CMK 25 Hâkimin Reddi Süresi: Yedi Gün Nasıl Hesaplanır?

CMK 25 hâkimin reddi süresini, yargılamanın bulunduğu aşamaya ve ret sebebinin ne zaman öğrenildiğine göre düzenler. İlk derece mahkemesi, istinaf, temyiz ve diğer incelemelerde başvurunun yapılabileceği son an birbirinden farklıdır.

Ret sebebi sonradan ortaya çıkmış veya sonradan öğrenilmişse, duruşma ya da inceleme sona ermeden ve öğrenme tarihinden itibaren yedi gün içinde başvuru yapılmalıdır. Bu iki koşul birlikte aranır.

CMK 25 Güncel Madde Metni

Tarafsızlığını şüpheye düşürecek sebeplerden dolayı hâkimin reddi isteminin süresi

Madde 25 – (1) Tarafsızlığını şüpheye düşürecek sebeplerden dolayı bir hâkimin reddi, ilk derece mahkemelerinde sanığın sorgusu başlayıncaya; duruşmalı işlerde bölge adliye mahkemelerinde inceleme raporu ve Yargıtayda görevlendirilen üye veya tetkik hâkimi tarafından yazılmış olan rapor üyelere açıklanıncaya kadar istenebilir. Diğer hâllerde, inceleme başlayıncaya kadar hâkimin reddi istenebilir.

(2) Sonradan ortaya çıkan veya öğrenilen sebeplerle duruşma veya inceleme bitinceye kadar da hâkimin reddi istenebilir. Ancak bu istemin, ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde yapılması şarttır.

CMK 25 Madde Gerekçesi

Aşağıdaki metin, iki ayrı kaynakta bütünüyle aynı olduğu doğrulanan özgün gerekçedir. Gerekçedeki “iddianame okununcaya” ifadesi ilk tasarı metnine aittir; yürürlükteki hüküm “sanığın sorgusu başlayıncaya” sınırını esas almaktadır.

Hâkimin davaya bakmaktan yasaklı olduğu hâllerde ret istemleri yargılamanın her aşamasında ileri sürebilir.

Oysa, kanun, tarafsızlığı konusunda kuşku yaratan nedenlerden dolayı hâkimin reddi için zaman bakımından sınırlama getirmiş, reddin ilk derece mahkemelerinde iddianame okununcaya, duruşmalı işlerde bölge adliye mahkemelerinde inceleme raporu ve Yargıtayda görevlendirilen üye veya tetkik hâkimi tarafından yazılmış olan rapor üyelere açıklanıncaya, diğer hâllerde de inceleme başlayıncaya kadar istenmesi gerektiği öngörülmüştür; bu sürelerin geçirilmesi durumunda istem dikkate alınmayacaktır.

Madde, yalnızca kovuşturma evresinde uygulanmak amacıyla düzenlenmiş olmakla birlikte, hâkimin tarafsızlığının yargılamanın tüm evrelerinde korunması zorunlu bulunmaktadır.

Sonradan ortaya çıkan nedenlere dayanılarak, duruşma bitinceye kadar, tarafsızlık konusunda kuşku yaratan nedenin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde hâkimin reddinin istenebilmesi Tasarının getirdiği yeni bir hüküm niteliğindedir. İstemin yedi gün içinde ileri sürülmesi koşulu, davanın uzatılmasına yönelik çabaları önlemek için gerekli ve yararlı sayılmıştır.

Hükmün Amacı ve Kapsamı

CMK 25’in amacı, hâkimin tarafsızlığını güvence altına alan ret hakkının zamanında kullanılmasını sağlamak ve yargılamanın geciktirilmesi amacıyla sonraya bırakılmasını önlemektir.

Bu süreler, CMK 24 hâkimin reddi kapsamında tarafsızlığı şüpheye düşüren diğer sebeplere dayanılarak yapılan başvurular içindir. Kanundan doğan görev yasakları aynı süre sınırlamasına tabi değildir.

