Boşanma Davasında Yetkili Mahkeme: Şehir Seçimi, İtiraz ve Dosyanın Gönderilmesi

Boşanma davasını kendinizin veya eşinizin yerleşim yerindeki aile mahkemesinde açabilirsiniz. Üçüncü seçenek, dava açılmadan önce eşlerin son defa en az altı ay birlikte oturduğu yerdir. Altı ay şartı yalnız bu üçüncü seçenek için geçerlidir. Seçtiğiniz yerde aile mahkemesi kurulmamışsa davaya aile mahkemesi sıfatıyla görevlendirilen asliye hukuk mahkemesi bakar.

Boşanma davası nerede açılır?

Türk Medeni Kanunu’nun 168. maddesi, boşanma ve ayrılık davalarında yer bakımından seçenekleri belirler. Eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesinde dava açılabilir. Ayrıca davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturulan yer mahkemesi de değerlendirilir. Bu seçeneklerden biri mevcutsa davacının mutlaka diğer eşin oturduğu şehre gitmesi gerektiği söylenemez. TMK m.168.

İlk hazırlıkta üç adres bilgisi ayrı yazılmalıdır: davacının yerleşim yeri, davalının yerleşim yeri ve eşlerin son ortak yaşam adresi. Her adresin karşısına orada yaşanmaya başlanan tarih ve varsa ayrılma tarihi eklenmelidir. Bu çizelge, aynı evlilikte birden fazla şehir arasında neden bağlantı bulunduğunu açıklamayı kolaylaştırır.

Örneğin eşlerden biri İstanbul’da, diğeri Ankara’da yerleşmiş olabilir. Bu durumda sadece ilk evin İstanbul’da olması üzerinden karar verilmez. Her iki eşin güncel yerleşim yeri seçeneği ile son ortak oturma yeri seçeneği kendi koşulları içinde incelenir. Dilekçede tercih edilen mahkemenin hangi bağlantıya dayanarak yetkili olduğu açıkça belirtilmelidir.

Başlangıç için boşanmak isteyen kişinin ilk hazırlıkları yazısı kullanılabilir. Ancak genel hazırlık listesi, somut adreslerin ve tarihlerin incelenmesinin yerine geçmez. Dava açma işlemi yapılmadan önce yer seçiminin dayanağı belgeyle gösterilebilir hâle getirilmelidir.

Boşanmada görevli mahkeme ile yetkili mahkeme farklıdır

Görev, uyuşmazlığa hangi tür mahkemenin bakacağını; yetki ise hangi yer mahkemesinde görüleceğini anlatır. Boşanma için görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemesi kurulamayan yerlerde kanun kapsamındaki işlere, belirlenen asliye hukuk mahkemesi bakar. Bu mahkemenin aile mahkemesi sıfatıyla görev yaptığının başvuruda doğru gösterilmesi önemlidir. 4787 sayılı Kanun m.2 ve 4.

Bu nedenle bir ilçede tabelasında “aile mahkemesi” yazan ayrı mahkeme bulunmaması, boşanma davasının orada hiçbir şekilde açılamayacağı anlamına gelmez. Hangi asliye hukuk mahkemesinin görevlendirildiği güncel adliye bilgisiyle kontrol edilir. Aynı şehirde birden fazla aile mahkemesi varsa dosyanın hangi numaralı mahkemeye dağıtılacağı da yetkili şehir seçimiyle aynı konu değildir.

Görev, dava şartıdır ve mahkemece yargılamanın her aşamasında kendiliğinden incelenir. Tarafların yanlış türdeki mahkemeye birlikte razı olması, görev sorununu ortadan kaldırmaz. Boşanmadaki kesin olmayan yer yetkisine ilişkin itiraz ise farklı kurallara bağlıdır. “Eşim itiraz etmedi, görevli olmayan mahkeme de bakabilir” sonucu çıkarılamaz. HMK m.114–117.

Avukatla veya avukatsız başvuru bu ayrımı değiştirmez. Temsil ve belge hazırlığı için avukatsız boşanma davası rehberinde açıklanan takip sorumlulukları burada da geçerlidir. Dilekçeyi hazırlayan kişinin adresi veya avukatın çalışma yeri, mahkemenin yetkisinin dayanağı değildir.

