Boşanmada Şirket Paylaşımı: Hisseler Nasıl Hesaplanır?
Boşanmada şirket paylaşımı, şirket kasasındaki para veya şirkete ait taşınmazların doğrudan eşler arasında ikiye bölünmesi anlamına gelmez. Şirket ayrı bir tüzel kişidir. Tasfiyede kural olarak eş adına kayıtlı şirket payının niteliği, paya bağlı ekonomik haklar ve gerektiğinde şirket hissesinin gerçek değeri incelenir. Payın ne zaman ve hangi kaynakla edinildiği, sermaye artışları, dağıtılmış ya da şirkette bırakılmış kazançlar ve şüpheli hisse devirleri sonucu doğrudan etkileyebilir.
Boşanmada şirket hissesi mal paylaşımına girer mi?
Eşler başka bir mal rejimini seçmemişse 1 Ocak 2002’den itibaren yasal rejim edinilmiş mallara katılma rejimidir. Türk Medeni Kanunu’nun 202. maddesi bu temel kuralı düzenler. Bu rejimde her mal fiziksel olarak yarı yarıya paylaştırılmaz. Eşlerden birinin diğerinden katılma alacağı doğabilir.
Bir eşin evlilik sırasında bedel ödeyerek edindiği şirket payı, aksi ispatlanmadıkça edinilmiş maldır. Evlilikten önce sahip olunan, miras kalan veya karşılıksız kazanılan paylar ise kural olarak kişisel maldır. Şirkete ait fabrika, araç, taşınmaz ve banka hesabı ortağa değil şirkete ait olduğundan diğer eş doğrudan şirket mallarının yarısını isteyemez.
Güncel yasal dayanak
Türk Medeni Kanunu’nun 219. maddesi, çalışma karşılığı edinimler ile kişisel malların gelirlerini edinilmiş mal kapsamında sayar. 220. madde miras, karşılıksız kazanma ve mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait bulunan malvarlığı değerlerini kişisel mal olarak düzenler.
TMK 222 uyarınca belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kişi bunu ispatlamalıdır. Bir eşin malları, aksi ispatlanıncaya kadar edinilmiş mal sayılır. TMK 225’e göre boşanma hâlinde mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihten geçerli olmak üzere sona erer.
Değer artış payı TMK 227, eklenecek değerler TMK 229, denkleştirme TMK 230, artık değer TMK 231 ve katılma alacağı TMK 236 çerçevesinde değerlendirilir. Sürüm değeri bakımından TMK 232 ve 235 uygulanır. Yalnız nominal sermayeye bakılması çoğu dosyada yeterli olmaz.
Evlilikten önce edinilen şirket hisseleri paylaşılır mı?
Evlilikten önce edinilmiş şirket hissesi kural olarak kişisel maldır. Payın kendisi tasfiyeye alınmasa da kişisel malın evlilik dönemindeki gelirleri, aksi mal rejimi sözleşmesiyle kararlaştırılmadıkça edinilmiş maldır. Bu nedenle dağıtılmış kâr payları ile şirkette bırakılan ve payın ekonomik değerine yansıyan kazançların niteliği ayrıca araştırılabilir.
Evlilik döneminde edinilmiş maldan sermaye ödemesi yapılmışsa denkleştirme veya değer artış payı gündeme gelebilir. Evlilik içinde alınan pay miras parasıyla ödenmişse kişisel mal savunması yapılabilir. Ödeme kaynağı belirleyicidir.
Şirket hissesi hangi şartlarda tasfiyeye girer?
Hissenin edinim tarihi
Hisse, mal rejiminin devamı sırasında edinilmiş olmalıdır. Boşanma davasının açıldığı tarih mal rejiminin sona erme tarihidir. Bu tarihten sonraki yeni edinimler kural olarak tasfiye dışında kalır.
Kişisel ve edinilmiş mal katkılarının ayrılması
Aynı hisseye farklı mal gruplarından katkı yapılmış olabilir. Kuruluş sermayesi kişisel maldan, sonraki sermaye artırımı edinilmiş maldan karşılanmışsa tek bir etiket yerine denkleştirme ve değer artış payı hesabı gerekebilir.