Hâkimin davaya kesin olarak katılamadığı hâller CMK 22 ve önceki yargısal görevi nedeniyle katılamadığı durumlar CMK 23 kapsamında ayrıca değerlendirilmelidir.

İlk Derece Mahkemesinde Son Süre

İlk derece mahkemesinde, önceden bilinen tarafsızlık şüphesi nedeniyle ret istemi sanığın sorgusu başlayıncaya kadar yapılmalıdır. Sorgunun başlaması, başvuru bakımından kanunun belirlediği aşama sınırıdır.

Bu nedenle iddianamenin kabulü, tensip işlemleri, duruşma günü veya iddianamenin okunması ile sanığın sorgusunun başlaması birbirine karıştırılmamalıdır. Yürürlükteki metin açıkça sanığın sorgusunun başlamasını esas alır.

Ret sebebi bu aşamadan önce biliniyorsa başvurunun bekletilmemesi gerekir. İstem, hâkim veya heyet yargılamada yeni işlemlere geçmeden somut olgular ve belgelerle sunulmalıdır.

İstinafta Hâkimin Reddi Süresi

Bölge adliye mahkemesinde duruşmalı işlerde ret istemi, inceleme raporu açıklanıncaya kadar yapılabilir. Başvuran kişi, incelemeye katılacak hâkimlerin isimlerinin bildirilmesini CMK 24/3 uyarınca isteyebilir.

Duruşmasız istinaf incelemesinde ise “diğer hâller” kuralı uygulanır ve inceleme başlayıncaya kadar ret isteminde bulunulmalıdır. Dosyanın hangi usulle inceleneceği ve incelemenin başladığı tarih UYAP ile dosya kayıtlarından kontrol edilmelidir.

Yargıtayda Hâkimin Reddi Süresi

Yargıtay incelemesinde, görevlendirilen üye veya tetkik hâkimi tarafından hazırlanan rapor üyelere açıklanıncaya kadar ret istemi ileri sürülebilir.

Ret sebebinin hangi Yargıtay üyesine ilişkin olduğu, üyenin dosyayla önceki bağlantısı ve sebebin ne zaman öğrenildiği açıkça gösterilmelidir. Yalnız genel ve isimsiz bir tarafsızlık iddiası yeterli değildir.

Diğer Hâllerde İnceleme Başlayıncaya Kadar

Kanunun ilk derece, duruşmalı istinaf ve Yargıtay için özel olarak belirttiği durumlar dışında, ret istemi inceleme başlayıncaya kadar yapılmalıdır.

İncelemenin başlangıcı varsayımla belirlenmemelidir. Dosyanın tevzi, görevlendirme, inceleme veya duruşma kayıtları getirtilerek ilgili merciin fiilen incelemeye ne zaman başladığı saptanmalıdır.

Sonradan Ortaya Çıkan veya Öğrenilen Ret Sebebi

Ret sebebi olağan başvuru sınırından sonra ortaya çıkmış veya daha önce var olmasına rağmen sonradan öğrenilmiş olabilir. Bu durumda CMK 25/2 özel bir başvuru imkânı tanır.

İstem, duruşma veya inceleme bitmeden yapılmalıdır. Bunun yanında ret sebebinin öğrenildiği tarihten itibaren yedi günlük süre de geçirilmemelidir. Duruşma veya inceleme yedi gün dolmadan sona eriyorsa başvuru daha erken yapılmalıdır.

Örneğin ret sebebi incelemenin bitmesine iki gün kala öğrenilmişse, yedi günün tamamının kullanılabileceği düşünülmemelidir. İnceleme bitişi ayrıca ve daha erken bir son sınır oluşturur.

Yedi Günlük Süre Nasıl Hesaplanır?

Süre hesabında ret sebebinin öğrenildiği tarih ve öğrenmenin nasıl gerçekleştiği belirleyicidir. Öğrenme tarihi; duruşma tutanağı, tebligat, UYAP kaydı, belge teslimi veya başka doğrulanabilir kayıtlarla gösterilmelidir.

