CMK 26 Hâkimin Reddi İstemi: Dilekçe ve Tutanak Usulü

CMK 26 hâkimin reddi isteminin hangi makama ve hangi biçimde sunulacağını düzenler. Başvuru, reddi istenen hâkimin mensup olduğu mahkemeye verilecek dilekçeyle veya zabıt kâtibine başvurularak tutanak düzenlenmesi yoluyla yapılabilir.

Başvurucu, öğrendiği bütün ret sebeplerini bir defada açıklamalı; istemin süresinde olduğunu ve dayandığı somut olguları ortaya koymalıdır. Reddi istenen hâkim ise ileri sürülen sebepler hakkındaki görüşünü yazılı olarak bildirir.

CMK 26 Güncel Madde Metni

Ret isteminin usulü

Madde 26 – (1) Hâkimin reddi, mensup olduğu mahkemeye verilecek dilekçeyle veya bu hususta zabıt kâtibine bir tutanak düzenlenmesi için başvurulması suretiyle yapılır.

(2) Ret isteminde bulunan, öğrendiği ret sebeplerinin tümünü bir defada açıklamak ve süresi içinde olguları ile birlikte ortaya koymakla yükümlüdür.

(3) Reddi istenen hâkim, ret sebepleri hakkındaki görüşlerini yazılı olarak bildirir.

CMK 26 Madde Gerekçesi

Ret isteminin nasıl yapılacağı ve hangi kurallara uyulacağına ilişkin maddenin birinci fıkrasında, mahkemeye dilekçe verme veya zabıt kâtibine konu ile ilgili sözlü başvuruda bulunma ve onun tutanak düzenlemesini sağlama olarak iki yol öngörülmüştür.

Maddenin ikinci fıkrasına göre, reddi isteyen taraf öğrendiği ret nedenlerinin tümünü, süresi içinde, inandırıcı biçimde ve bir defada açıklamak zorundadır. Böylece bir önceki maddedeki düzenlemeyle birlikte, hâkimin reddi istemleriyle duruşmaların sürüncemede kalmaması sağlanmak istenmiştir.

Her şeyin delil olabileceğini ilke olarak benimseyen ceza yargılamasında, hâkimin reddi bakımından yeminin kanıt olmayacağının madde metnine ayrıca yazılmasına gerek görülmemiştir.

Maddenin son fıkrasında ise, reddi istenen hâkimin ret nedenleri hakkındaki görüşlerini yazılı olarak bildireceği hükme bağlanmıştır.

Hükmün Amacı ve Kapsamı

CMK 26’nın amacı, hâkimin reddi başvurusunun denetlenebilir, açık ve gecikmeye yol açmayacak biçimde yapılmasını sağlamaktır. Bu nedenle başvurunun şekli, sebeplerin sunuluş biçimi ve reddi istenen hâkimin yazılı görüşü ayrı ayrı düzenlenmiştir.

Hâkimin reddedilebileceği sebepler ve başvuru hakkına sahip kişiler CMK 24 hâkimin reddi kapsamında; tarafsızlık şüphesine dayalı başvurunun son zamanı ise CMK 25 hâkimin reddi süresi kapsamında değerlendirilir.

Kanundan doğan görev yasakları bakımından ayrıca CMK 22 hâkimin davaya bakamayacağı hâller ile CMK 23 yargılamaya katılamayacak hâkim hükümleri dikkate alınmalıdır.

Ret İstemi Hangi Mahkemeye Verilir?

Ret istemi, reddi istenen hâkimin mensup olduğu mahkemeye sunulur. Başka bir mahkemeye hitaben dilekçe hazırlanması, dosyanın doğru mercie ulaşmasında gecikmeye ve süre tartışmasına neden olabilir.

Dilekçede dosyanın esas veya soruşturma numarası, mahkemenin adı, reddi istenen hâkimin kimliği ve başvurucunun dosyadaki sıfatı açıkça yazılmalıdır. Heyet hâlinde çalışan mahkemelerde istemin hangi üye veya üyelere yöneltildiği tereddüde yer vermeyecek biçimde belirtilmelidir.

Hâkimin Reddi Dilekçeyle Nasıl İstenir?

Yazılı başvuruda olaylar kronolojik ve somut biçimde anlatılmalıdır. Yalnızca “hâkim tarafsız değildir” veya “adil karar vermeyecektir” şeklindeki genel ifadeler, ret nedeninin denetlenmesine imkân vermeyebilir.

Dilekçede özellikle şu bilgilere yer verilmesi yararlıdır:

• Mahkemenin adı ve dosya numarası,
• Reddi istenen hâkimin adı ve görevi,
• Başvurucunun dosyadaki sıfatı,
• Ret sebebini oluşturan olayların tarihi ve açıklaması,
• Sebebin ne zaman ve nasıl öğrenildiği,
• İstemin neden süresinde olduğu,
• Dayanılan tutanak, belge veya diğer olgular,
• Açıkça hâkimin reddine karar verilmesi talebi.