Karşılıksız devir ve mal kaçırma ihtimali
Katılma alacağını azaltma amacıyla yapılan karşılıksız kazandırmalar veya devirler TMK 229 kapsamında edinilmiş mallara değer olarak eklenebilir. Her devir kendiliğinden muvazaalı sayılmaz. Tarih, bedel, alıcıyla ilişki ve ödeme izi birlikte değerlendirilir.
Şirket değeri nasıl hesaplanır?
Tasfiyede yalnız sicilde yazılı sermaye esas alınmaz. Bilanço, borçlar, nakit akışı, kârlılık, marka değeri, müşteri portföyü, büyüme potansiyeli ve ortaklık oranı incelenebilir.
Yargıtay uygulamasında malvarlığının mal rejiminin sona erdiği tarihteki durumu korunarak tasfiye tarihine yakın sürüm değerinin belirlenmesi esastır. Bu nedenle yalnız boşanma davasının açıldığı gündeki defter değeriyle yetinilmesi doğru sonuca götürmeyebilir. Şirket değerleme uzmanı, mali müşavir ve gerektiğinde sektör uzmanından oluşan bilirkişi heyeti gerekebilir.
Şirket varlıkları şirket değerinin içinde dikkate alınmışsa aynı taşınmaz veya aracın bağımsız mal gibi ikinci kez hesaba katılması mükerrerliğe yol açar.
Kim dava açabilir ve dava kime yöneltilir?
Katılma alacağı veya değer artış payı ileri süren eş dava açabilir. Talep kural olarak şirkete değil, adına pay kayıtlı eşe yöneltilir. Üçüncü kişiye devir iddiasında taraf teşkili ve talep biçimi ayrıca belirlenmelidir.
Dava, şirket kayıtları incelenmeden miktar objektif olarak belirlenemiyorsa belirsiz alacak davasına elverişli olabilir. Talep türü ve başlangıç miktarı somut dosyaya göre belirlenmelidir.
Görevli ve yetkili mahkeme
Görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerde dava, bu sıfatla asliye hukuk mahkemesinde görülür.
Boşanma nedeniyle sona eren mal rejiminde yetki, TMK 214 uyarınca boşanma davasında yetkili olan mahkemeye göre belirlenir. Yetki değerlendirmesinde tarafların yerleşim yeri ve boşanma dosyasının durumu somut olay üzerinden incelenmelidir.
Dava ne zaman açılır ve zamanaşımı nedir?
Mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihte sona erse de tasfiye alacağı hakkında hüküm kurulabilmesi için boşanma kararının kesinleşmesi beklenir. Tasfiye davası daha önce açılırsa boşanma dosyasının kesinleşmesi bekletici mesele yapılabilir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 17 Nisan 2013 tarihli, 2013/8-375 Esas ve 2013/520 Karar sayılı kararında katılma alacağı için on yıllık zamanaşımı kabul edilmiştir. Bu süre hak düşürücü süre değil zamanaşımıdır ve kural olarak boşanma kararının kesinleşmesiyle işlemeye başlar. Süre hesabı ve zamanaşımını kesen işlemler somut dosyaya göre ayrıca kontrol edilmelidir.
Dava nasıl açılır?
Dilekçede evlilik ve boşanma bilgileri, uygulanan mal rejimi, şirketin unvanı, bilinen pay oranı, edinim ve sermaye hareketleri ile talep edilen alacak türü açıklanmalıdır. Bilgi ve belgeler karşı tarafta veya şirketteyse bunların mahkeme aracılığıyla getirtilmesi istenebilir.
İspat yükü ve kullanılabilecek deliller
TMK 222’deki karine gereği malın kişisel olduğunu ileri süren eş bu iddiasını ispatlamalıdır. Hissenin edinim tarihi, ödeme kaynağı ve pay devirleri bakımından özellikle şu deliller önem taşır:
- Ticaret sicili kayıtları ve ilanları.
- Şirket pay defteri, genel kurul ve müdürler kurulu kararları.
- Bilanço, gelir tablosu, yevmiye ve kebir defterleri.
- Banka hesap hareketleri, sermaye ödeme dekontları ve kredi kayıtları.
- Vergi beyannameleri, bağımsız denetim ve mali müşavir belgeleri.
- Hisse devir sözleşmeleri ve bedelin gerçekten ödendiğini gösteren kayıtlar.
