İşçinin SGK Primlerinin Eksik Ödenmesi: Gün ve Kazanç Tespiti
İşçinin SGK primlerinin eksik ödenmesi denildiğinde üç farklı durum kastedilebilir: çalışma günlerinin eksik bildirilmesi, gerçek ücretin altında prime esas kazanç gösterilmesi veya doğru bildirilen primin işveren tarafından Kuruma ödenmemesi. Bu durumlar aynı değildir ve aynı başvuru yoluyla çözülmez. İşçinin önce hangi kayıt veya ödeme sorununun bulunduğunu belirlemesi gerekir.
İşverenin SGK borcunun bulunması, işçinin bütün hizmetlerinin otomatik olarak yok sayıldığı anlamına gelmez. Buna karşılık ay boyunca çalışıldığı hâlde daha az gün bildirilmesi veya kazancın düşük gösterilmesi emeklilik ve bazı sosyal güvenlik haklarını etkileyebilir. e-Devlet hizmet dökümü, ücret bordrosu ve banka ödemeleri aynı dönemler üzerinden karşılaştırılmalıdır. Sadece işverenin sözlü açıklamasıyla yetinmek doğru değildir.
Eksik gün bildirimi nedir?
Bir ayda fiilen çalışılan veya kanunen bildirilmesi gereken günlerin Kuruma daha az bildirilmesi eksik gün tartışması yaratır. Ancak hizmet dökümünde otuz günden az gün görülmesi her durumda hukuka aykırılık değildir. İşe giriş veya çıkış, kısmi süreli çalışma, rapor ve geçerli ücretsiz izin gibi nedenler ayrıca incelenir. Eksik günün gerekçesi ile gerçek çalışma durumu uyuşmalıdır.
İşçi ay boyunca tam çalışmışken kayıtta ücretsiz izin gösterilmişse, izin belgesi ve fiilî çalışma kayıtları önem taşır. Vardiya listesi, giriş çıkış kayıtları, görev e-postaları ve iş teslim belgeleri çalışma günlerini destekleyebilir. İşçinin kendi hazırladığı çizelge yardımcıdır; ancak diğer kayıtlarla bağlantısı kurulmalıdır. Her ayın eksikliği ayrı gösterilirse inceleme daha sağlıklı yapılır.
Prime esas kazancın düşük gösterilmesi
İşçinin günleri tam görünmesine rağmen bildirilen kazancı gerçeği yansıtmayabilir. Örneğin ücretin bir bölümü bankadan, bir bölümü elden ödeniyor olabilir. Ancak net ücret ile prime esas kazanç doğrudan aynı tutar değildir. Brüt ücret, prime tabi ödemeler, kanuni istisnalar ve üst sınır dikkate alınarak karşılaştırma yapılmalıdır.
Her yemek, yol veya sosyal yardım ödemesinin tamamının aynı biçimde prime tabi olduğu varsayılmamalıdır. Ödemenin niteliği ve ilgili dönemin istisna kuralları incelenir. İşçi, bordroda farklı adlarla gösterilen düzenli ödemeleri de dosyaya dahil etmelidir. “Maaşım şu kadar, SGK aynı rakamı göstermiyor” demek tek başına eksik kazanç bildiriminin ispatı için yeterli olmayabilir.
Bildirilen primin ödenmemesi farklı mıdır?
İşveren hizmet ve kazancı doğru bildirip Kuruma olan prim borcunu ödememiş olabilir. Bu durumda Kurumun tahsil süreci ile işçinin hizmet kaydının doğruluğu ayrılır. İşçi, işverenin borç dökümünde gördüğü tutarı kendi kişisel alacağı gibi doğrudan talep edemez. Prim borcu, ücret borcuyla aynı değildir.
Bu ayrım fesih değerlendirmesinde de önem taşır. Eksik veya hiç bildirilmeyen sigortalılıkla, doğru bildirilen fakat işverence ödenmeyen prim aynı gerekçeyle otomatik olarak haklı fesih sonucu doğurur denilemez. Somut ihlal, kayıtların durumu ve işçinin hangi hakkının etkilendiği araştırılmalıdır. İşverenin muhasebe açıklaması ile e-Devlet kaydı çelişiyorsa yazılı bilgi istenmesi yararlıdır.
İşçi eksikliği nasıl kontrol eder?