Yerleşim yeri nasıl belirlenir?

Yerleşim yeri, kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir. Türk Medeni Kanunu, bir kişinin aynı zamanda birden fazla yerleşim yeri olamayacağını ve önceki yerleşim yerinin değişmesinin yenisinin edinilmesine bağlı olduğunu düzenler. Fiilen bulunulan her adres aynı zamanda yerleşim yeri sayılmaz. TMK m.19–20.

Adres kayıt belgesi önemli bir başlangıç belgesidir. Bunun yanında fiilî yaşamın nerede sürdüğünü açıklayan kira, çalışma, abonelik ve benzeri kayıtlar da uyuşmazlığın niteliğine göre anlam taşıyabilir. Amaç mümkün olduğunca çok belge toplamak değil, dava tarihinde hangi yerde sürekli kalma niyetiyle yaşandığını açıklamaktır. Belgeler arasındaki tarih farkları saklanmamalı, açıklanmalıdır.

Nüfusa kayıtlı olunan aile kütüğü ile yerleşim yeri farklı kavramlardır. Kişi başka şehirde doğmuş veya nüfusa kaydedilmişken uzun süredir farklı yerde yaşıyor olabilir. Aynı şekilde nikâhın kıyıldığı belediye, boşanma davası için bağımsız bir yetki sebebi değildir. Dilekçede doğum yeri veya evlenme yerini yetki gerekçesi olarak kullanmadan önce TMK 168’deki bağlantıya bakılmalıdır.

Adresin değiştiği tartışılıyorsa önceki ve yeni yaşamın tarihleri birlikte değerlendirilir. Sadece yeni adres belgesini sunup önceki adresin neden hâlâ bazı kayıtlarda göründüğünü açıklamamak, dosyada belirsizlik bırakabilir. Örneğin eski aboneliğin kapanmaması tek başına yeni yerleşim yerinin oluşmadığını göstermez; ancak çelişkinin olgularla açıklanması gerekir.

Boşanma öncesi adres değişikliği ve aile yanına taşınma

Eşlerden biri ortak evden ayrılıp ailesinin bulunduğu şehre gidebilir. Burada belirleyici soru, yeni yerde geçici olarak mı kalındığı, yoksa yaşamın sürekli olarak oraya mı taşındığıdır. Aile yanında kalmak tek başına geçicilik veya kalıcılık sonucu doğurmaz. Kişinin kendi adına kira sözleşmesi bulunmaması da bütün diğer olguları önemsiz hâle getirmez.

Taşınmanın nedenini, tarihini ve sonrasındaki yaşam düzenini açıklayın. Çalışmanın nerede sürdüğü, kişisel eşyaların taşınıp taşınmadığı ve günlük hayatın nerede kurulduğu değerlendirmeye yardımcı olabilir. Bu belgelerden hiçbirinin bütün dosyalarda tek başına yeterli olduğu söylenemez. Özellikle kısa süreli ziyaret ile yerleşme amacı birbirine karıştırılmamalıdır.

Eşlerden birinin yerleşim yeri seçeneği için ayrıca altı ay bekleme koşulu yoktur. Altı ay, TMK 168’deki son ortak oturma yeri seçeneğinin koşuludur. Yeni yerleşim yerinin gerçekten edinilmesi ise ayrı değerlendirmedir. Dolayısıyla “taşındım, mutlaka altı ay beklemeliyim” ile “adres kaydını değiştirdim, başka hiçbir inceleme olmaz” düşüncelerinin ikisi de eksik kalır.

Gerçeğe aykırı adres bildirimiyle mahkeme seçmeye çalışılmamalıdır. Dava hazırlığı, mevcut yaşam olgularının doğru açıklanması üzerinden yapılır. Güvenlik nedeniyle adresin gizliliğini ilgilendiren bir karar veya ihtiyaç varsa bu durum da dosyaya uygun usulle bildirilir; sıradan adres belgesi hazırlığıyla güvenlik tedbirinin koşulları aynı kabul edilmez.

Altı ay birlikte oturma koşulu hangi seçeneğe aittir?

