Babalık Davasını Kim Açabilir? Annenin ve Çocuğun Hakları

Babalık davası, evlilik dışında doğan çocuk ile biyolojik babası arasındaki soybağının mahkeme kararıyla kurulması için açılan davadır. Davayı ana veya çocuk açabilir; dava babaya, baba ölmüşse mirasçılarına karşı yöneltilir. Ananın dava hakkı doğumdan itibaren bir yıl geçmekle düşer; çocuğun dava hakkına ilişkin süre ise Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edildiği için kanun metninde yer almaz. Çocuk başka bir erkeğe bağlıysa, bir yıllık süre bu bağ kalktığında başlar. Dava sırasında DNA incelemesi yapılır ve hâkim, babalık olasılığını kuvvetli bulursa karar beklenmeden çocuk için nafakaya hükmedebilir. Ana ayrıca doğum ve geçim giderlerini isteyebilir.

Babalık davası neden gerekir?

Çocuğun annesiyle soybağı doğumla kurulur. Baba yönünden önce çocuğun doğduğu tarihte annenin evli olup olmadığına, evliliği sona ermişse aradan kaç gün geçtiğine bakılır. Kanunun kocayı baba saydığı durumlarda, biyolojik babanın farklı olması bu hukuki bağı kendiliğinden ortadan kaldırmaz (TMK m.282 ve 285).

Başka bir erkekle soybağı yoksa baba nüfus memuruna veya mahkemeye yazılı başvuruyla, resmî senetle ya da vasiyetnameyle çocuğu tanıyabilir. Anne ile biyolojik baba sonradan birbirleriyle evlenirse çocuk kendiliğinden evlilik içinde doğan çocuklara ilişkin hükümlere tabi olur; eşler çocuğu nüfus memuruna bildirir (TMK m.292, 293 ve 295). Bu yollarla bağ kurulmamışsa anne veya çocuk babalık hükmü isteyebilir.

İlk kontrol, çocuğun kayıt örneğinde bir baba adı yazıp yazmadığından ibaret değildir. Nüfus müdürlüğünden kaydın dayanağını öğrenin: Evlilik, geçerli bir tanıma veya kesinleşmiş bir hüküm var mı? Yalnızca bir adın yazılması, adı o olan belirli bir erkekle hukuki bağ kurulduğunu kanıtlamaz. Geçerli bir bağ zaten varsa yeniden babalık hükmü istenmez; yanlışlığın mevcut bağda mı yoksa sicile aktarımda mı olduğu belirlenir.

Babalık davasını kim açar, kime karşı açılır?

Davacılar: ana ve çocuk

TMK 301/1’e göre çocuk ile baba arasındaki soybağının mahkemece belirlenmesini ana ve çocuk isteyebilir. İkisinin dava hakkı birbirinden bağımsızdır. Ana davayı açmamış veya süresini kaçırmış olsa bile çocuğun dava hakkı devam eder.

Anne kendi adına dava açtığında çocuğun ayrı hakkı ortadan kalkmaz. Küçüğün menfaati yasal temsilcisininkiyle çatışıyorsa, belirli bir işte çocuğu temsil etmek üzere kayyım atanır. Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesidir (TMK m.397 ve 426). Dilekçede çocuğun yaşını, temsil durumunu ve varsa kayyım kararını bildirin. Kayyım atanması, babalığı hangi mahkemenin inceleyeceğini değiştirmez.

Davalı: baba veya mirasçıları

Baba olduğu ileri sürülen kişi hayattaysa dava ona, ölmüşse mirasçılarına yöneltilir (TMK m.301). Dilekçeye ölüm kaydı ile bilinen mirasçıları ekleyin; mirasçılar bilinmiyorsa nüfus ve mirasçılık kayıtlarının getirtilmesini isteyin. Yalnızca nüfus müdürlüğünü davalı göstermek babalık talebini doğru kişilere yöneltmiş olmaz. Ölüm belgesi tarafların belirlenmesine yarar; biyolojik bağı kanıtlamaz.

İhbar: Cumhuriyet savcısı ve Hazine

TMK 301/3’e göre babalık davası Cumhuriyet savcısına ve Hazineye ihbar edilir. Soybağı kamu düzenini ilgilendirdiği için savcının; mirasçı bulunmadığı hâllerde mirasın Hazineye kalma ihtimali nedeniyle Hazinenin davadan haberdar edilmesi gerekir. İhbar mahkeme tarafından yapılır; ancak dilekçede bu kurumların belirtilmesi süreci hızlandırır.