Önce çalışılan ayların tamamı için hizmet dökümü alınmalıdır. İşveren unvanı, işyeri sicil bilgisi, gün sayısı ve kazanç satırları kontrol edilir. Aynı ay içinde birden fazla işyeri kaydı bulunabilir. İşçinin işyeri değiştirmesi, şirketler arası geçiş veya düzeltme bildirimi nedeniyle kayıtlar parçalı görünebilir. Bunlar tek tek değerlendirilmelidir.
Ardından bordro ve banka ödemeleriyle karşılaştırma yapılır. İşe başlama tarihi, fiilî çalışma başlangıcından geç bildirilmiş olabilir. Son çalışma gününden önce çıkış yapılması da ayrı bir eksikliktir. Çıkışın nedeni yanlışsa SGK işten çıkış kodunun düzeltilmesi gündeme gelir; kod düzeltmesi ile gün ve kazanç tespiti birbirinin yerine geçmez.
Gerçek ücret hangi delillerle gösterilir?
İş sözleşmesi, ücret artış yazıları, banka hareketleri, bordrolar ve işverenin ödeme mesajları önemlidir. Elden ödemeye ilişkin belgeler, şirket içi ücret tabloları ve hukuka uygun elde edilmiş yazışmalar değerlendirilebilir. Meslek, kıdem, görev ve işyerinin özellikleri ücret araştırmasında rol oynayabilir. Ancak gerçek ücret iddiasında ispat kuralları ve yazılı delil gereklilikleri ayrıca incelenir.
Tanık anlatımı her eksikliği tek başına gidermeyebilir. Tanığın çalışanın ücretini nereden bildiği ve aynı dönemde çalışıp çalışmadığı açıklanmalıdır. İşçinin yalnızca çevresinden duyduğu emsal maaşları kendi ücreti gibi ileri sürmesi doğru değildir. Dosya hazırlanırken ücretin hangi kısmının sabit, hangisinin değişken prim veya masraf karşılığı olduğu da ayrılmalıdır.
SGK’ya başvuru nasıl hazırlanır?
Başvuruda işveren bilgisi, çalışma adresi, tartışılan dönemler ve eksikliğin türü açıkça belirtilmelidir. “Sigortam eksik” ifadesinin yanında hangi ayda kaç gün çalışıldığı veya hangi kazancın düşük bildirildiği açıklanmalıdır. Belgeler okunur biçimde eklenmeli, başvuru kaydı saklanmalıdır. Kurum incelemesinin kapsamı ile işçinin ayrıca açabileceği dava aynı değildir.
SGK’nın işveren yükümlülüklerine ilişkin açıklamaları bildirim sisteminin çerçevesini gösterir. İdari incelemenin ne kadar süreceği somut dosyaya bağlıdır. İşverenin “düzeltme yapacağız” sözü veya Kuruma başvurulması, dava süresinin her durumda durduğu şeklinde yorumlanmamalıdır.
Hizmet tespiti ve kazanç tespiti davası
Hizmet tespiti, bildirilmeyen çalışmaların veya günlerin yargısal olarak belirlenmesine yönelik olabilir. Prime esas kazanç uyuşmazlığında ise gerçek kazancın tespiti tartışılır. Talebin adının doğru yazılması kadar hangi dönem ve olgulara dayandığı önemlidir. İşçi bütün çalışma hayatını tek bir belirsiz dönem gibi sunmamalıdır.
5510 sayılı Kanun’un 86. maddesindeki beş yıllık hak düşürücü süre, hizmetin geçtiği yılın sonundan başlayan kuralı içerir. Bununla birlikte Kuruma bildirim, tespit ve somut kayıtların niteliği nedeniyle uygulanan istisnalar bulunabilir. Her dosyaya “işten ayrıldıktan sonra beş yıl” denilmesi yanlıştır. Dava türü, dönem ve kayıt durumu üzerinden özel süre incelemesi yapılmalıdır.
SGK mutlaka davalı mı gösterilir?
Davanın konusu ve uygulanacak usul hükmüne göre taraf düzeni değişebilir. Hizmet tespiti davalarında Kuruma ihbar ve Kurumun yargılamaya katılmasıyla ilgili özel hükümler vardır. Bu nedenle her sosyal güvenlik uyuşmazlığında aynı davalı listesi kullanılmamalıdır. Yanlış taraf veya yanlış dava türüyle başlamak, incelemeyi gereksiz yere uzatabilir.