- Bilirkişi incelemesi, tanık ve hukuka uygun elektronik yazışmalar.
Ticarî defterlere erişim talebi uyuşmazlıkla bağlantılı olmalıdır. Şifre ele geçirmek veya özel hesaplara izinsiz girmek yerine delillerin mahkeme eliyle toplanması istenmelidir.
Geçici hukukî önlemler alınabilir mi?
Hissenin devredilmesi ya da malvarlığının kaçırılması nedeniyle hakkın elde edilmesi ciddi biçimde zorlaşacaksa HMK 389 ve devamı hükümleri uyarınca ihtiyati tedbir istenebilir. Tedbir talebinde somut tehlike ve yaklaşık ispat aranır. Mahkeme teminat isteyebilir.
Tedbir şirket faaliyetini gereksiz yere durdurmamalı ve alacakla orantılı olmalıdır. Hisse devrinin sınırlandırılması veya kayıtların korunması olayın niteliğine göre değerlendirilebilir.
Muhtemel kararlar ve kararın sonuçları
Mahkeme, hesaplanan katılma alacağına veya değer artış payına hükmedebilir, talebi kısmen kabul edebilir ya da hissenin kişisel mal olduğu ve tasfiyeye tabi bir gelir bulunmadığı sonucuyla davayı reddedebilir. Kural, diğer eşin otomatik olarak şirkete ortak yapılması değildir. Sonuç çoğunlukla para alacağıdır.
İstinaf ve temyiz
İlk derece kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde istinafa başvurulabilir. Temyiz imkânı, karar tarihindeki parasal sınır ve uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenir. Temyize açık kararlarda süre kural olarak iki haftadır.
Konuyla ilgili doğrulanmış Yargıtay kararları
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2016/10980, K. 2018/17131
Kararda şirketin mal rejiminin sona erdiği tarihteki durumu esas alınarak tasfiye tarihindeki sürüm değerinin belirlenmesi gerektiği açıklanmıştır. Değerleme yapılırken sektör, bilanço, varlık ve sermaye yapısı, teknoloji, müşteri portföyü, kârlılık, nakit akışları ve büyüme potansiyeli gibi unsurların incelenmesi gerektiği belirtilmiştir.
Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2013/16341, K. 2015/1094
Karar, evlilik döneminde kurulan şirkette eşlere ait payların tasfiyesi ve şirket varlıklarının ayrıca hesaplanması hâlinde ortaya çıkabilecek mükerrerlik bakımından önemlidir. Şirketin tüzel kişiliğine ait mallarla eşin şirket payı aynı şey değildir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2013/8-375, K. 2013/520, 17.04.2013
Hukuk Genel Kurulu, katılma alacağının on yıllık zamanaşımına tabi olduğunu kabul etmiştir. Karar şirket hissesine özgü değildir, ancak şirket payından doğan katılma alacağı taleplerinin süresi bakımından doğrudan önem taşır.
İki kısa uygulama örneği
Kabul edilebilecek örnek, kurgudur: Eş, evlilik sırasında ücret gelirleriyle limited şirketin yüzde 40 payını satın almış, boşanma davasından kısa süre önce payı kardeşine bedelsiz devretmiştir. Banka kayıtları ve ticaret sicili belgeleri devrin gerçek bir satış olmadığını destekliyorsa değer TMK 229 kapsamında hesaba eklenebilir ve diğer eş lehine katılma alacağı doğabilir.
Reddedilebilecek örnek, kurgudur: Eş, şirket hisselerini evlilikten yıllar önce edinmiş, evlilik döneminde şirkette dağıtılabilir veya dağıtılmış bir kazanç oluşmamış ve diğer eş edinilmiş mallardan şirkete katkı yapıldığını kanıtlayamamıştır. Bu durumda pay kişisel mal kabul edilerek talep reddedilebilir.
Sık yapılan hatalar
- Şirket mallarının yarısının doğrudan istenebileceğini düşünmek.
- Hissenin edinim tarihi yerine yalnız şirketin kuruluş tarihine bakmak.
- Nominal sermayeyi şirketin gerçek değeri kabul etmek.
- Pay devrini öğrendiği hâlde tedbir ve delil tespiti seçeneklerini geciktirmek.