Süreler ve şartlar tablosu

Ananın bir yıllık süresi

TMK 303/1’e göre babalık davası çocuğun doğumundan önce veya sonra açılabilir. Ananın dava hakkı doğumdan başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Bu süre hak düşürücü niteliktedir ve hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir. Bu nedenle ana, babanın çocuğu tanıyacağını umarak beklerken süreyi kaçırmamalıdır.

Bir yıllık süreyi hesaplarken babanın ilişkiyi ne zaman inkâr ettiğini değil, doğum tarihini ve varsa önceki soybağının ortadan kalktığı tarihi esas alın. “Daha sonra tanıyacağım” sözü resmî tanıma değildir. Gecikme haklı bir engele dayanıyorsa engelin ne olduğunu, hangi tarihte ortadan kalktığını ve bunu gösteren belgeyi belirtin.

Çocuğun süresi

TMK 303/2, başlangıçta çocuğun dava hakkı için de bir süre öngörüyordu. Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki metne göre bu fıkra, Anayasa Mahkemesi’nin 27 Ekim 2011 tarihli ve E.2010/71, K.2011/143 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Bu nedenle güncel kanun metninde çocuğun babalık davası için bir hak düşürücü süre yer almamaktadır. Çocuk ergin olduktan sonra da biyolojik babasını tespit ettirmek için dava açabilir.

Haklı sebeple gecikme

TMK 303/4’e göre bir yıllık süre geçtikten sonra gecikmeyi haklı kılan sebepler varsa, sebebin ortadan kalkmasından başlayarak bir ay içinde dava açılabilir. Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki dipnota göre bu fıkra, Anayasa Mahkemesi’nin 15 Mart 2012 tarihli ve E.2011/116, K.2012/39 sayılı kararıyla “çocuk” yönünden iptal edilmiştir. Böylece bu bir aylık süre artık yalnız ana bakımından önem taşır. Hangi durumların haklı sebep sayılacağı kanunda sayılmaz ve yargı uygulamasıyla belirlenir.

Çocuk başka bir erkeğe bağlıysa

Anne evliyken veya evliliğin sona ermesinden sonraki üç yüz gün içinde doğan çocuk bakımından koca baba sayılır. Ancak anne bu üç yüz günlük dönem içinde yeniden evlenip çocuğu ikinci evlilikte doğurmuşsa öncelikle ikinci koca baba sayılır (TMK m.285 ve 290). Bu nedenle doğum kaydını, evlilik tarihlerini ve boşanmanın kesinleşme tarihini birlikte kontrol edin.

Bağ evlilik nedeniyle kurulmuşsa soybağının reddi davası, başka bir erkeğin tanıma beyanından doğmuşsa tanımanın iptali gündeme gelir. Geçerli bağ ortadan kalkmadan başka bir baba ile ikinci bağ kurulamaz. Önceki davanın süreleri ve tarafları ayrıdır. Özellikle çocuğun babalık davasında süreyle sınırlı olmaması, mevcut bağa karşı açılacak davanın da süresiz olduğu anlamına gelmez.

Önceki bağın kaldırıldığı dosyadan kesinleşme şerhli kararı alın. TMK m.303/3 kapsamında annenin babalık davası için bir yıllık süreyi belirlerken bu tarih önemlidir. Yalnız yanlış yazılmış bir kimlik bilgisinin düzeltilmesi ise biyolojik babalığın ilk kez hükme bağlanmasından farklıdır.

Davada ispat ve DNA incelemesi

Babalık karinesi

TMK 302/1’e göre davalının, çocuğun doğumundan önceki üç yüzüncü gün ile yüz sekseninci gün arasında ana ile cinsel ilişkide bulunmuş olması babalığa karine sayılır. Bu sürenin dışında olsa bile fiilî gebe kalma döneminde davalının ana ile cinsel ilişkide bulunduğu tespit edilirse aynı karine geçerli olur (TMK 302/2).