Kanunun üçüncü bağlantısı, eşlerin davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturduğu yerdir. Burada yalnız evliliğin toplam süresini veya eşlerden birinin tek başına aynı evde kalışını hesaplamak yeterli değildir. Ortak yaşamın hangi yerde ve hangi tarihler arasında sürdüğü belirlenmelidir. TMK m.168.

Ortak konuta ilişkin kira sözleşmesi, adres geçmişi ve abonelik kayıtları bu zaman çizelgesini destekleyebilir. Ancak sözleşmenin başlangıcıyla fiilen birlikte oturmaya başlanan tarih farklıysa ayrım açıklanmalıdır. Ev önceden kiralanmış, eşlerden biri daha sonra taşınmış olabilir. Belgenin neyi gösterdiği belirtilmeden bütün süre kira tarihinden başlatılmamalıdır.

Son ortak yaşam yerinde altı aylık koşul sağlanmıyorsa, eşlerden birinin yerleşim yeri seçenekleri ayrıca incelenir. Bir seçeneğin uygulanamaması diğerlerinin de otomatik olarak ortadan kalkması değildir. Farklı şehirlerde kısa aralıklarla yaşanmışsa bütün adresler yerine özellikle son ortak yaşamın ve güncel yerleşim yerlerinin kayıtları üzerinde çalışılmalıdır.

Yetki itirazı süresi ve dilekçenin içeriği

Boşanmadaki yer yetkisi kesin yetki niteliğinde olmadığından, davalı yetki itirazını süresinde ve usulüne uygun şekilde cevap dilekçesinde ileri sürmelidir. İtiraz eden kişi yetkili mahkemeyi, birden fazla seçenek varsa seçtiği mahkemeyi bildirmelidir. Bunu yapmayan itiraz dikkate alınmaz. HMK m.19, 116 ve 117.

Yalnız “bu mahkeme yetkisizdir” demekle yetinmeyin. Açılan yerin neden TMK 168’deki bağlantıları taşımadığını ve seçilen yerin hangi sebeple yetkili olduğunu açıklayın. Davacı başka bir yetkili yeri kanuna uygun olarak seçmişse, davalının kendi şehrini daha uygun bulması tek başına yetkisizlik gerekçesi değildir.

Cevap süresi kural olarak dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır. Cevabın hazırlanması çok zor veya imkânsızsa aynı süre içinde başvurularak bir defaya mahsus, bir ayı geçmeyen ek süre istenebilir. Mahkemenin verdiği ek süre, asıl cevap süresinin bitiminden başlar. Talep verilmesini otomatik kabul gibi değerlendirmeyin. HMK m.127.

Tebligatın tarihi, dilekçenin üzerindeki tarihten farklı olabilir. Bu nedenle zarfı, mazbatayı veya elektronik tebliğ kayıtlarını saklayın. Boşanma dosyasında e-tebligat ve süre takibi açıklaması, dosyada evrakı görme ile hukuken tebliğ arasındaki farkı gösterir. Yetki itirazını ilk duruşmaya bırakmak yerine yazılı cevap aşamasında ele almak gerekir.

Yetki itirazı sunulması, boşanma iddialarına cevap hazırlığını kendiliğinden gereksiz kılmaz. İtirazın kabul edileceğini varsayarak olaylara ilişkin savunma ve delilleri ihmal etmeyin. Usul itirazı ile davanın esasına ilişkin açıklamalar ayrı başlıklarla kurulabilir. Kendi boşanma talebiniz de varsa karşı dava açma koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.

Yetki itirazı yapılmazsa ve mahkeme yetkisizliğe karar verirse

Kesin olmayan yetkide davalı süresinde ve usulüne uygun itiraz etmezse, davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir. Bu sonuç sadece yer yetkisi bakımındandır. Görev gibi başka dava şartları veya davanın esasındaki eksiklikler aynı yolla giderilmiş sayılmaz. HMK m.19/4.

Mahkeme yetkisizlik kararı verdiğinde yetkili mahkemeyi de gösterir. Kararda hangi mahkemenin yazıldığını, kanun yolu bilgisini ve kararın kesinleşme durumunu birlikte inceleyin. Yetkisizlik kararı, boşanma nedenlerinin ispatlandığı veya davanın esas bakımından reddedildiği anlamına gelmez. Öncelikle dosyanın hangi mahkemede görüleceği çözülmektedir.