7036 sayılı Kanun’da sosyal güvenlik uyuşmazlıkları için Kuruma başvuruya ilişkin hükümler ve hizmet tespiti bakımından istisna bulunur. İşçilik alacağı arabuluculuğuyla sosyal güvenlik tespit süreci farklıdır. İşverenle ücret konusunda anlaşmak, Kurum kayıtlarının otomatik düzeltilmesi veya kamu düzenine ilişkin sigortalılık hakkından serbestçe vazgeçilmesi anlamına gelmez.
Eksik sigorta haklı fesih sebebi olur mu?
Gerçek çalışmanın veya kazancın eksik bildirilmesi somut olayda işçinin haklı fesih iddiasına dayanak oluşturabilir. Ancak ihlalin niteliği ve ispatı ortaya konmalıdır. İşçi, doğru bildirilen fakat ödenmeyen prim ile eksik bildirim arasındaki ayrımı yapmadan standart fesih metni kullanmamalıdır. Fesih gerekçesinin açık ve olgularla uyumlu olması önemlidir.
Koşulları varsa kıdem tazminatı talep edilebilir; işçinin kendi haklı feshi kural olarak ihbar tazminatı hakkı doğurmaz. Ücret de eksik ödeniyorsa maaş alacağı ve haklı fesih ayrı incelenir. İşveren işçiyi şikâyeti nedeniyle çıkarmışsa işten çıkarılmaya karşı başvuru yolları ve kısa süreler ayrıca değerlendirilmelidir.
Emeklilik ve diğer ödemelere etkisi
Eksik günler, emeklilik için gerekli prim gününün tamamlanmasını etkileyebilir. Düşük bildirilen kazanç ise uygulanacak sisteme göre aylık ve bazı ödenek hesaplarına yansıyabilir. Etkinin miktarı her kişi için aynı değildir. Sigortalılık başlangıcı, dönemler, kazançlar ve ilgili aylık bağlama sistemi birlikte incelenmelidir.
İş kazası durumunda da sigortalılık ve kazanç kayıtları önem taşır. İş kazası sonrası SGK ve tazminat hakları yalnızca işverenin bildirimine bağlı bir değerlendirme değildir. Gerçek çalışma ve olayın niteliği araştırılır. Eksik sigorta bulunduğu için hiçbir hakkın kullanılamayacağı düşüncesiyle başvurudan vazgeçilmemelidir.
İşverenin düzeltme teklifinde neye bakılır?
İşveren geçmiş dönemleri düzelteceğini söyleyebilir. Hangi ayların, günlerin ve kazançların düzeltileceği yazılı olarak açıklanmalıdır. İşçiye yalnızca para verilmesi, Kurum kaydının düzeltildiği anlamına gelmez. Düzeltilmiş kayıtlar daha sonra kontrol edilmeli ve önceki kayıtlarla karşılaştırılmalıdır.
Düzeltme karşılığında geçmiş bütün haklardan vazgeçme belgesi istenirse kapsamı incelenmelidir. Ücret, kıdem ve sosyal güvenlik tespiti aynı pazarlık kalemi değildir. İşçinin gerçekte çalışmadığı günlerin eklenmesini istemesi de doğru değildir. Amaç kayıtları fiilî çalışmaya uygun hâle getirmektir; olmayan çalışma üretmek veya gerçeğe aykırı belge düzenlemek değildir.
İki kısa uygulama örneği
Birinci örnekte işçi her ay tam çalışır, fakat hizmet dökümünde on beş gün görünür. İşveren ücretsiz izin açıklaması yaparken vardiya ve giriş kayıtları tam çalışmayı destekler. Burada gün tespiti öne çıkar. İkinci örnekte otuz gün bildirim vardır, fakat ücretin bir kısmı elden ödenmektedir. Bu kez gün sayısından çok prime esas kazanç ve gerçek ücretin ispatı incelenir.
Gün ve kazanç çizelgesi nasıl hazırlanır?
Her ay için işyerindeki fiilî çalışma başlangıcı ve bitişi, bildirilen gün, iddia edilen gün ve dayanak belge ayrı yazılmalıdır. İşçi aynı ayda iki işyerinde çalışmışsa kayıtlar birlikte okunmalıdır. Ayın tamamının tek şirkette geçtiği varsayımı, gerçeğe aykırı bir talep oluşturabilir. Rapor, izin ve işyeri değişikliği gibi bilgiler çizelgede açıkça gösterilmelidir.