Karinenin çürütülmesi davalıya düşer. TMK 302/3’e göre davalı, çocuğun babası olmasının olanaksızlığını veya bir üçüncü kişinin baba olma olasılığının kendisininkinden daha fazla olduğunu ispatlarsa karine geçerliliğini kaybeder.

DNA incelemesine katlanma yükümlülüğü

Hâkim soybağına ilişkin olguları kendiliğinden araştırır. Mahkemenin istediği DNA incelemesinde üç koşul birlikte aranır: Örnek alınması uyuşmazlığı çözmek için zorunlu olmalı, yöntem bilimsel verilere uygun olmalı ve sağlık yönünden tehlike yaratmamalıdır. Haklı sebep olmadan örnek vermekten kaçınılırsa hâkim incelemenin zor kullanılarak yapılmasına karar verir (HMK m.292). Randevuya gitmemek tek başına babalığın kabul edildiği anlamına gelmez. Sağlık engeli varsa bunu raporla mahkemeye bildirin.

Baba ölmüşse hangi örneklerin bilimsel olarak karşılaştırılabileceği bilirkişiye sorulur. Bir yakının verdiği örnek her durumda aynı kesinlikte sonuç vermez. Rapor geldiğinde örneğin kime ait olduğunu, kimliğin nasıl doğrulandığını ve sonucun hangi olasılığı açıkladığını kontrol edin. Eksik inceleme veya belirsizlik varsa raporun tebliğinden itibaren iki hafta içinde gerekçenizi açıklayarak tamamlama, açıklama veya yeni bilirkişi isteyebilirsiniz (HMK m.281). Teknik çalışma gerekiyorsa veya itirazı süresinde hazırlamak çok zor ya da imkânsızsa bu iki hafta dolmadan ek süre isteyin. Mahkeme bir defaya mahsus en çok iki hafta daha verebilir.

Dava süreci adım adım

Babalık davası genellikle şu sırayla ilerler:

1. Çocuğun mevcut durumunun kontrolü: Nüfus kaydında çocuğun başka bir erkeğe bağlı olup olmadığı incelenir. Bağlıysa önce soybağının reddi veya tanımanın iptali gerekir.
2. Sürenin hesaplanması: Ana davacı olacaksa doğum tarihinden, çocuk başka bir erkeğe bağlıydıysa o bağın kalktığı tarihten itibaren bir yıllık süre hesaplanır.
3. Davacının belirlenmesi: Ananın süresi dolmuşsa dava çocuk adına açılır. Küçük çocuk için kayyım atanması gündeme gelir.
4. Dilekçenin hazırlanması: Gebelik dönemindeki ilişki, doğum tarihi, davalının kimliği ve adresi yazılır. Çocuk için geçici nafaka isteniyorsa talep ve çocuğun ihtiyaçları belirtilir. Anne, TMK m.304 kapsamındaki kişisel giderlerini aynı dilekçeyle veya ayrı olarak isteyebilir.
5. İhbar ve inceleme: Dava Cumhuriyet savcısına ve Hazineye bildirilir. Davayı anne açtıysa kayyıma, kayyım açtıysa anneye de bildirilir. Mahkeme delilleri toplar, gerekli olduğunda bilimsel inceleme yaptırır.
6. Geçici nafaka: Babalık olasılığı kuvvetli görülürse yargılama sürerken nafakaya hükmedilebilir.
7. Kararın uygulanması: Soybağı hükmü kesinleştiğinde nüfus kaydına işlenir. Geçici nafaka ile kişisel ilişki, soybağı hükmünden farklı taleplerdir; hüküm fıkrasında hangi konuda neye karar verildiğini kontrol edin.

Türkiye’de açılan davada taraflardan biri yabancıysa Türk mahkemesinin yetkisi ile uygulanacak hukuk ayrı sorulardır. 5718 sayılı Kanun m.16, soybağının kurulmasında önce çocuğun doğum anındaki millî hukukuna, bağ kurulamıyorsa çocuğun olağan yaşam merkezinin hukukuna bakılmasını öngörür. Bunlar da sonuç vermezse maddede belirtilen anne ve baba bağlantıları, son olarak doğum yeri değerlendirilir. Doğumdaki vatandaşlık belgelerini, yabancı doğum kaydını ve varsa önceki tanıma veya mahkeme belgesini sunun. Yabancı unsurlu dosyada Türk hukukundaki bir yılı doğrudan son gün olarak kabul etmeyin.