Mahkeme yetki itirazını reddeder ve davaya devam ederse bu ara kararı tek başına istinafa götüremezsiniz. İtirazınızı, son hükme karşı istinaf dilekçenizde açıklayabilirsiniz. Mahkeme boşanma dosyasını yetkisizlik kararıyla kapatırsa bu kez ilk derece yargılamasını bitiren bir karar vardır. Bölge adliye mahkemesinin incelemesini istiyorsanız gerekçeli kararın size usulüne uygun tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf dilekçenizi kararı veren mahkemeye veya başka bir yer mahkemesine verebilirsiniz (HMK m. 341, 343 ve 345). Dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesini istemek başka bir işlemdir.

Yetkisizlik sonrası dosyanın gönderilmesi nasıl istenir?

HMK 20, görevsizlik veya yetkisizlik kararı sonrasında taraflardan birinin kararı veren mahkemeye başvurarak dosyanın görevli ya da yetkili mahkemeye gönderilmesini istemesini düzenler. Süre iki haftadır; başlangıcı kararın hangi şekilde kesinleştiğine göre değişir. Kararın verildiği günü her durumda başlangıç almak yanlıştır. HMK m.20.

Karar verildiği anda kesin ise süre tebliğden başlar. Süresinde kanun yoluna başvurulmayarak kesinleşmişse kesinleşme tarihi esas alınır. Kanun yoluna başvurulmuşsa başvurunun reddi kararının tebliğ tarihi başlangıçtır. Bu üç olasılık için aynı belge veya aynı tarih kullanılmaz. Hangi olasılığın gerçekleştiği dosya kaydından belirlenmelidir.

Gönderme talebinde mevcut mahkeme ve esas numarasını, görevsizlik veya yetkisizlik kararını ve dosyanın gönderilmesi istenen mahkemeyi belirtin. Talebi yeni mahkemeye yöneltmek yerine HMK 20’nin gösterdiği üzere kararı veren mahkemeye sunun. Dilekçenin teslim kaydını saklayın ve dosyada doğru evrakın yer aldığını kontrol edin.

Süresinde gönderme istenmezse dava açılmamış sayılır ve kararı veren mahkeme bu konuda kendiliğinden karar verir. Bu nedenle “mahkeme zaten gönderecek” düşüncesiyle beklemek risklidir. Dosya gönderildiğinde yeni mahkeme taraflara kendiliğinden davetiye çıkarır; buna rağmen yeni esas numarasını ve bildirimleri izlemek gerekir. Eski numarayla takip edilen ekran, yeni mahkemedeki işlemlerin tümünü göstermeyebilir.

Eski metinlerdeki karar tarihi kuralına dikkat

AYM’nin E.2015/96, K.2016/9 sayılı kararı, HMK 20’de karar verildiği anda kesin olan kararlar için sürenin o tarihten başlamasına ilişkin eski ibareyi iptal etmiştir. Güncel metne 7251 sayılı Kanunla tebliğ tarihi başlangıcı eklenmiştir. Bu yüzden eski bir dilekçe örneğindeki “karar tarihinden itibaren” ifadesi güncel dosyaya doğrudan taşınmamalıdır. HMK m.20, değişiklik ve iptal dipnotları.

Bu açıklama iki haftalık sürenin kaldırıldığı anlamına gelmez. Değişen nokta, belirli durumdaki başlangıcın nasıl saptandığıdır. Geçmiş tarihli bir işlem inceleniyorsa iptal kararının yürürlüğü ve sonraki kanun değişikliği ayrıca değerlendirilmelidir. Güncel dosyadaki tebliğ kuralını geçmişte tamamlanmış bütün işlemlere otomatik uygulamak doğru olmaz.

Tablodaki altı ay, yetki bağlantısının koşuludur. İki haftalık süreler ise farklı işlemlere ilişkin usul süreleridir; hepsi tek takvim hesabına indirgenemez.

