İçeriğe geç

Uçağa Alınmama ve Overbooking Tazminatı: Yolcunun Hakları

Onaylı rezervasyonu olan ve check-in’e zamanında başvuran yolcu, havayolu şirketi tarafından kendi isteği dışında uçağa alınmazsa tazminat alır. Bu hak, Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik’e (SHY-YOLCU) dayanır. Güncel tutarlar şöyledir:

  • İç hat uçuşları: 100 Avro
  • Dış hat, 1500 km’ye kadar: 250 Avro
  • Dış hat, 1500–3500 km arası: 400 Avro
  • Dış hat, 3500 km’den uzun: 600 Avro

Tazminat, ödeme günündeki Merkez Bankası döviz satış kuru üzerinden Türk lirasına çevrilir. Yolcu ayrıca bilet bedelinin iadesi veya alternatif uçuş ile ikram, otel ve ulaşım gibi hizmetleri talep edebilir.

Güncel istinaf kararlarına göre maktu tazminat kolaylıkla kabul edilmektedir. Manevi tazminat ise ancak kişilik hakkına saldırı varsa verilmektedir.

Yasal Çerçeve: SHY-YOLCU

Türkiye’de havayolu yolcularının hakları, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün çıkardığı SHY-YOLCU ile düzenlenir. Yönetmeliğin m.3/1-b hükmüne göre metin, Avrupa Birliği’nin (EC) 261/2004 sayılı Tüzüğüne paralel olarak hazırlanmıştır. Tazminat tutarları ve bazı hükümler 10.12.2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle yenilenmiştir.

Yönetmelik kimleri kapsar? (m.2)

Yönetmelik aşağıdaki uçuşlarda, onaylanmış rezervasyonu olan ve check-in’e zamanında başvuran yolculara uygulanır:

HavayoluKapsanan uçuşlar
Türk havayolu şirketleriTürkiye’deki havaalanlarına ve Türkiye’deki havaalanlarından yapılan tüm tarifeli ve tarifesiz uçuşlar
Yabancı havayolu şirketleriTürkiye’deki havaalanlarından kalkan uçuşlar

Check-in’e zamanında başvurmak için iki seçenek vardır:

  • Havayolu, tur operatörü veya acentenin önceden yazılı olarak (elektronik ortam dahil) bildirdiği saatte başvurmak,
  • Böyle bir saat belirtilmemişse, ilan edilen kalkış saatinden en geç 45 dakika önce check-in’e başvurmak.

Yönetmelik, başka bir uçuşa aktarılan yolcuları ve mil veya puanla seyahat edenleri de kapsar.

“Uçağa kabul edilmeme” nedir? (m.4/1-n)

Yönetmeliğe göre uçağa kabul edilmeme, geçerli bilete ve onaylanmış rezervasyona sahip yolcunun uçağa alınmamasıdır. Ancak makul gerekçe varsa bu kavram uygulanmaz. Yönetmelik bu gerekçelere örnek olarak “sağlık, emniyet, güvenlik, uygun olmayan seyahat belgeleri” durumlarını sayar.

Overbooking, yani uçaktaki koltuk sayısından fazla bilet satılması, bu istisnalar arasında değildir.

Havayolunun izlemesi gereken sıra (m.5)

  1. Önce gönüllü aranır. Havayolu, uçağa kabul edilmeme durumu öngörüldüğünde, karşılıklı anlaşılacak menfaatler karşılığında rezervasyonundan feragat edecek gönüllüler için duyuru yapar.
  2. Gönüllü yetmezse yolcular iradeleri dışında uçağa alınmayabilir.
  3. İrade dışı uçağa alınmayan yolcuya havayolu “derhal” m.8 (tazminat), m.9 (iade veya güzergâh değişikliği) ve m.10 (hizmet) yükümlülüklerini yerine getirmek zorundadır.

Dikkat: Rezervasyonundan gönüllü olarak vazgeçen yolcu, m.13/1’de saklı tutulan diğer tazminat haklarını kullanamaz (m.13/2). Gönüllü olarak başkası adına yer bırakmadan önce teklif edilen menfaati iyi değerlendirin.

Uçağa Alınmayan Yolcunun Hakları

Maktu tazminat (m.8)

Uçuş türü ve mesafeTazminat
İç hat uçuşları100 Avro
Dış hat, 1500 km veya daha kısa250 Avro
Dış hat, 1500–3500 km arası400 Avro
Dış hat, 3500 km’den uzun600 Avro

Tazminatla ilgili diğer kurallar şunlardır:

  • Kur: Türk lirası karşılığı, “tazminatın ödendiği güne ait Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuru” üzerinden hesaplanır (m.8/1).
  • Mesafe: Planlanan son varış noktası esas alınır ve büyük çember yöntemiyle hesaplanır (m.8/2, m.8/5).
  • Yüzde 50 indirim: Havayolu, yolcunun planlanan varış saatini 1500 km’ye kadar uçuşlarda 2 saat, 1500–3500 km arasında 3 saat, 3500 km’den uzun uçuşlarda 4 saat aşmayan bir alternatif uçuş sunarsa tazminatı yarı yarıya düşürebilir (m.8/3).
  • Ödeme şekli: Tazminat nakit, banka havalesi, banka ödeme emri veya banka çeki ile ödenir. Seyahat fişi (voucher) ile ödeme ancak yolcunun imzalı mutabakatıyla mümkündür (m.8/4).