Kazanç incelemesinde sabit ücret, değişken prim, ikramiye ve masraf karşılığı ödemeler ayrılmalıdır. Bankadan gelen her para ücret olmayabilir; işverene ait masrafın iadesi veya avans da bulunabilir. Buna karşılık ücretin başka ad altında ödenmesi, gerçek niteliğinin araştırılmasına engel değildir. Ödemenin adıyla işlevi birlikte değerlendirilmelidir.
İşverenin düzenlediği bordro ile işçinin elindeki sözleşme çelişiyorsa hangi belgenin hangi döneme ait olduğu önemlidir. Eski sözleşmedeki ücretin yıllar boyunca değişmeden kaldığı varsayılamaz. Zam yazıları, banka akışı ve sonraki anlaşmalar birlikte incelenerek dönemlere göre gerçek ücret belirlenmelidir.
Kurum incelemesi sürerken yapılacaklar
İdari başvurunun numarası, verilen belgeler ve gelen cevaplar ayrı dosyada tutulmalıdır. Kurum ek bilgi istediğinde hangi dönemin açıklanmasının istendiği kontrol edilmelidir. İşçi başka bir kuruma daha başvurmuşsa önceki dilekçesindeki olay anlatımıyla tutarlılık sağlamalıdır. Farklı tarihler veya ücret tutarları kullanılmışsa bunun nedeni açıkça açıklanmalıdır.
İşveren düzeltme yaptığını bildirirse yalnızca sözlü güvenceyle yetinilmemeli, güncellenen hizmet kaydı kontrol edilmelidir. Bazen gün sayısı düzeltilirken kazanç aynı kalabilir veya yalnızca bazı aylar değiştirilmiş olabilir. Talep edilen bütün dönemlerin karşılandığı ayrı ayrı doğrulanmalıdır. Kurumun yaptığı işlemle işçilik alacağının ödendiği varsayılmamalıdır.
Zamanaşımı ile hak düşürücü süre ayrımı
Ücret alacağındaki zamanaşımıyla hizmet tespitindeki özel süre aynı değildir. Birinin hesabını diğerine uygulamak hak kaybına yol açabilir. Ayrıca bildirilen çalışma ile hiç bildirilmeyen çalışma, Kurumun tespiti ve işverenin verdiği belgeler farklı değerlendirmeler gerektirebilir. İşçi hangi yılların tartışmalı olduğunu mümkün olduğunca erken belirlemelidir.
Başvuru stratejisi sadece “SGK cevap versin, sonra bakarız” düşüncesine bırakılmamalıdır. İdari araştırma sürerken dava türü ve süreler ayrıca kontrol edilir. Eksik gün veya kazancın emeklilik başvurusuna etkisi varsa bu aciliyet de açıklanmalıdır. Dosyanın temel özel kaynağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, özellikle 80 ve 86. maddelerdir.
Sık sorulan sorular
Elden ücret almak bütün hakları kaybettirir mi?
Hayır. Ancak ödeme ve gerçek ücretin ispatı zorlaşabilir. İşçinin elindeki yazılı kayıtlar, banka hareketleri ve diğer hukuka uygun deliller birlikte değerlendirilir. İspat yöntemi davanın türüne göre belirlenmelidir.
Şikâyet etmeden önce işten ayrılmak gerekir mi?
Her başvuru için iş ilişkisinin sona ermesi gerekmez. Çalışırken de kayıtların doğruluğu araştırılabilir. İşten ayrılma kararı, fesih hakları ve ekonomik sonuçları ayrıca değerlendirilerek verilmelidir.
Prim farkını işveren bana ödeyebilir mi?
SGK prim borcu ile işçinin ücret alacağı farklıdır. İş kazası sonrasında sağlık kurulu oranına ilişkin uyuşmazlık ayrı bir süreçtir; sürekli iş göremezlik oranına itiraz adımlarını inceleyebilirsiniz. Kuruma yapılması gereken ödeme yerine işçiye para verilmesi, kayıt ve prim yükümlülüğünü kendiliğinden yerine getirmez. Gerçek çalışma ve kazancın doğru bildirilmesi ayrıca sağlanmalıdır.