Dosya gönderilir ve dava sürerse yargılama giderlerini davaya devam eden mahkeme karara bağlar. Başka mahkemede davaya devam edilmezse ilk mahkeme talep üzerine bu durumu dosyadan tespit ederek giderleri davacıya yükler. Davanın açılmamış sayılması hâlinde de giderler davacıya aittir (HMK m. 331/2 ve 3).

Gönderme aşamasında hangi kayıtlar birlikte tutulmalı?

Bir takip çizelgesinde kararın verildiği tarih, her tarafa yapılan tebligat, kanun yolu başvurusu bulunup bulunmadığı, kesinleşme bilgisi ve gönderme talebinin teslim tarihi ayrı sütunlarda gösterilebilir. Özellikle iki eşe farklı günlerde tebligat yapılmışsa yalnız kendi tebliğ belgenizden hareketle dosyanın kesinleştiğini varsaymayın. Dosyadaki bütün ilgili kayıtları görmeden oluşturulan takvim, yanlış başlangıç üzerinden hesaplanabilir.

Gönderme dilekçesinin hazırlanması ile mahkemeye sunulması da farklı aşamalardır. Bilgisayarda saklanan metin, sunulduğunu gösteren bir kayıt değildir. Fiziksel teslimde alındı bilgisi, elektronik işlemde ise dosyaya eklenen evrak ve işlem kaydı kontrol edilmelidir. Başka dosyaya yanlışlıkla gönderilmiş bir evrak varsa bunun doğru dosyaya sunulmuş olduğu varsayılmamalı, durum gecikmeden ele alınmalıdır.

Yeni mahkemedeki dosya açıldıktan sonra eski dosya numarasıyla yeni numarayı aynı çizelgede eşleştirin. Adres veya vekil bilgisi değişmişse dosyadaki bildirimlerin hangi bilgiye göre yürütüldüğünü kontrol edin. Bu kayıt düzeni, gönderme süresini uzatan bir yöntem değildir. Amacı zamanında yapılan talebin ve sonraki bildirimlerin izlenebilmesidir. Birden çok dava bulunuyorsa her dosyanın mahkemesi, numarası ve talebi ayrıca yazılmalıdır; bir boşanma dosyasındaki işlem diğer dosyalar için yapılmış sayılmaz.

İki varsayımsal örnek

Varsayımsal örnek 1: Ayrılıktan sonra başka şehre taşınma. Deniz, ortak evden ayrıldıktan sonra başka şehirde ailesinin yanına taşınıyor ve işini de oraya alıyor. Yeni yerde henüz iki ay geçmiş olması, yerleşim yeri seçeneğinde mutlaka altı ay beklemesini gerektirmez. Ancak sadece kısa ziyaret için gitmiş olsaydı değerlendirme değişirdi. Adres geçmişi, işe başlama belgesi ve fiilî yaşam düzeni açıklaması, sürekli kalma niyetinin değerlendirilmesine yarar. Örnekte tek bir belgeye dayanarak yetkinin kesinleştiği varsayılmamaktadır.

Varsayımsal örnek 2: Yetkisizlik kararı sonrası bekleme. Davada yetkisizlik kararı verilmiş ve süresinde kanun yoluna başvurulmadan kesinleşmiş olsun. Davacı, karar tarihinden çok sonra tebligat aldığını söyleyerek gönderme işini ertelemek istiyor. Önce hangi kararın ne zaman tebliğ edildiği ve gerçek kesinleşme tarihi belirlenmelidir. Bu olasılıkta gönderme süresinin başlangıcı kesinleşmedir. Karar, tarafların tebliğ kayıtları, kesinleşme bilgisi ve gönderme dilekçesinin alındısı birlikte incelenir. Kanun yoluna başvurulmuş ve reddedilmiş olsaydı başlangıç için ret kararının tebliği değerlendirilecekti.