Bilet iadesi veya alternatif uçuş (m.9)

Yolcu şu seçeneklerden birini tercih eder:

  • (a) İade: Bilet bedelinin en geç yedi gün içinde iadesi. Seyahat anlamını yitirmişse ilk başlangıç noktasına ücretsiz dönüş uçuşu da sağlanır.
  • (b) En erken fırsatta yeniden yönlendirme: Benzer şartlarla son varış yerine ilk uygun uçuş.
  • (c) İleri bir tarihte yeniden yönlendirme: Boş koltuk durumuna göre yolcunun uygun göreceği daha sonraki bir tarihte uçuş.

Hizmet hakkı (m.10)

Aşağıdaki hizmetler bedelsiz sunulur:

  • Bekleme süresine göre ikram:
    • 2–3 saat beklemede sıcak ve soğuk içecek,
    • 3–5 saat beklemede ek olarak kahvaltı veya yemek,
    • 5 saat ve üzeri beklemede ek olarak ilave içecek ve hafif ara yemek.
  • Konaklama: Gece konaklaması gerekirse otel veya uygun bir tesis.
  • Ulaşım: Havaalanı ile konaklama yeri arasında ulaşım.
  • İletişim: Süre kısıtlaması olmadan iki telefon görüşmesi, faks veya e-posta.

Hareket kabiliyeti kısıtlı yolcular, refakatçileri ve tek başına seyahat eden çocuklar önceliklidir (m.10/3, m.12).

Alt sınıfa yerleştirilme (m.11)

Yolcu biletini aldığı sınıftan daha alt bir sınıfa yerleştirilirse fiyat farkı iade edilir. Buna ek olarak bilet ücretinin belirli bir oranı yedi gün içinde ödenir:

  • 1500 km’ye kadar uçuşlarda %30,
  • 1500–3500 km arası uçuşlarda %50,
  • 3500 km’den uzun uçuşlarda %75.

Ek zararlar ve feragat yasağı (m.13, m.16)

Yolcunun diğer kanun ve düzenlemelerden doğan tazminat hakları saklıdır. Yönetmeliğe göre ödenen tazminat bu tazminattan mahsup edilebilir (m.13/1).

Havayolunun bu yükümlülükleri taşıma sözleşmesiyle sınırlandırılamaz veya kaldırılamaz (m.16/1). Haklarının kendisine usulüne uygun bildirilmemesi nedeniyle daha düşük bir tazminatı kabul eden yolcu da ek tazminat için mahkemeye veya ilgili kurumlara başvurabilir (m.16/2).

Bilgilendirme yükümlülüğü (m.15)

Yolcuyu uçağa kabul etmeyen havayolu, etkilenen her yolcuya tazminat ve yardım kurallarını gösteren yazılı bir bildirim vermek zorundadır. Check-in kontuarında da haklara ilişkin Türkçe ve İngilizce bir uyarı bulunmalıdır.

Mahkemeler Ne Diyor?

Overbooking’de maktu tazminat verilir, manevi tazminat verilmeyebilir

Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, 2026 tarihli bir kararında iç hat uçuşunda kapasite fazlası bilet satıldığı için uçağa alınmayan yolcuyu incelemiştir. Mahkeme, yönetmelikte öngörülen 100 Avro tutarındaki maddi tazminata hükmedilmesini yerinde bulmuştur.

İlk derece mahkemesi ayrıca manevi tazminat da vermişti. Daire bu kısmı kaldırmıştır. Gerekçeye göre yolcunun bileti aynı gün aktarmalı bir uçuşa ücretsiz olarak değiştirilmiş ve yolcu varış yerine aynı gün ulaşmıştı. Daire’ye göre “davalı eyleminin sözleşmeye aykırı olmakla birlikte davacının kişilik haklarına saldırı mahiyetinde bulunmadığından manevi tazminat takdirini gerektirmediği kanaatine varılmıştır.”

Ankara BAM 20. HD 2026/1239 E., 2026/1410 K. (02.07.2026) 

Personel hatasıyla uçağa alınmamak da “uçağa kabul edilmeme” sayılabilir

Bakırköy 7. Asliye Ticaret Mahkemesindeki davada yolcunun bileti, havayolu personelinin hatasıyla yanlış tarihe ertelenmişti. Mahkeme, bilirkişi raporu doğrultusunda yolcuya iki kalem ödeme yapılmasına hükmetmiştir:

  • İç hat için 100 Avro karşılığı tazminat,
  • Bilet ve rezervasyon değişikliği bedeli.