CMK’nın genel süre hesabı kurallarına göre günle belirlenen sürelerde bildirimin veya öğrenmenin gerçekleştiği gün hesaba katılmadan ertesi gün başlangıç kabul edilir. Son gün resmî tatile rastlarsa süre tatili izleyen ilk iş günü sona erer.

Elektronik başvuruda işlemin son gün içinde tamamlanması, belgenin sisteme başarıyla yüklenmesi ve gönderim kaydının saklanması gerekir. Taslak oluşturmak veya sisteme girip gönderimi tamamlamamak başvuru sayılmaz.

Öğrenme Tarihi Neden Önemlidir?

Sonradan öğrenilen sebebe dayanılıyorsa yedi günlük sürenin başlangıcı öğrenme tarihidir. Başvuru dilekçesinde bu tarih açıkça yazılmalı ve mümkünse belgeyle doğrulanmalıdır.

Ret sebebinin daha önce öğrenildiğini gösteren bir tutanak veya beyan bulunmasına rağmen daha sonraki bir tarih başlangıç kabul edilemez. Çelişkili açıklamalar başvurunun süre yönünden geri çevrilmesine yol açabilir.

Kimler Başvurabilir?

Ret isteminde bulunabilecek kişiler CMK 24’te sayılmıştır:

• Cumhuriyet savcısı,
• Şüpheli veya sanık,
• Şüpheli veya sanığın müdafii,
• Katılan,
• Katılanın vekili.

Başvurucunun dosyadaki sıfatı, ret sebebini öğrenme tarihi ve istemin süresinde olup olmadığı birlikte incelenir.

Başvurunun dilekçeyle veya zabıt kâtibi tutanağıyla yapılması, bütün sebeplerin bir defada açıklanması ve reddi istenen hâkimin yazılı görüşü hakkında ayrıntılı bilgi için CMK 26 hâkimin reddi istemi usulü incelenmelidir.

Ret İstemi Nasıl Sunulur?

İstem, reddi istenen hâkimin mensup olduğu mahkemeye verilecek dilekçeyle veya zabıt kâtibine başvurularak tutanak düzenlenmesi suretiyle yapılır.

Dilekçede reddi istenen hâkimin adı, ret sebebinin tamamı, sebebin öğrenildiği tarih, olayın tarafsızlık üzerindeki etkisi ve dayanılan belgeler açıkça gösterilmelidir. Öğrenilen bütün sebepler bir defada ileri sürülmelidir.

Süre Geçirilirse Ne Olur?

Tarafsızlığı şüpheye düşüren sebebe dayalı ret isteminin CMK 25’teki süreler içinde yapılmaması, istemin CMK 31 uyarınca geri çevrilmesine neden olabilir.

Geri çevirme, ret sebebinin esasının kabul veya reddinden farklıdır. Merci, başvurunun süresinde bulunmadığı, sebep veya delil gösterilmediği ya da istemin yargılamayı uzatma amacı taşıdığının açık olduğu sonucuna varabilir.

Geri çevirme kararına karşı itiraz mümkündür. Ancak süre sorununu sonradan gidermek her zaman mümkün olmadığından öğrenme tarihi ve başvuru kaydı baştan doğru oluşturulmalıdır.