Hazırlanacak belgeler ve takip sırası

1. Adres geçmişi: Dava tarihindeki yerleşim yeri ile önceki ortak yaşamı ayırır. Sadece güncel adres çıktısıyla bütün geçmiş süre ispatlanmış sayılmaz.
2. Ortak konut belgeleri: Kira ve abonelik kayıtları hangi yerde hangi tarihte yaşandığına ilişkin açıklamayı destekler. Fiilî taşınma tarihi farklıysa belirtilir.
3. Yeni yaşam belgeleri: Taşınma sonrası çalışma ve barınma düzenini gösterir. Geçici kalış ile yerleşme iddiasını ayırmaya yardımcı olur.
4. Dava dilekçesi ve tebligat: Yetki itirazının süresini ve cevaplanacak iddiaları belirlemek için birlikte okunur.
5. Ek süre kararı: Başvurunun kabul edilip edilmediğini ve cevap için kalan zamanı gösterir. Talep dilekçesi tek başına yeterli değildir.
6. Yetkisizlik veya görevsizlik kararı: Gönderilecek mahkemeyi ve kanun yolu bilgisini gösterir. Tebliğ ve kesinleşme belgeleriyle tamamlanır.
7. Gönderme talebi ve yeni dosya kaydı: İşlemin zamanında yapıldığını ve dosyanın hangi esas üzerinden sürdüğünü takip etmeye yarar.

Önce yer seçiminin dayanağını belirleyin, sonra adresleri ve tarihleri belgeleyin. Dava açılmışsa cevap süresini hemen kaydedin. Karar verilmişse gönderme takvimini ayrı oluşturun. Dosya başka mahkemeye geçtiğinde yeni esas numarasını takip çizelgesine ekleyin. Bu sıra, hangi aşamada hangi belgenin gerektiğini görünür kılar.

Yetki tartışması sürerken geçim veya çocuğun bakımı gibi ihtiyaçları açıklamayı ertelemeyin. Boşanma sırasında geçici önlemler TMK169 kapsamında ayrıca değerlendirilir. Hangi talebin hangi dosyaya sunulduğu açık olmalıdır. Anlaşmalı boşanmanın koşulları üzerinde uzlaşılması da devam eden tebligat ve usul yükümlülüklerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Eşler yurt dışında yaşıyorsa Türkiye’de hangi mahkemeye başvurulur?

Önce vatandaşlık bilgilerini, iki eşin adres geçmişini ve aynı konuda yurt dışında dava açılıp açılmadığını belirleyin. Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi kural olarak iç hukuktaki yer kurallarına göre belirlenir. Türk vatandaşının boşanması gibi kişi hâline ilişkin bir dava yabancı ülkede açılmamışsa veya açılamıyorsa özel bir sıra uygulanır. Önce Türkiye’de yer bakımından yetkili mahkemeye, böyle bir yer yoksa ilgilinin Türkiye’de oturduğu yer mahkemesine bakılır. İlgili Türkiye’de oturmuyorsa Türkiye’deki son yerleşim yeri esas alınır. O da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birine başvurulabilir. Bu üç şehir, yurt dışında yaşayan herkes için baştan serbestçe seçilebilen yerler değildir. 5718 sayılı Kanun, m. 40 ve 41.

Mahkemeye başvurmadan önce arabuluculuk ve giderler nasıl değerlendirilir?

Boşanma talebinin kendisi için önce arabulucuya başvurma zorunluluğu yoktur. Arabuluculuk, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği özel hukuk uyuşmazlıklarına uygulanır. Evliliği sona erdirmek ise mahkemenin vereceği hükmü gerektirir. Bu nedenle arabulucudan son tutanak almadan boşanma davası açılamayacağı düşüncesiyle başvuruyu ertelemeyin. Boşanmadan ayrı bir malvarlığı talebi varsa onun başvuru koşulları ayrıca incelenmelidir. 6325 sayılı Kanun m.1/2.

Mahkemeyi belirledikten sonra dava açılışındaki harç ve gider avansını da hazırlayın. Harç ile tebligat gibi işlemler için alınan gider avansı farklı kalemlerdir. Dava sırasında avansın yetersiz kaldığı anlaşılırsa mahkeme eksikliğin tamamlanması için iki haftalık kesin süre verir. Bu süre, daha önce anlatılan cevap veya dosya gönderme süresinin yerine geçmez. Ödeme yazısında hangi dosya için ne kadar istendiğini, bildirim tarihini ve son günü ayrı kaydedin. Güncel tutarı dava açılırken ve gelen ödeme yazısı üzerinden kontrol edin. HMK m.120.