Mahkeme manevi tazminatı ise “salt personel hatasından kaynaklanan gecikme veya iptallerde manevi tazminat şartlarının oluşmadığı” gerekçesiyle reddetmiştir. Emsal karar 2025/1054 E., 2026/390 K. 

Havayolu, uçağa almama gerekçesini ispat etmelidir

Bir yolcu, uçağa alınmama gerekçesi kendisine açıklanmadan uçağa alınmamıştı. Havayolu şirketi yolcunun check-in sırasında personelle tartıştığını ve kural tanımaz yolcu olarak uçağa alınmadığını savunmuştu.

İlk derece mahkemesi şu tespiti yapmıştır: “davalı … yolu şirketi davacının uçağa alınmamasını haklı gösterecek herhangi bir tutanak veya uçuş personeli kararını dosyaya sunmadığı, davacının haklı nedenle uçağa alınmadığı iddiasının ispatlanamadığı”. Mahkeme bu nedenle havayolunu yeni alınan biletin bedelinden ve manevi tazminattan sorumlu tutmuştur.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi yolcunun temyiz itirazlarını reddederek kararı onamıştır. Havayolunun manevi tazminata yönelik temyizi ise miktar sınırı nedeniyle reddedilmiştir; yani Yargıtay manevi tazminatın esasını incelememiştir. Yargıtay 11. HD 2021/5426 E., 2022/7504 K. 

Bu karardan çıkan sonuç: Havayolu “güvenlik” veya “yolcu davranışı” gerekçesine dayanıyorsa bunu tutanak ve kayıtla ispat etmesi gerekir.

Rötar ve İptal Durumunda Farklı Kurallar

Uçağa alınmama, iptal ve rötar yönetmelikte ayrı ayrı düzenlenmiştir:

DurumTazminat (m.8)Temel koşul
Uçağa kabul edilmeme (m.5)Varİrade dışı uçağa alınmama; gönüllü feragat etmemiş olmak
Uçuş iptali (m.6)Varİptalin ne kadar önce bildirildiğine ve alternatif uçuşa bağlı. Havayolu olağanüstü hali ve tüm tedbirleri aldığını kanıtlarsa tazminat ödemez (m.6/4)
Rötar (m.7)Kural olarak hizmet ve yardım hakkıTeknik veya operasyonel nedenle tehir olur ve yolcu son varış yerine 3 saat veya daha geç ulaşırsa, havayolu m.8 ve m.9 yükümlülüklerini yerine getirir (m.7/3)

Önemli değişiklik: m.7/3, 10.12.2024 tarihli değişiklikle eklenmiştir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, değişiklikten önceki metne göre verdiği bir kararda 5 saatlik rötarın iptal sayılamayacağına hükmetmiştir. Karara göre “Bu halde tüketici uçuş tehiri nedeniyle Yönetmeliğin 7/3 maddesi gereğince taşıyıcıdan ancak yardım talep edebilecektir.” Yargıtay 11. HD 2021/3736 E., 2022/704 K.

Bu karar değişiklikten önceki dönem için verilmiştir. Teknik veya operasyonel nedenli rötarlarda bugün yürürlükte olan m.7/3 hükmü farklı bir sonuç öngörmektedir.

Başvuru Yolları

  1. Havayoluna yazılı başvuru: Tazminat, iade ve masraf taleplerinizi belgeleriyle birlikte yazılı olarak iletin. Voucher teklifini kabul etmek zorunda değilsiniz (m.8/4).
  2. Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü: Yönetmelik kapsamındaki işletmeleri SHGM denetler. Kurallara uymayan işletmeler hakkında 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu m.143’e göre işlem yapılır (m.20). Bu, idari bir denetim yoludur; tazminatın tahsili için yargı yoluna ihtiyaç duyulabilir.
  3. Tüketici hakem heyeti veya mahkeme:
    • 6502 sayılı Kanun m.68’e göre, her yıl yeniden değerleme oranında güncellenen parasal sınırın altındaki tüketici uyuşmazlıklarında tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur.
    • Tüketici mahkemesinde açılacak davalarda, hakem heyetinin görev alanındaki uyuşmazlıklar hariç, önce arabulucuya başvurmak dava şarttır (6502 m.73/A).
    • Ticari dava sayılan alacak ve tazminat davalarında da arabuluculuk dava şartıdır (TTK m.5/A).
    • İncelenen dosyalarda bu uyuşmazlıklar hem tüketici hakem heyeti ve tüketici mahkemesinde hem de asliye ticaret mahkemelerinde görülmüştür. Bu nedenle görevli merciin somut olaya göre belirlenmesi önemlidir.

Başvuru süresi: SHY-YOLCU tazminatı için özel bir zamanaşımı süresini kaynaklarda doğrulayamadım. Belgeleri kaybetmemek ve zamanaşımı riskine girmemek için başvuruyu gecikmeden yapmanız önerilir.