Belgeler avukata nasıl hazırlanmalıdır?
Başvuru dosyasında iş sözleşmesi ve ekleri, son ücret bordroları, banka hareketleri, SGK kayıtları, işverene yapılan bildirimler ve varsa fesih evrakı ayrı gruplarda tutulmalıdır. Bir sayfalık tarih sıralaması hazırlanması incelemeyi kolaylaştırır. Her olayın karşısına onu doğrulayan belgenin adı yazılabilir. Henüz belgesi bulunmayan bir iddia, kesinleşmiş olay gibi sunulmamalıdır. Tanıkların hangi dönemde çalıştığı ve olayı doğrudan görüp görmediği belirtilmelidir.
Elektronik yazışmaların yalnızca seçilmiş ekran görüntüleri yerine konuşma bütünlüğü korunmalıdır. Tarih, gönderen ve alıcı bilgileri görünür olmalı, asıl dosyalar silinmemelidir. Başkasının hesabına izinsiz girerek delil elde etmek veya özel yazışmaları sosyal medyada yayımlamak farklı hukuki sorunlar doğurabilir. Delilin korunması ile kamuya açıklanması aynı şey değildir. Kaybolabilecek işyeri kayıtları için gerektiğinde mahkemeden delil tespiti veya ilgili kayıtların getirtilmesi istenmesi değerlendirilir.
İstanbul’da başvuru hazırlığında çalışılan yer, işverenin merkez adresi ve sözleşmedeki taraf bilgileri birlikte ele alınır. İş mahkemesinin yetkisi yalnızca işçinin oturduğu ilçeye göre belirlenmez. Hukuki yardımın kapsamı hakkında İstanbul iş hukuku avukatı sayfası incelenebilir. Avukatlık ücreti, dosyanın kapsamı ve yürürlükteki asgari tarife dikkate alınarak kararlaştırılır; harç, bilirkişi ve tebligat giderleri ayrı değerlendirilir. İncelenmemiş bir dosya için kesin kazanma, belirli tazminat veya sabit yargılama süresi sözü verilemez.
Talep tutarı ve süreler nasıl kontrol edilir?
Bir işçilik alacağı hesabında çalışma başlangıcı, uyuşmazlığın doğduğu dönem ve varsa sözleşmenin sona erme tarihi ayrı ayrı belirlenir. Son net maaşın bütün alacaklara doğrudan uygulanması doğru değildir. Bazı hesaplarda çıplak ücret, bazılarında düzenli menfaatlerin de dikkate alındığı ücret esası tartışılır. Önceden yapılan ödemelerin hangi borca karşılık geldiği açıklanmalı, aynı zarar iki farklı başlık altında tekrar istenmemelidir.
Belgede “tüm alacaklar ödenmiştir” yazması ile ödemenin gerçekten yapılmış olması farklıdır. Banka hareketi, bordro ve ödeme açıklaması karşılaştırılmalıdır. İbranamenin geçerliliği de kendi kanuni koşullarına bağlıdır. İşçinin imzaladığı her evrakın bütün haklarından kesin olarak vazgeçtiği anlamına geldiği söylenemez; buna karşılık belgeyi önemsiz kabul etmek de doğru değildir.
Zamanaşımı ve hak düşürücü süreler, talebin hukuki niteliğine göre değişir. İşe iade, ahlak ve iyi niyet kurallarına dayalı derhal fesih ve para alacağı aynı takvime bağlı değildir. İşverenle yapılan gayriresmî görüşmelerin bütün süreleri durdurduğu varsayılmamalıdır. Başvurunun hangi kuruma, hangi tarihte ve hangi taleple yapıldığı belgelenmelidir. Somut dosyada süre kontrolü, hesap raporunun hazırlanmasından önce yapılmalıdır.
Resmî kaynaklar ve kapsam
Bu yazının temel dayanakları, ilgili maddeleri bakımından 4857 sayılı İş Kanunu ve 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu hükümleridir. İnceleme tarihi 29 Eylül 2026’dır. Olayın gerçekleştiği tarihteki düzenleme, işçinin tabi olduğu kanun ve varsa toplu iş sözleşmesi birlikte değerlendirilmelidir.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. İş sözleşmesi, bordrolar, SGK kayıtları, yazışmalar ve fesih belgeleri görülmeden somut uyuşmazlık hakkında kesin değerlendirme yapılamaz.