Ananın malî hakları (TMK 304)

Babalık davası yalnız çocuğun haklarını değil, ananın bazı malî haklarını da ilgilendirir. TMK 304’e göre ana, babalık davası ile birlikte veya ayrı olarak baba veya mirasçılarından şu giderlerin karşılanmasını isteyebilir:

1. Doğum giderleri.
2. Doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderleri.
3. Gebelik ve doğumun gerektirdiği diğer giderler.

Çocuk ölü doğmuş olsa bile hâkim bu giderlerin karşılanmasına karar verebilir. Üçüncü kişiler veya sosyal güvenlik kuruluşlarınca anaya yapılan ödemeler hakkaniyet ölçüsünde tazminattan indirilir. Bu nedenle ana, gebelik ve doğum sürecindeki harcamalarını gösteren fatura, rapor ve banka kayıtlarını saklamalıdır.

Çocuk için nafaka

Dava sırasında geçici nafaka

TMK 333’e göre babalık davası ile birlikte nafaka istenir ve hâkim babalık olasılığını kuvvetli bulursa, hükümden önce çocuğun ihtiyaçları için uygun bir nafakaya karar verebilir. Bu hüküm, yargılama süresince çocuğun bakımsız kalmasını önler. Geçici nafakanın istenebilmesi için nafakanın babalık davasıyla birlikte talep edilmesi gerekir.

Karardan sonra nafaka

Soybağı kurulduktan sonra baba, diğer ebeveynler gibi çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılmakla yükümlüdür. TMK 327-330’a göre bakım borcu kural olarak çocuğun ergin olmasına kadar sürer; çocuk ergin olduğu hâlde eğitimi devam ediyorsa, durum ve koşullara göre eğitimi sona erinceye kadar devam edebilir (TMK 328). Nafaka miktarı, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir (TMK 330). Çocuk nafakasının genel kuralları için iştirak nafakası yazımıza, ödenmemesinin sonuçları için nafaka ödenmezse ne olur yazımıza bakabilirsiniz.

Kararın diğer sonuçları

Velayet ve kişisel ilişki

TMK 337’ye göre ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir. Ana küçük, kısıtlı veya ölmüşse ya da velayet kendisinden alınmışsa hâkim, çocuğun menfaatine göre vasi atar veya velayeti babaya verir. Babalık kararı velayeti kendiliğinden babaya geçirmez; ancak baba ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulması talep edilebilir. Velayetin sonradan değiştirilmesi ise ayrı bir davanın konusudur; şartları için velayetin değiştirilmesi davası yazımıza bakabilirsiniz.

Miras

Babalık kararıyla kurulan soybağı, çocuğu babanın yasal mirasçısı yapar. Baba davadan önce ölmüşse ve dava mirasçılara karşı açılmışsa, kararın kesinleşmesiyle çocuk diğer mirasçılarla birlikte mirasta hak sahibi olur. Mirasın daha önce paylaşılmış olması durumunda çocuğun haklarını nasıl ileri süreceği ayrı bir değerlendirme gerektirir.

Nüfus kaydı

Karar kesinleştikten sonra çocuğun nüfus kaydına baba bilgileri işlenir. Çocuğun soyadına ilişkin değişiklik, nüfus kaydının düzeltilmesi sırasında ayrıca değerlendirilir. Bu işlemlerin karar sonrası nüfus müdürlüğünde takip edilmesi gerekir.

Ceza hukuku boyutu

Çocuğun soybağını bilerek gerçeğe aykırı kaydettirmek veya gizlemek TCK 231 kapsamında suç oluşturabilir. Babalık davası ise hukuki bir yoldur ve kendi başına bir suç isnadı içermez. Suçun unsurları için TCK 231 çocuğun soybağını değiştirme suçu yazımıza bakabilirsiniz.

Varsayımsal örnekler

Örnek 1: Babanın tanımaması ve ananın süresi

Deniz, evli olmadığı Kerem’den hamile kalır. Kerem başta çocuğu tanıyacağını söyler, ancak doğumdan sonra iletişimi keser. Çocuk 15 Ocak’ta doğar. Deniz, Kerem’in tanıyacağını umarak bekler ve ertesi yılın 20 Şubat’ında babalık davası açmak ister.