Uçağa Alınmadığınızda Yapmanız Gerekenler

  1. Gönüllü olmayın ya da ancak teklif edilen menfaati yazılı olarak aldıktan sonra kabul edin (m.13/2).
  2. Yazılı bildirim isteyin. Havayolu size haklarınızı gösteren yazılı bildirimi vermekle yükümlüdür (m.15/2).
  3. Uçağa alınmama gerekçesini yazılı isteyin. Güvenlik veya davranış gerekçesi öne sürülüyorsa tutanak talep edin.
  4. Belgeleri saklayın: Bilet, rezervasyon onayı, check-in saati, biniş kartı, e-postalar ve SMS’ler.
  5. Masraf fişlerini saklayın: Otel, yemek, taksi ve yeni bilet giderleri.
  6. Voucher teklifini dikkatle değerlendirin. Nakit ödeme hakkınız vardır.
  7. Mesafeyi doğru belirleyin. Tazminat, son varış noktasına olan mesafeye göre hesaplanır.

 

Overbooking nedeniyle uçağa alınmama, onaylı rezervasyonu bulunan ve uçuşa kabul koşullarını yerine getiren yolcunun kapasite yetersizliği gibi bir nedenle iradesi dışında taşınmamasıdır. Şartları oluştuğunda yolcu yalnızca bilet bedelini geri istemekle sınırlı değildir. Sabit tazminat, güzergâh değişikliği veya geri ödeme ile bekleme süresindeki hizmetler ayrı haklar olarak gündeme gelebilir.

Her uçağa alınmama olayı overbooking değildir. Geç check-in, kapıya zamanında gelmeme, uygun olmayan seyahat belgesi veya haklı güvenlik gerekçesi farklı değerlendirilir. Bu nedenle ilk adım, hava yolunun yolcuyu neden kabul etmediğini yazılı olarak öğrenmektir. Bilet, rezervasyon, check-in ve kapıda bulunma kayıtları korunmadan yapılan başvuru, olayın yanlış sınıflandırılmasına yol açabilir.

Overbooking nedir, neden yaşanır?

Hava yolu, bazı yolcuların uçuşa gelmeyeceği varsayımıyla uçaktaki koltuk kapasitesini aşan sayıda rezervasyon kabul edebilir. Ancak uçuşa beklenenden fazla yolcu geldiğinde bazı kişilerin taşınamaması sorunu ortaya çıkar. Uçağın daha küçük bir uçakla değiştirilmesi gibi operasyonel durumlarda da benzer sonuç yaşanabilir. Ticari veya operasyonel planlama, yolcunun mevzuattan doğan haklarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Yolcu açısından önemli olan hava yolunun kendi içinde kullandığı adlandırmadan çok gerçek olaydır. Sistem kaydına “gönüllü değişiklik” yazılmış olması, yolcunun gerçekten gönüllü olduğunu kanıtlamaya tek başına yetmez. Aynı şekilde yolcu, kendi gecikmesinden kaynaklanan kabul edilmeme durumunu sırf uçak dolu olduğu için overbooking saymamalıdır. Zaman ve neden kayıtları belirleyicidir.

SHY-YOLCU hangi uçuşlara uygulanır?

Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik, Türk menşeli taşıyıcıların Türkiye’deki havaalanlarına ve havaalanlarından yaptığı uçuşlar ile yabancı menşeli taşıyıcıların Türkiye’den gerçekleştirdiği uçuşlar bakımından kapsam kuralları içerir. Bu nedenle yalnızca biletin Türkiye’de satın alınmış olması yeterli değildir. Uçuşu fiilen yapan taşıyıcı ve güzergâh belirlenmelidir.

Kod paylaşımlı uçuşlarda bileti satan şirket ile uçuşu icra eden şirket farklı olabilir. Rezervasyon belgesindeki “operated by” bilgisi bu ayrımı gösterebilir. Başvurunun doğru hava taşıma işletmesine yöneltilmesi önemlidir. Avrupa Birliği bağlantılı uçuşlarda başka düzenlemeler de gündeme gelebilir; aynı olay için farklı rejimlerin kapsamı ve mükerrer ödeme yasağı ayrıca incelenmelidir.

Yolcunun yerine getirmesi gereken koşullar

Onaylı rezervasyonun bulunması ve uçuş öncesi kontrollere süresinde başvurulması önemlidir. Hava yolunun önceden bildirdiği check-in ve kapı kapanış saatleri kontrol edilmelidir. Yönetmelikte, bildirim yapılmayan durumlar için check-in bakımından kırk beş dakikalık kural vardır. Bu süreyi bütün uçuşlarda kapıya son geliş saati gibi yorumlamak doğru değildir.

Yolcu kimlik, pasaport, vize veya diğer seyahat belgelerini uygun şekilde sunmalıdır. Belgelerin eksikliği nedeniyle makul gerekçeyle uçuşa kabul edilmeme, ticari kapasite sorunu nedeniyle kabul edilmemeden farklıdır. Hava yolunun belge gerekçesi gerçeğe aykırıysa yolcu bunu gösteren kayıtları sunabilir. Geçerli vize bulunduğunu söylemek yerine belgenin seyahat tarihi ve güzergâh bakımından uygunluğu incelenmelidir.

