aktarılabilirken olayın tek delili olan tanık mahkeme önüne çıkarılmalıdır. İki madde, yazılı delilin tartışılması ile doğrudan tanık dinlenmesi arasındaki sınırı kurar.

Tanıklıktan çekinen kişinin eski ifadesi okunabilir mi?

Tanıklıktan çekinme hakkı bulunan kişi duruşmada bu hakkını kullanırsa, önceki ifadesine ilişkin tutanak okunamaz. Böylece tanıklıktan çekinme hakkının, eski beyanın dolaylı yoldan kullanılmasına izin verilerek etkisiz hâle getirilmesi önlenir.

Her tanık bu haktan yararlanmaz. Çekinme hakkının bulunup bulunmadığı, kişinin sanıkla ilişkisi ve kanundaki diğer şartlara göre değerlendirilir. Tanığa görevinin önemi ve yasal yükümlülükleri hakkında yapılacak açıklamalar CMK 53 tanığa yapılacak uyarılar yazısında ele alınmıştır.

Tanık duruşmaya gelmezse ne olur?

Tanığın çağrılması, zorla getirilmesi veya dinlenmesinin başka bir oturuma bırakılması gündeme gelebilir. Hangi işlemin yapılacağı tanığın çağrıya uyup uymadığına, mazeretine ve beyanın dava bakımından önemine göre belirlenir.

CMK 210’un şartları varsa mahkeme, yalnız önceki tutanağı okuyarak canlı dinleme gereğini ortadan kaldıramaz. Bununla birlikte sonraki maddelerde, belirli ve sınırlı durumlarda önceki tutanakların okunmasına ilişkin ayrıca düzenlemeler bulunmaktadır.

Savunma açısından hangi talepler ileri sürülebilir?

• Tanığın duruşmada bizzat dinlenmesi,
• Tanığa olayın algılanma koşulları hakkında soru sorulması,
• Önceki ifade ile duruşma anlatımı arasındaki çelişkilerin açıklatılması,
• Tanıklıktan çekinme hâlinde eski tutanağın okunmaması,
• Talep ve mahkeme kararının duruşma tutanağına geçirilmesi.

Bu talepler somut ve gerekçeli biçimde sunulmalıdır. Tanığın hangi olayı aydınlatacağı ve doğrudan dinlemenin savunma bakımından neden gerekli olduğu açıkça belirtilmelidir.

Sık sorulan sorular

CMK 210 neyi düzenler?

Tek belirleyici delil olan tanığın duruşmada dinlenmesini ve bazı önceki ifade tutanaklarının okunamamasını düzenler.

Tek tanığın ifadesiyle ceza verilebilir mi?

Delillerin yeterliliği somut dosyada mahkemece değerlendirilir; ancak olayın delili tek tanık anlatımıysa tanığın duruşmada dinlenmesi zorunludur.

Poliste alınan tanık ifadesinin okunması yeterli mi?

CMK 210’un birinci fıkrasındaki şartlar varsa önceki tutanağın okunması, tanığın duruşmada dinlenmesinin yerine geçmez.

Tanığa sanık soru sorabilir mi?

Sanık sorusunu mahkeme başkanı veya hâkim aracılığıyla yöneltebilir; müdafi ise duruşma düzenine uygun biçimde doğrudan soru sorabilir.

Tanıklıktan çekinen kişinin eski ifadesi okunur mu?

Hayır. Tanıklıktan çekinme hakkı bulunan kişi duruşmada çekinirse önceki ifadesine ilişkin tutanak okunamaz.

Dosyada başka belgeler varsa CMK 210 uygulanır mı?

Belgelerin yalnız varlığı değil, olayı bağımsız biçimde ispatlayıp ispatlamadığı önemlidir. Değerlendirme dosyanın delil yapısına göre yapılır.

Tanık dinlenmeden karar verilirse ne yapılabilir?

Tanığın dinlenmesi gerekçeli biçimde talep edilmeli ve mahkemenin kararı tutanağa geçirtilmelidir. Sonraki hukuki yol dosyanın aşamasına göre belirlenir.

Sonuç

CMK 210, tek belirleyici tanık anlatımının mahkeme ve taraflar önünde sınanmasını güvence altına alır. Önceki ifade tutanağı canlı dinlemenin yerini tutmaz. Tanıklıktan çekinme hakkı duruşmada kullanıldığında ise önceki ifadeye ait tutanak okunamaz.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.

Doğrudan dinleme kuralının sınırlı istisnaları ayrıca düzenlenmiştir. CMK 211 uyarınca önceki ifade tutanağının okunabileceği hâller, ölüm, bulunamama, belirsiz süreli engel ve birlikte rıza şartları üzerinden açıklanır.