Sonucu değiştiren olgu: Deniz’in kendi süresiyle çocuğun dava hakkı ayrı değerlendirilir. Haklı bir gecikme sebebi veya önceden kurulmuş başka soybağı yoksa annenin kendi adına açacağı davada süre sorunu vardır. Çocuğun hakkı devam eder. Deniz’in gebelik ve doğum giderleri ise çocuğa ödenecek nafaka değildir; bunları kimin, hangi sıfatla talep ettiği ayrıca yazılmalıdır.

Gerekli belgeler: Doğum raporu ve nüfus kaydı (doğum tarihini ve babanın kayıtlı olmadığını göstermek için), Kerem ile yazışmalar ve tanıklar (ilişkiyi ve gebelik dönemini göstermek için), doğum ve gebelik giderlerine ait faturalar (TMK 304 talebi için) ve Kerem’in adres ve gelir bilgileri (tebligat ve nafaka miktarı için).

Örnek 2: Önce soybağının reddi, sonra babalık davası

Zehra yeniden evlenmemiştir. Boşanma davası sürerken başka biriyle ilişki yaşar ve boşanma kesinleştikten iki ay sonra çocuğu doğar. Çocuk TMK 285 gereği eski eşi Ali’ye bağlanır. Biyolojik baba Murat çocuğu tanımak ister.

Sonucu değiştiren olgu: Zehra bu arada yeniden evlenmemişse önce Ali ile evlilikten doğan bağ kaldırılmalıdır. Bunun için babalık davasından ayrı bir dava ve süre söz konusudur. Ret hükmü kesinleşince Murat resmen tanırsa yeni bir babalık davası gerekmez. Tanımazsa anne veya çocuk dava açabilir. Anne yönünden bir yıl, eski bağın kalkmasından başlar.

Gerekli belgeler: Boşanma kararı ve kesinleşme tarihi (TMK 285 hesabı için), doğum raporu (doğum tarihini göstermek için), soybağının reddi kararı ve kesinleşme şerhi (babalık davası süresinin başlangıcı için) ve Murat’ın tanıma beyanı veya rızası (dava gerekip gerekmediğini belirlemek için).

Avukatla başvuruda hangi yetki ve temsil belgeleri gerekir?

Babalık davası avukat aracılığıyla açılacaksa vekâletnamede bu davayı açma ve takip etme yetkisi açıkça belirtilmelidir. Kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarla ilgili davalarda hangi hak için yetki verildiğinin açıklanması gerekir; yalnız genel dava takip yetkisine güvenilmemelidir (HMK m.74 ve 76). Noterde işlem yaptırmadan önce davayı annenin kendi adına mı, çocuğun hakkı için mi açacağını avukata bildirin. Annenin kendi davası için verdiği vekâletname, çocuğun ayrı temsil ihtiyacını kendiliğinden karşılamaz.

Çocuk için temsil kayyımı atanmışsa atama belgesinin hangi işi kapsadığını kontrol edin. Kayyım, belirli işte çocuğu temsil eden kişidir; avukat ise usulüne uygun verilen yetkiyle davayı takip eder. Kayyımlık belgesi, nüfus kaydı ve avukata verilen vekâletname farklı işlev taşır. Menfaat çatışması varsa annenin temsil yetkisini çocuğun ayrı davasına otomatik olarak taşımayın (TMK m.426). Vekâletname eksikliğinin sonradan her durumda giderilebileceğini varsayarak annenin dava süresini geçirmeyin.

DNA incelemesi ve dava giderlerini ödeyemiyorsanız

Harç, tebligat ve bilimsel inceleme giderlerini ödemek kendinizin ve ailenizin geçimini önemli ölçüde zorlaştıracaksa babalık davasına bakacak mahkemeden adli yardım isteyebilirsiniz. Talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması da gerekir. Yardım talebinde babalık iddiasının kısa özeti ve dayandığınız belgelerle birlikte mali durumunuzu gösterin. Bordro veya gelir kaydı kazancınızı, banka ve malvarlığı kayıtları ödeme imkânınızı, kira, bakım ve sağlık giderleri ise zorunlu geçim yükünüzü açıklar. Sadece “gelirim yok” demek yerine bu kayıtları sunun (HMK m.334 ve 336).