Gönüllü vazgeçme ile irade dışı kabul edilmeme

Taşıyıcı, kapasite sorunu olduğunda önce belirli yararlar karşılığında uçuşundan gönüllü vazgeçecek yolcular arayabilir. Gönüllü yolcuyla kararlaştırılan menfaatler ile iradesi dışında uçağa alınmayan yolcunun sabit tazminat hakkı aynı zemine dayanmaz. Yolcu, teklifin yalnızca uçuş değişikliği mi yoksa haklardan feragat içeren bir anlaşma mı olduğunu anlamalıdır.

Seyahat çeki, mil veya indirim kuponu önerisi para ödemesiyle aynı ekonomik değerde olmayabilir. Son kullanım tarihi, yalnızca belirli hatlarda geçerlilik ve ek ücretler incelenmelidir. Yolcu kabul etmediği hâlde gönüllü olarak kaydedildiğini düşünüyorsa itirazını gecikmeden yazılı bildirmelidir. Havaalanında aceleyle imzalanan belgenin bir örneği mutlaka istenmelidir.

Overbooking tazminatı ne kadardır?

SHY-YOLCU kapsamında iç hat uçuşlarında sabit tazminat 100 avrodur. Dış hatlarda mesafeye göre 1.500 kilometre veya daha kısa uçuşlarda 250 avro, 1.500 ile 3.500 kilometre arasındaki uçuşlarda 400 avro, 3.500 kilometreden uzun uçuşlarda 600 avro tutarları düzenlenmiştir. Hangi mesafe diliminin uygulanacağı ilgili uçuş ve son varış noktası değerlendirilerek belirlenir.

Bu tutarlar bilet fiyatıyla aynı değildir. Ucuz bilet alınmış olması sabit tazminatı otomatik olarak düşürmez; pahalı bilet alınması da sabit tutarı kendiliğinden artırmaz. Ayrıca tazminat hakkı doğması için kabul edilmemenin yönetmelik kapsamındaki koşulları taşıması gerekir. Yolcunun kendi gecikmesinden veya makul bir güvenlik nedeninden kaynaklanan olaylarda aynı sonuç çıkarılamaz.

Tazminat yüzde elli azaltılabilir mi?

Yolcuya alternatif uçuş sunulması hâlinde, son varış yerine ulaşma gecikmesi ilgili mesafe grubu için belirlenen iki, üç veya dört saatlik sınırları aşmıyorsa tazminatta yüzde elli indirim gündeme gelebilir. Burada yalnızca alternatif uçağın kalkış saatine bakılmaz. Planlanan ve gerçekleşen son varış saatleri karşılaştırılır.

Hava yolunun “başka uçuş verdik, tazminat yok” açıklaması bu nedenle tek başına yeterli değildir. Alternatif taşımanın sunulması, koşulları varsa indirim tartışması yaratır; bütün hakları otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Yeni bilet, gerçek varış zamanı ve gecikmenin hesap yöntemi başvuruda gösterilmelidir. Bağlantılı uçuşlarda aynı rezervasyonun yapısı da önem taşır.

Türk lirası karşılığı hangi tarihe göre hesaplanır?

Güncel yönetmelik, tazminatın Türk lirası karşılığında ödemenin yapıldığı güne ait Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kurunu esas alır. Eski kaynaklarda farklı tarih esaslarının bulunması mümkündür. Başvuruda avro tutarının ve uygulanacak kur esasının ayrı yazılması, hesap uyuşmazlığını azaltır.

Yolcuya sunulan rakamın sabit tazminat mı, bilet iadesi mi yoksa ikisinin toplamı mı olduğu açıklanmalıdır. Hava yolunun ödediği bir tutarın bütün talepleri kapattığı varsayılmamalıdır. Buna karşılık aynı kalem için daha önce alınmış ödeme gizlenerek yeniden talepte bulunulmamalıdır. Her ödeme, hangi hakkın karşılığı olduğu belirtilerek kaydedilmelidir.

Bilet iadesi ile alternatif uçuş arasında seçim

Yönetmelik, koşullarına göre bilet bedelinin geri ödenmesi veya güzergâhın değiştirilmesi seçenekleri düzenler. Yolcu seyahatten vazgeçmek istiyorsa iade, yolculuğunu sürdürmek istiyorsa uygun alternatif taşıma değerlendirilebilir. Seçim, yolcunun seyahat amacını ve bağlantılı planlarını etkiler. Hava yolu seçenekleri anlaşılır biçimde açıklamalıdır.

İade edilen bilet ile sabit tazminat birbirinin aynısı değildir. Bazı durumlarda başlangıç noktasına dönüş ihtiyacı da gündeme gelebilir. Yolcu kendi başına yüksek bedelli yeni bilet almadan önce taşıyıcıdan yazılı çözüm istemeli, önerilen alternatifi ve neden yeterli olmadığını belgelemelidir. Sonradan talep edilecek ek masrafın makullüğü ve olayla bağlantısı incelenecektir.