- Şirket kayıtlarının mahkemece getirtilmesini açıkça istememek.
- Aynı şirket varlığını hem şirket değerinde hem bağımsız mal olarak iki kez hesaba katmak.
- Zamanaşımı süresini boşanma davasının açıldığı tarihten başlatmak.
Sıkça sorulan sorular
Boşanmada şirketin yarısı diğer eşe mi geçer?
Hayır. Diğer eş kendiliğinden ortak olmaz. Şirket payının tasfiyeye giren değeri üzerinden çoğunlukla para alacağı hesaplanır.
Evlilikten önce kurulan şirket paylaşılır mı?
Hisse kural olarak kişisel maldır. Ancak evlilik dönemindeki pay gelirleri ve edinilmiş mallardan yapılan katkılar ayrıca tasfiyeye konu olabilir.
Şirkette bırakılan kâr hesaba katılır mı?
Dağıtılmayan kârın niteliği otomatik bir kabulle değil, oluştuğu dönem, ortaklık hakkı, şirket kararı ve hissenin değerine etkisi incelenerek belirlenir.
Şirket eşin kardeşine devredildiyse ne yapılabilir?
Devrin gerçek bedeli, ödeme izi, tarihi ve tarafların ilişkisi araştırılır. Katılma alacağını azaltma amacı ispatlanırsa TMK 229 ve somut olaya uygun diğer hukukî yollar gündeme gelebilir.
Şirketin değeri hangi tarihe göre hesaplanır?
Mal rejiminin sona erdiği tarihteki durum esas alınır, sürüm değeri ise tasfiye tarihine yakın değer üzerinden belirlenir. Hesap bilirkişi incelemesi gerektirebilir.
Şirket defterlerine ulaşamıyorsam dava açabilir miyim?
Evet. Belgelerin karşı tarafta veya şirkette bulunması dava açılmasına tek başına engel değildir. Mahkemeden ticaret sicili, banka, vergi ve şirket kayıtlarının getirtilmesi istenebilir.
Mal paylaşımı davası boşanmayla birlikte açılabilir mi?
Açılabilir. Ancak tasfiye hakkında karar verilebilmesi için boşanma hükmünün kesinleşmesi gerekir. Mahkeme bu sonucu bekletici mesele yapabilir.
Dava ne kadar sürer?
Kesin süre verilemez. Şirket kayıtlarının kapsamı, bilirkişi sayısı, değerleme yöntemi, itirazlar, tebligatlar ve kanun yolları süreyi etkiler.
Sonuç ve değerlendirme
Boşanmada şirket paylaşımı yalnız pay oranına veya ticaret sicilindeki sermaye tutarına bakılarak çözülemez. Hissenin edinim tarihi, finansman kaynağı, kişisel mal gelirleri, sermaye artırımları, şüpheli devirler ve şirketin gerçek ekonomik değeri birlikte ele alınmalıdır.
Şirket ile ortağın malvarlığının karıştırılması veya yanlış değerleme hak kaybına yol açabilir. Somut olaya göre değerlendirme değişebilir. Pay devri şüphesi bulunan dosyalarda aile hukuku ile şirketler hukuku birlikte ele alınmalıdır.
Kaynakça
- T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, özellikle m. 202, 214, 219, 220, 222, 225, 227, 229, 230, 231, 232, 235, 236 ve 239: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.4721.pdf
- T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.4787.pdf
- T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, özellikle m. 107, 165, 345, 361 ve 389 vd.: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6100.pdf
- T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m. 146: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.6098.pdf
- Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2016/10980, K. 2018/17131
- Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2013/16341, K. 2015/1094
- Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, E. 2013/8-375, K. 2013/520, 17.04.2013: https://kazanci.com.tr/gunluk/hgk-2013-8-375.htm
İç bağlantı
- Anlaşmalı Boşanma
- Boşanma Sonrası Eski Eşin Soyadını Kullanma Davası
- Yoksulluk Nafakası Nedir?
- Boşanma Davası İçin En İyi Avukat Nasıl Bulunur?
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme niteliğindedir. Para transferleri, mesaj kayıtları ve kullanılan platform incelenmeden suç vasfı, banka sorumluluğu veya paranın geri alınma ihtimali hakkında kesin sonuç verilemez.