Mahkeme yardımın tamamını veya bir kısmını kabul edebilir. Kararın harçları, DNA incelemesi için gereken avansı ve gerekiyorsa avukat teminini kapsayıp kapsamadığını okuyun. Adli yardım, daha önce ödenmiş giderleri otomatik olarak geri vermez. Yargılama sonunda giderlerin tahsili ayrıca değerlendirilir; yardım kararı davanın ücretsiz veya lehinize sonuçlanacağı anlamına gelmez (HMK m.335, 337/3 ve 339). Yabancı başvurucular bakımından HMK m.334/3’teki karşılıklılık koşulu ve uygulanabilecek özel hükümler de kontrol edilmelidir.

Adli yardım reddedilirse ret gerekçesini, sunduğunuz mali belgeleri ve tebliğ kaydını birlikte inceleyin. Ret kararının tebliğinden itibaren iki hafta içinde, kararı veren mahkemeye dilekçe sunarak itiraz edebilirsiniz. Hangi gelir veya giderin eksik değerlendirildiğini açıklayın ve ilgili belgeleri ekleyin. Dosyayı başka inceleme merciine gönderecek olan kararı veren mahkemedir. Aynı yerde birden çok ilgili hukuk mahkemesi varsa numara olarak sonraki daire, son daire için ilk daire; tek daire varsa aynı işlere bakan en yakın mahkeme inceleme yapar. İtiraz üzerine verilen karar kesindir. Ödeme gücünüz sonradan ciddi biçimde azalırsa bunu yeni belgelerle göstererek yeniden yardım isteyebilirsiniz (HMK m.337).

İki haftalık itiraz süresi, 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen ret kararları içindir. Daha önce verilmiş ret kararlarında eski bir haftalık süre uygulanır. Burada geçiş için karar tarihi, sürenin başlaması için tebliğ tarihi önemlidir (7499 sayılı Kanun m.37/10-c, geçici m.1 ve m.40). Yardım başvurusu yapmış olmak, annenin babalık davasındaki hak düşürücü süreyi uzatmaz.

Dava açmadan önce hazırlanacak belgeler

Sık yapılan hatalar

• Babanın tanıyacağını umarak beklemek ve ananın bir yıllık süresini kaçırmak.
• Çocuk başka bir erkeğe bağlıyken önce o bağı kaldırmadan babalık davası açmak.
• Nafakayı babalık davasıyla birlikte istememek ve geçici nafaka imkânını kaybetmek.
• Gebelik ve doğum giderlerinin belgelerini saklamamak.
• Babanın ölümü hâlinde davanın açılamayacağını düşünmek.
• Babalık kararının velayeti kendiliğinden babaya geçirdiğini sanmak.

Sık sorulan sorular

Babalık davası ne kadar sürede açılmalıdır?

Ana davayı doğumdan itibaren bir yıl içinde açmalıdır. Çocuğun dava hakkı için güncel kanun metninde bir süre yer almaz; ilgili hüküm Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir. Çocuk başka bir erkeğe bağlıysa ananın süresi o bağın kalktığı tarihte başlar.

Babalık davası doğumdan önce açılabilir mi?

Evet. TMK 303/1’e göre dava çocuğun doğumundan önce veya sonra açılabilir. Ancak DNA incelemesi genellikle doğumdan sonra yapılabildiği için karar çoğu zaman doğumdan sonra verilir.

Baba DNA testine gitmezse ne olur?

Usulüne uygun çağrıya rağmen testten kaçınmak, davalıya incelemeyi engelleme hakkı vermez. Sağlık tehlikesi veya başka haklı sebep ileri sürülürse mahkeme önce bunu inceler; haklı sebep olmadan kaçınılmışsa HMK m.292 uygulanır. Kişinin bizzat zorla örnek alması veya gizlice elde ettiği örneği mahkeme incelemesinin yerine koyması söz konusu değildir.

Baba öldüyse babalık davası açılabilir mi?

Evet. TMK 301/2’ye göre baba ölmüşse dava mirasçılarına karşı açılır. Karar kesinleşirse çocuk babanın yasal mirasçısı olur.

Babalık davasında nafaka istenebilir mi?

Evet. Nafaka babalık davasıyla birlikte istenebilir. TMK 333’e göre hâkim babalık olasılığını kuvvetli bulursa, karar beklenmeden çocuğun ihtiyaçları için geçici nafakaya hükmedebilir.