Yiyecek, konaklama ve ulaşım hizmetleri

Uçağa kabul edilmeyen yolcunun bekleme koşulları bakımından hizmet hakkı da vardır. Bekleme süresine uygun ikram, gerektiğinde konaklama ve havaalanıyla konaklama yeri arasındaki ulaşım, tazminattan farklı başlıklardır. Taşıyıcının yalnızca “tazminat için daha sonra başvurun” demesi, o anda doğan hizmet ihtiyacını çözmez.

Hizmet sağlanmadığında yolcu zorunlu ve makul masraflarını belgelemelidir. Fatura veya fişte tarih, tutar ve hizmetin niteliği bulunmalıdır. Lüks veya olayla ilgisiz harcamaların tamamının otomatik olarak karşılanacağı söylenemez. Aynı masrafın hava yolu, sigorta ve başka bir sağlayıcı tarafından karşılanıp karşılanmadığı da açıklanmalıdır. Çocuk, engelli veya özel bakım ihtiyacı olan yolcuların durumu ayrıca bildirilmelidir.

Havaalanında hangi kayıtlar alınmalıdır?

Rezervasyon kodu, e-bilet, biniş kartı, bagaj teslim etiketi, check-in saati ve kapıdaki işlem kayıtları saklanmalıdır. Uçağa kabul edilmeme gerekçesinin yazılı verilmesi istenebilir. Görevliyle yapılan görüşmenin tarih ve saatini not etmek yararlıdır. Ancak çalışanların kişisel verilerini sosyal medyada yayımlamak, hakkın ispatı için gerekli bir işlem değildir.

Alternatif uçuş önerisi, kupon, masraf fişleri ve varış zamanı da dosyaya eklenmelidir. Ekran görüntülerinde rezervasyon ve tarih bilgileri görünür olmalıdır. Yalnızca uçuş ekranının fotoğrafı yolcunun zamanında kapıda bulunduğunu kesin olarak göstermeyebilir. Delillerin hangi iddiayı desteklediği başvuruda açıklanmalıdır. Eksik kaydın taşıyıcıdan istenmesi de değerlendirilebilir.

Önce hava yoluna nasıl başvurulur?

Başvuruda uçuş tarihi ve numarası, güzergâh, yolcu bilgisi, rezervasyon kodu ve kabul edilmeme nedeni belirtilmelidir. Talep edilen haklar ayrı yazılmalıdır: sabit tazminat, bilet iadesi, karşılanmayan makul masraf veya başka bir zarar birbirinden ayrılmalıdır. Belgeler okunur biçimde eklenmeli, başvuru numarası ve gönderim kaydı saklanmalıdır.

Duygusal bir şikâyet metni yerine olay sırası ve taleplerin açık sunulması daha işlevseldir. Hava yolunun yanıtında hangi gerekçenin kabul edildiği veya reddedildiği kontrol edilmelidir. Yanıt yalnızca bagaj konusuna değiniyorsa overbooking talebinin ayrıca cevaplanması istenebilir. Aynı başvurunun çok sayıda farklı kanaldan tekrarlanması, dosyanın takibini zorlaştırabilir.

SHGM başvurusu ve tüketici uyuşmazlığı

Hava yoluna başvurudan sonuç alınamadığında SHGM’nin güncel yolcu hakları başvuru yolu değerlendirilir. SHGM yolcu hakları yönlendirme sistemi başvuruya ilişkin açıklamalar içerir. İdari inceleme ile özel hukuk alacağının tahsili aynı süreç değildir. Kuruma yapılan şikâyet, her para talebinin kendiliğinden ödenmesini sağlamaz.

Uyuşmazlığın tüketici işlemi niteliği ve parasal değeri dikkate alınarak tüketici hakem heyeti veya mahkeme yolu incelenebilir. Yıllık parasal sınırlar başvuru tarihinde kontrol edilmelidir. Görev, yetki ve dava şartı arabuluculuk konusu, seçilen yola göre değerlendirilir. İstanbul tüketici avukatı sayfasında tüketici uyuşmazlıklarının genel hizmet kapsamı açıklanmıştır.

Kaçırılan toplantı veya otel bedeli ayrıca istenebilir mi?

Sabit tazminat ile ayrıca doğduğu ileri sürülen zarar farklıdır. Kullanılamayan otel, kaçırılan etkinlik veya yeni ulaşım gideri için zarar, olayla nedensellik ve uygulanacak sorumluluk rejimi araştırılır. Her dolaylı ekonomik kaybın otomatik olarak taşıyıcıdan tahsil edileceği söylenemez. Belgesiz veya varsayımsal kazanç kaybı talepleri ayrıca ispat sorunu taşır.