Kendinizin ve ailenizin geçimini önemli ölçüde zorlaştırmadan yargılama giderlerini karşılayamıyorsanız, talebiniz açıkça dayanaktan yoksun olmamak koşuluyla adli yardım isteyebilirsiniz. İlk başvuruda istemi boşanma davasına bakacak mahkemeye yöneltin. Gelir ve malvarlığı kayıtları ödeme gücünü, kira ve bakım giderleri ise geçim yükünü açıklamaya yarar. İddianızın özeti ve dayandığınız deliller de sunulmalıdır. Yabancılar bakımından ayrıca karşılıklılık koşulu değerlendirilir. Mahkeme yardımın tamamını veya bir kısmını kabul edebilir; geçici gider muafiyetini her durumda kalıcı masrafsızlık olarak görmeyin. Barodan avukat görevlendirilmesi istemi ile mahkemeden gider desteği istemi farklıdır. HMK m.334, 335 ve 336.

Adli yardım reddedilirse ne yapılmalı?

Önce ret gerekçesi ile tebliğ belgesini birlikte okuyun. Mahkeme, sunduğunuz bilgi ve belgeleri neden yeterli bulmadığını açıklamalıdır. Örneğin gelirinizin giderleri karşılayabildiği kabul edilmişse, itirazda bordroyla birlikte kira, bakım ve sağlık giderlerinin ödeme gücünüzü nasıl etkilediğini gösterin. Talep hâlinde adli yardım incelemesi duruşmalı yapılır. Ret kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye itiraz dilekçesi sunabilirsiniz. Bu, yetkisizlik kararına karşı istinaftan ve dosyanın gönderilmesi talebinden ayrı bir işlemdir. HMK m.337.

İtirazı, aynı yerde birden fazla ilgili hukuk mahkemesi varsa numarası sıradaki daire, son dairenin kararında birinci daire inceler. Tek daire varsa dosya aynı işlere bakan en yakın mahkemeye gönderilir. İtiraz üzerine verilen karar kesindir. Retten sonra ödeme gücünüzde ciddi bir azalma gerçekleşirse bu yeni durumu belgeleyerek yeniden yardım isteyebilirsiniz. İki haftalık itiraz süresi, 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlar içindir. Daha eski kararlar için önceki bir haftalık süre uygulanır. Hangi düzenlemenin uygulanacağını karar tarihi, sürenin başlangıcını ise tebliğ tarihi belirler. 7499 sayılı Kanun m.37/10-c, geçici m.1/d ve m.40.

Yardım kararı daha önce yapılmış yargılama giderlerini kapsamaz. Ertelenen giderler ve devletçe karşılanan avanslar dava sonunda haksız çıkan kişiden tahsil edilir. Yardımdan yararlanan kişi haksız çıkarsa mahkeme, uygun gördüğünde en çok bir yıl içinde aylık eşit taksitlerle ödemeye karar verebilir. Tahsilin yardım alan kişiyi mağdur edeceği açıkça anlaşılırsa hükümde kısmen veya tamamen ödeme muafiyeti de tanınabilir. Bu nedenle yardımın kabulünden sonra da gelir ve zorunlu gider belgelerinizi güncel tutun; dava sonunda ödeme durumunuz değerlendirilirken bunlara ihtiyaç duyulabilir. HMK m.337/3 ve 339.

Dava açacaksanız dilekçede seçtiğiniz şehirle bağınızı ve bunu gösteren belgeyi belirtin. Size dava dilekçesi geldiyse önce tebliğ tarihini bulun. Elinizde yetkisizlik kararı varsa istinaf mı, dosyanın gönderilmesini mi istediğinizi belirleyip o işleme ait başlangıç tarihini kontrol edin.

Güncelleme tarihi: 11 Kasım 2026.

Bu yazı, boşanma davasında mahkeme seçimi, yetki itirazı ve dosyanın gönderilmesi hakkında genel bilgi verir; kişiye özel hukuki görüş değildir. Dava tarihindeki adres ve fiilî yaşam kayıtları, eşlerin son ortak oturma süresi ile dava dilekçesinin veya yetkisizlik kararının tebliğ tarihi, izlenecek yolu ve süre hesabını değiştirebilir.