Anne doğum masraflarını babadan isteyebilir mi?

Evet. TMK 304’e göre ana doğum giderlerini, doğumdan önceki ve sonraki altışar haftalık geçim giderlerini ve gebeliğin gerektirdiği diğer giderleri baba veya mirasçılarından isteyebilir. Çocuk ölü doğmuş olsa bile bu giderler istenebilir.

Babalık kararı verilince velayet babaya geçer mi?

Hayır. TMK 337’ye göre ana ve baba evli değilse velayet anaya aittir. Velayetin babaya verilmesi ancak kanundaki özel durumlarda veya ayrı bir değerlendirmeyle mümkündür.

Biyolojik baba babalık davası açabilir mi?

Baba olduğunu söyleyen erkek TMK m.301’deki davanın davacısı değildir. Başka bir hukuki baba bulunmuyorsa tanıma yolunu kullanabilir. Çocuk evlilik nedeniyle bir başka erkeğe bağlıysa TMK m.291’deki dar istisnayı kontrol etmek gerekir: Dava süresi geçmeden kocanın ölümü, gaipliği veya ayırt etme gücünü sürekli kaybetmesi hâlinde kanunda sayılan kişiler, baba olduğunu ileri süren erkek dahil, maddede belirtilen öğrenme tarihinden itibaren bir yıl içinde soybağının reddini isteyebilir. Bu yol babalık hükmü istemekle aynı değildir.

Babalık davası hangi mahkemede açılır?

Dava aile mahkemesinde, aile mahkemesi kurulmamış yerlerde bu işle görevlendirilmiş asliye hukuk mahkemesinde görülür. Taraflardan birinin dava açıldığı veya çocuk doğduğu sıradaki yerleşim yeri yetkilidir (TMK m.283). Doğumun gerçekleştiği hastanenin bulunduğu il tek başına bu ölçüt değildir. Soybağını taraflar anlaşarak belirleyemeyeceğinden dava açmadan önce arabulucuya başvuru şartı yoktur. Harç ve gider avansına ek olarak DNA incelemesi ve tebligat giderleri doğabilir. Ödeme gücü olmayan kişi, gelir ve gider belgeleriyle mahkemeden adli yardım isteyebilir.

Çocuk ergin olduktan sonra babasını tespit ettirebilir mi?

Mevzuat Bilgi Sistemi’ndeki güncel metne göre çocuğun dava süresine ilişkin hüküm iptal edildiğinden kanunda bir süre yer almaz. Bu nedenle ergin çocuk da babalık davası açabilir. Somut olayda başka engeller bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.

Mevzuat ve Resmî Kaynaklar

• Türk Medeni Kanunu: soybağının kurulması, annenin ve çocuğun hakları, geçici nafaka ve mirasçılık. Hukuk Muhakemeleri Kanunu: örnek alınması, bilirkişi raporuna itiraz, adli yardım ve kanun yolları. 5718 sayılı Kanun: yabancılık unsuru taşıyan soybağı ilişkileri.

Karar size bildirildiğinde ne yapmalısınız?

Gerekçeli kararda soybağının yanı sıra hangi nafaka ve gider taleplerinin kabul veya reddedildiğini okuyun. İlk derece kararına karşı istinaf süresi usulüne uygun tebliğden itibaren iki haftadır. Dilekçeyi kararı veren mahkemeye verebilirsiniz. Bölge adliye mahkemesinin temyize açık kararlarında temyiz süresi de tebliğden itibaren iki haftadır (HMK m.345 ve 361). Soybağı kararının nüfus kaydına uygulanması için kesinleşmeyi takip edin; geçici nafakayı almak için soybağı kararının kesinleşmesini beklemek gerektiğini varsaymayın.

Av. İltan Ekmekçioğlu

Mevzuat kontrol tarihi: 11 Kasım 2026.

Bu yazı, babalık davasında annenin ve çocuğun hakları hakkında genel bilgi verir; kişiye özel hukuki görüş değildir. Doğum tarihi, nüfus kaydının dayanağı, varsa önceki soybağının kaldırılmasına ilişkin belgenin kesinleşme tarihi ve çocuğun temsil durumu, izlenecek yolu ve süre hesabını değiştirebilir.