Uluslararası taşımalarda ilgili sözleşmelerin uygulama alanı, sorumluluk sınırları ve süreleri değerlendirilmelidir. Tazminat taleplerinin incelenmesi yalnızca masrafların toplanmasından ibaret değildir. Aynı olay nedeniyle başka bir yerden alınan ödeme ve yapılan tasarruflar da açıklanmalıdır. Manevi tazminatın her uçuş aksamasında kendiliğinden doğduğu varsayılmamalıdır.

İstanbul çıkışlı uçuşlarda dosya nasıl hazırlanır?

İstanbul Havalimanı veya Sabiha Gökçen’den kalkış yapılması, havaalanı işletmecisinin her olayda doğru davalı olduğu anlamına gelmez. Uçuşu icra eden taşıyıcı, bileti satan aracı ve olayın sorumlusu ayrılmalıdır. Havaalanındaki bankoda farklı şirket çalışanlarının bulunması muhatabı karıştırabilir. Belgedeki işletme unvanı bu nedenle önemlidir.

Yolcunun oturduğu ilçe, kalkış yeri ve taşıyıcının adresi yetki incelemesinde farklı roller oynayabilir. Dosya için iletişim sayfasından hukuki değerlendirme talep edilirken bilet ve yazışmalar birlikte sunulmalıdır. İlk görüşmede yalnızca “uçağa alınmadım” denilmesi yerine saatler, gerekçe ve alternatif teklif açıklanırsa uygun yol daha sağlıklı belirlenebilir.

İki kısa örnek

Birinci örnekte yolcu zamanında check-in yapar ve kapıda hazırdır; uçak dolu olduğu için ertesi günkü uçuşa aktarılır. Yazılı kabul edilmeme kaydı, konaklama ve alternatif uçuş belgeleriyle tazminat ve hizmet hakları ayrı incelenir. İkinci örnekte yolcu havaalanına zamanında gelse de kapı kapanışından sonra kapıya ulaşır. Bu olay sırf bilet bulunduğu için overbooking tazminatı doğurmaz; gerçek kabul edilmeme nedeni belirlenir.

Aynı rezervasyondaki diğer yolcular

Bir rezervasyon kodunda birden fazla yolcu bulunması, hepsinin durumunun mutlaka aynı olduğu anlamına gelmez. Bazıları uçağa alınmış, bazıları gönüllü değişiklik kabul etmiş veya farklı saatte başvurmuş olabilir. Her yolcu için kabul edilmeme koşulları ve yapılan ödeme ayrı kontrol edilmelidir.

Çocuk yolcular ve özel yardım ihtiyacı bulunan kişiler bakımından bilet ve temsil bilgileri doğru sunulmalıdır. Başka bir yolcu adına talepte bulunuluyorsa temsil yetkisi açıklanmalıdır. Hava yolunun bir kişiye verdiği toplu cevap, diğer yolcuların bütün taleplerinin sonuçlandığı varsayımına yol açmamalıdır.

Dosyada yolcu bazında kısa bir çizelge bulunması, aynı ödemenin iki kez istenmesini veya bir kişinin talebinin unutulmasını önler. Her satırda bilet, uçuş, teklif, kabul durumu ve ödeme bilgisi gösterilebilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Overbooking nedeniyle uçağa alınmadım. Ne kadar tazminat alırım?

İç hatlarda 100 Avro, dış hatlarda mesafeye göre 250, 400 veya 600 Avro alırsınız. Havayolu varış saatinize yakın bir alternatif uçuş sunarsa tazminat yarıya düşebilir (m.8/3).

Tazminat Türk lirası olarak nasıl hesaplanır?

Tazminatın ödendiği günün Merkez Bankası döviz satış kuru esas alınır (m.8/1).

Havayolu tazminat yerine voucher verebilir mi?

Ancak sizin imzalı mutabakatınızla verebilir. Aksi halde nakit, havale veya banka yoluyla ödeme yapılır (m.8/4).

Tazminatın yanında bilet paramı da geri alabilir miyim?

Evet. Tazminat hakkına ek olarak bilet bedelinin yedi gün içinde iadesini veya alternatif uçuşu seçebilirsiniz (m.9).

Manevi tazminat alabilir miyim?

Yalnızca kişilik haklarınıza saldırı varsa alabilirsiniz. İncelenen güncel kararlarda aynı gün varış yerine ulaştırılan yolcu ile personel hatası nedeniyle mağdur olan yolcuya manevi tazminat verilmemiştir. Uçağa alınmama gerekçesi ispatlanamadığı için manevi tazminata hükmedilen 2016 tarihli olayda ise Yargıtay manevi tazminatın esasını incelememiştir.

Güvenlik gerekçesiyle uçağa alınmadım. Tazminat alabilir miyim?

Sağlık, emniyet, güvenlik veya belge eksikliği gibi makul gerekçeler varsa yönetmelikteki tazminat doğmaz (m.4/1-n). Ancak havayolunun bu gerekçeyi tutanak ve kayıtla ispat etmesi gerekir.

Yabancı bir havayolu ile yurt dışından Türkiye’ye uçuyordum. Yönetmelik uygulanır mı?