İncelenmesi Gereken Bilgi ve Belgeler

• Reddi istenen hâkimin ve heyet üyelerinin isimleri,
• Sanığın sorgusunun başladığı tarih ve duruşma tutanağı,
• İstinaf inceleme raporunun açıklandığına ilişkin kayıt,
• Yargıtay raporunun üyelere açıklanma bilgisi,
• Diğer incelemelerde başlangıç tarihini gösteren UYAP kayıtları,
• Ret sebebinin ortaya çıktığı veya öğrenildiği tarihi gösteren belge,
• Ret dilekçesi ya da zabıt kâtibince düzenlenen tutanak,
• Elektronik gönderim ve evrak kayıt numarası,
• Sürenin son gününün tatile rastlayıp rastlamadığına ilişkin takvim kaydı,
• Ret istemi hakkında verilen karar ve tebliğ belgeleri.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

• İlk derece mahkemesinde iddianamenin okunmasını yürürlükteki son süre sanmak,
• Sanığın sorgusunun başladığı anı duruşma tutanağından kontrol etmemek,
• Ret sebebinin öğrenildiği tarihi dilekçede belirtmemek,
• Yedi günlük süre ile duruşma veya incelemenin bitiş sınırını ayrı koşullar sanmak,
• Elektronik başvuruyu son gün tamamlamadan taslak hâlinde bırakmak,
• Görev yasaklarını tarafsızlık şüphesine bağlı sürelerle aynı değerlendirmek,
• İstinaf ve temyizde görev alacak üyelerin isimlerini zamanında istememek,
• Öğrenilen ret sebeplerinin tamamını bir defada açıklamamak.

Somut Olay Kontrol Listesi

• Ret sebebi görev yasağı mı, tarafsızlık şüphesi mi?
• Dosya ilk derece, istinaf, temyiz veya başka bir inceleme aşamasında mı?
• Sanığın sorgusu başladı mı?
• İnceleme raporu ilgili mercide açıklandı mı?
• Diğer hâllerde inceleme fiilen başladı mı?
• Ret sebebi ne zaman ortaya çıktı veya öğrenildi?
• Öğrenme tarihinden itibaren yedi gün geçti mi?
• Duruşma veya inceleme henüz sona ermedi mi?
• Son gün resmî tatile rastlıyor mu?
• Dilekçe ve ekleri süresi içinde kayda girdi mi?

Sık Sorulan Sorular

İlk derece mahkemesinde hâkimin reddi ne zamana kadar istenir?

Önceden bilinen tarafsızlık şüphesi nedeniyle ret istemi, sanığın sorgusu başlayıncaya kadar yapılmalıdır.

Ret sebebi sonradan öğrenilirse süre kaç gündür?

Ret sebebinin öğrenilmesinden itibaren yedi gün içinde başvuru yapılmalıdır. Ayrıca duruşma veya inceleme sona ermemiş olmalıdır.

Yedi gün, duruşma bittikten sonra da kullanılabilir mi?

Hayır. Duruşma veya incelemenin bitişi bağımsız bir son sınırdır. Yedi gün dolmamış olsa bile inceleme bittikten sonra CMK 25/2 kapsamında başvuru yapılamaz.

Yedi günlük sürede öğrenme günü hesaba katılır mı?

Günle belirlenen sürelerde öğrenmenin gerçekleştiği gün hesaba katılmaz; süre ertesi gün işlemeye başlar.

Son gün resmî tatile denk gelirse ne olur?

CMK’nın genel süre hesabı kuralına göre süre, tatili izleyen ilk iş günü sona erer.

Kanunen yasaklı hâkim için de CMK 25 süresi uygulanır mı?

Hayır. CMK 25, tarafsızlığı şüpheye düşüren diğer sebeplere dayalı ret isteminin süresini düzenler. Kanuni görev yasakları yargılamanın her aşamasında dikkate alınabilir.

Süresi geçen ret istemi nasıl sonuçlanır?

Süresinde yapılmayan istem CMK 31 uyarınca geri çevrilebilir. Bu karara karşı itiraz yolu kullanılabilir.

Sonuç

CMK 25 hâkimin reddi süresini yargılama aşamasına göre farklı başlangıç ve son noktalarla düzenler. İlk derecede sanığın sorgusu, istinaf ve temyizde raporun açıklanması, diğer hâllerde incelemenin başlaması önemlidir. Sonradan öğrenilen sebeplerde ise yedi günlük süre ve duruşma veya incelemenin bitişi birlikte gözetilmelidir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.