Dilekçe eklerinin numaralandırılması ve her belgenin hangi iddiayı desteklediğinin açıklanması, başvurunun incelenmesini kolaylaştırır. Elektronik gönderimde evrakın sisteme başarıyla kaydedildiğini gösteren kayıt saklanmalıdır.

Zabıt Kâtibine Başvuru ve Tutanak Usulü

CMK 26, yazılı dilekçe dışında zabıt kâtibine başvurarak tutanak düzenlenmesini de kabul eder. Başvurucu ret istemini ve dayandığı sebepleri zabıt kâtibine açıklar; açıklamalar tutanağa geçirilir.

Tutanakta başvurucunun kimliği, dosya bilgileri, reddi istenen hâkim, bütün ret sebepleri, öğrenme tarihi ve talep yer almalıdır. Tutanak tamamlanmadan önce metin okunmalı; eksik, yanlış veya belirsiz ifadeler düzeltilmelidir.

Başvuru tarih ve saatinin, tutanağı düzenleyen görevlinin bilgilerinin ve evrak kayıt numarasının görünür olması önemlidir. Başvurucunun tutanağın bir örneğini veya teslim kaydını alması, sonradan çıkabilecek süre ve içerik uyuşmazlıklarının önlenmesine yardımcı olur.

Bütün Ret Sebepleri Neden Bir Defada Açıklanmalıdır?

Kanun, öğrenilmiş ret sebeplerinin tamamının tek başvuruda açıklanmasını zorunlu tutar. Bilinen sebeplerin parça parça sunulması, ret kurumunun yargılamayı uzatmak amacıyla kullanıldığı yönünde değerlendirme yapılmasına yol açabilir.

“Bir defada açıklama” kuralı, henüz bilinmeyen ve daha sonra ortaya çıkan gerçek bir sebebin ileri sürülmesini engellemez. Ancak sonradan öğrenildiği belirtilen olgunun öğrenme tarihi ve önceki başvuruda neden yer almadığı somut biçimde gösterilmelidir.

Ret Sebepleri ve Olgular Nasıl Gösterilmelidir?

Başvuruda hukuki nitelendirme kadar olgusal temel de bulunmalıdır. Hâkimin belirli bir sözü, işlemi, taraflarla bağlantısı veya dosyayla önceki ilişkisi ileri sürülüyorsa; olayın nerede, ne zaman ve nasıl gerçekleştiği açıklanmalıdır.

Duruşma tutanağı, UYAP evrakı, tebligat, önceki karar veya doğrulanabilir başka kayıtlar varsa dilekçeye eklenmelidir. Bir kararın başvurucu aleyhine olması tek başına hâkimin tarafsızlığını kaybettiğini göstermez; ret istemi, kararın sonucundan farklı ve somut bir sebebe dayanmalıdır.

Ret İsteminin Süresinde Olduğu Nasıl Gösterilir?

Tarafsızlığı şüpheye düşüren sebeplere dayalı başvuruda CMK 25’teki aşama ve süre sınırları uygulanır. Bu nedenle dilekçede ret sebebinin öğrenildiği tarih ile başvuru tarihinin açıkça yazılması gerekir.

Sonradan ortaya çıkan veya öğrenilen sebeplerde, öğrenme tarihinden itibaren yedi günlük süre yanında duruşma ya da incelemenin henüz bitmemiş olması koşulu da aranır. Öğrenme tarihi tutanak, tebligat veya sistem kaydıyla desteklenebiliyorsa bu belgenin eklenmesi gerekir.

Reddi İstenen Hâkimin Yazılı Görüşü

CMK 26/3 uyarınca reddi istenen hâkim, ileri sürülen ret sebepleri hakkındaki görüşünü yazılı olarak bildirir. Bu açıklama, ret istemi hakkında karar vermek değildir; başvuruyu değerlendirecek mercie sunulan usulî bir görüştür.

Hâkimin görüşünde ileri sürülen olaylara ilişkin açıklamalar yer alabilir. Ret isteminin kabul edilip edilmeyeceğine ise CMK 27’de belirlenen merci karar verir.

Ret dilekçesi ve hâkimin yazılı görüşü tamamlandıktan sonra talebi hangi mahkeme veya dairenin karara bağlayacağı, CMK 27 hâkimin reddi mercii kurallarına göre belirlenir.

Ret İsteminden Sonra Süreç Nasıl İlerler?

Başvurunun yapılmasından sonra dilekçe veya tutanak, dosya ve reddi istenen hâkimin yazılı görüşü değerlendirme yapacak mercie gönderilir. Karar verecek merci, hâkimin görev yaptığı mahkemenin yapısına ve kanundaki görev kurallarına göre belirlenir.

Ret istemi hakkında karar verilinceye kadar reddi istenen hâkimin yapabileceği işlemler ayrıca kanunla sınırlandırılmıştır. Başvurunun yapılması, dosyanın bütün işlemlerinin kendiliğinden ve sınırsız biçimde durduğu anlamına gelmez.

Usule Aykırı Başvurunun Sonuçları

İstem süresinde yapılmamışsa, ret sebebi ve dayanağı gösterilmemişse veya talebin duruşmayı uzatma amacıyla yapıldığı açıkça anlaşılıyorsa başvuru geri çevrilebilir.