Yabancı havayolları yönünden yönetmelik yalnızca Türkiye’deki havaalanlarından kalkan uçuşlara uygulanır (m.2/1-a).

Başvuru dosyası için ayrıntılı kontrol

Yolcu başvurusunun ilk bölümünde planlanan seyahat gösterilmelidir. Kalkış ve varış havaalanı, aktarma varsa bütün bacaklar, tek rezervasyon altında düzenlenip düzenlenmediği ve yolcu sayısı yazılmalıdır. Aynı aileden birden fazla kişinin etkilenmesi hâlinde her yolcunun bilet ve başvuru yetkisi ayrıca dikkate alınır. Tek kişinin hesabına yapılan toplu ödeme, diğer yolcuların hangi hakkını kapsadığını açıkça göstermelidir.

İkinci bölüm, havaalanında yaşanan olayın saat sıralamasıdır. Check-in işlemi, bagaj teslimi, kapıya varış, kabul edilmeme bildirimi ve alternatif teklif farklı zamanlar olarak kaydedilmelidir. Yolcunun havaalanına giriş saati ile uçağın kapısında hazır bulunduğu saat aynı değildir. Bu ayrım, taşıyıcının geç kalma savunması yaptığı dosyalarda özellikle önemlidir.

Üçüncü bölümde para talepleri ayrıştırılır. Sabit tazminat için mesafe grubu ve varsa indirim koşulu açıklanır. İade talebi için hangi bilet bölümünün kullanılmadığı gösterilir. Masraflar için belge, ödeme tarihi ve zorunluluk ilişkisi yazılır. Başvurunun sonunda tek bir toplam rakam bulunabilir; ancak bu toplamın hangi kalemlerden oluştuğu anlaşılmalıdır.

Taşıyıcının cevabı nasıl değerlendirilir?

“Operasyonel neden” ifadesi tek başına bütün sorumluluğu kaldıran bir açıklama değildir. Taşıyıcıdan somut nedenin ve hangi mevzuat hükmüne dayanıldığının açıklanması istenebilir. Kapasite fazlası rezervasyon, uçak değişikliği, belge yetersizliği ve yolcunun geç gelmesi farklı olaylardır. Yanıtın olayla gerçekten örtüşüp örtüşmediği bilet ve zaman kayıtlarıyla karşılaştırılmalıdır.

Şirket yalnızca kupon öneriyorsa kuponun bedeli, kullanım alanı, devredilebilirliği ve geçerlilik süresi yazılı görülmelidir. Yolcu kabul ettiğinde hangi taleplerin kapanacağı açıklanmamışsa ek bilgi istenebilir. Ücretsiz yeni bilet düzenlenmesi, her durumda sabit tazminatın ödendiği anlamına gelmez. Aynı şekilde bilet iadesinin alınması da ayrıca doğan masrafların otomatik olarak karşılandığını göstermez.

Yargı yolunda ispat ve masraf planı

Tüketici başvurusunda veya davada, taşıyıcının kendi sistemindeki kayıtların getirtilmesi gerekebilir. Yolcu elindeki belgeleri sunarken ulaşamadığı kayıtları da somut olarak belirtmelidir. Genel biçimde bütün şirket kayıtlarını istemek yerine rezervasyon durumu, kapı işlemi veya kabul edilmeme kodu gibi belirli kayıtlar gösterilebilir. Bu yaklaşım, uyuşmazlığın hangi noktada toplandığını görünür kılar.

Avukatlık ücreti, başvurunun kapsamı ve yürürlükteki tarife dikkate alınarak kararlaştırılır. Yargılama giderleri ile talep edilen tazminatın büyüklüğü birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle birden fazla yolcu, yabancı taşıyıcı veya aktarmalı uçuş bulunan dosyalarda kapsam genişleyebilir. Dosya incelenmeden “kesin 600 avro” veya “bir haftada ödeme” şeklinde sonuç sözü verilmesi uygun değildir. Başvuru stratejisi, ispatlanabilir haklara ve doğru muhataba dayanmalıdır.

Kaynak ve değerlendirme tarihi

Bu yazı, SHGM tarafından yayımlanan güncel SHY-YOLCU metni esas alınarak 29 Eylül 2026 tarihinde hazırlanmıştır. Tazminat, geri ödeme, güzergâh değişikliği ve hizmet hakkı ayrı maddelerde düzenlenir. İşlem tarihi ve uçuşun uluslararası niteliği ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Bilet, taşıma koşulları, uçuş kayıtları, kabul edilmeme gerekçesi ve başvuru belgeleri görülmeden somut uyuşmazlık hakkında kesin değerlendirme yapılamaz.

overbooking tazminatı
Önceki yazı
İşçinin İşyerinde Kavga Etmesi: Fesih, Savunma ve Tazminat
Sonraki yazı
İşçinin SGK Primlerinin Eksik Ödenmesi: Gün ve Kazanç Tespiti
TCK 334 Yasaklanan Bilgileri Temin

İlgili Yazılar

Kasım 2026
PSÇPCCP
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30