Bu nedenle ret dilekçesinin yalnız şeklen verilmesi yeterli değildir. Süre, görevli merci, bütün sebeplerin tek seferde açıklanması ve somut olguların gösterilmesi birlikte önem taşır.

İncelenmesi Gereken Belgeler

• Dosyanın esas veya soruşturma numarası,
• Reddi istenen hâkimin görev ve kimlik bilgileri,
• Ret sebebini gösteren duruşma veya ifade tutanakları,
• İlgili tebligat ve UYAP evrakları,
• Öğrenme tarihini gösteren kayıtlar,
• Önceki ret başvuruları varsa bunların örnekleri,
• Dilekçe veya zabıt kâtibince düzenlenen tutanak,
• Evrak teslim ve elektronik gönderim kayıtları,
• Reddi istenen hâkimin yazılı görüşü,
• Ret istemi hakkında verilen karar ve tebliğ belgesi.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

• Başvuruyu reddi istenen hâkimin mensup olduğu mahkeme yerine yanlış mercie yöneltmek,
• Hâkimin adını veya heyetteki hangi üyenin reddedildiğini belirtmemek,
• Genel tarafsızlık iddiasıyla yetinip somut olguları açıklamamak,
• Bilinen ret sebeplerini farklı tarihlerde parça parça sunmak,
• Ret sebebinin öğrenildiği tarihi yazmamak,
• Yedi günlük süre ile duruşma veya incelemenin bitiş sınırını karıştırmak,
• Zabıt kâtibi tutanağını kontrol etmeden imzalamak,
• Elektronik gönderim ve evrak kayıtlarını saklamamak,
• Reddi istenen hâkimin yazılı görüşünü ret kararı sanmak.

Başvuru Öncesi Kontrol Listesi

• Ret sebebi kanuni görev yasağı mı, tarafsızlık şüphesi mi?
• Başvuru hakkına sahip kişi veya temsilci doğru belirlendi mi?
• Ret istemi doğru mahkemeye yöneltildi mi?
• Reddi istenen hâkim veya üyeler açıkça yazıldı mı?
• Öğrenilen bütün ret sebepleri bir defada açıklandı mı?
• Her sebep tarih, olay ve belgeyle somutlaştırıldı mı?
• Öğrenme tarihi ve süre hesabı gösterildi mi?
• Dilekçe ekleri numaralandırıldı mı?
• Tutanak yoluyla başvurulacaksa metnin eksiksiz kaydedilmesi sağlandı mı?
• Teslim veya elektronik gönderim belgesi alındı mı?

Sık Sorulan Sorular

Hâkimin reddi istemi sözlü olarak yapılabilir mi?

Evet. Zabıt kâtibine başvurularak ret istemi hakkında tutanak düzenlenmesi istenebilir. Ret sebeplerinin tamamı ve somut olgular tutanağa eksiksiz geçirilmelidir.

Ret dilekçesi hangi mahkemeye verilir?

Dilekçe, reddi istenen hâkimin mensup olduğu mahkemeye verilir. Dilekçede dosya numarası ve reddi istenen hâkim açıkça belirtilmelidir.

Ret sebeplerinden biri daha sonra ayrıca sunulabilir mi?

Başvuru tarihinde öğrenilmiş bütün sebepler bir defada açıklanmalıdır. Gerçekten sonradan ortaya çıkan veya öğrenilen sebep ise öğrenme tarihi ve süresi gösterilerek ayrıca ileri sürülebilir.

Yalnız “hâkim tarafsız değil” demek yeterli midir?

Hayır. İddianın dayandığı olaylar, tarihler ve varsa belgeler somut olarak ortaya konulmalıdır. Soyut değerlendirmeler başvurunun incelenmesi için yeterli olmayabilir.

Zabıt kâtibi tutanağında hangi bilgiler bulunmalıdır?

Dosya bilgileri, başvurucunun sıfatı, reddi istenen hâkim, ret sebeplerinin tamamı, öğrenme tarihi, dayanılan olgular ve açık talep tutanakta yer almalıdır.

Reddi istenen hâkim talep hakkında karar verir mi?

Hâkim ret sebepleri hakkındaki görüşünü yazılı olarak bildirir. İstemin kabulü veya reddi konusunda karar verecek merci CMK 27’ye göre belirlenir.

Ret istemi yapılınca duruşma tamamen durur mu?

Başvuru, yargılamadaki bütün işlemleri kendiliğinden ve sınırsız biçimde durdurmaz. Ret hakkında karar verilinceye kadar yapılabilecek işlemler ilgili CMK hükümlerine göre değerlendirilir.

Sonuç

CMK 26 hâkimin reddi isteminin dilekçeyle veya zabıt kâtibi tutanağıyla yapılmasına imkân tanır. Başvurunun doğru mahkemeye yöneltilmesi, öğrenilen bütün sebeplerin tek seferde açıklanması, somut olguların ve sürenin gösterilmesi gerekir. Reddi istenen hâkim görüşünü yazılı bildirir; istemi değerlendirecek merci ise kanuna göre karar verir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.