CMK 51 Tanıklıktan Çekinmeyen Yakına Yemin Verilir mi?
Şüpheli veya sanığın yakını olan kişi, kanundaki koşullar varsa tanıklık yapmama hakkına sahiptir. Buna rağmen ifade vermeyi seçerse yemin konusu ayrıca değerlendirilir. CMK 51, bu durumda yemin verilip verilmemesini hâkim veya mahkemenin takdirine bırakır.
Hâkim ya da mahkeme yemin verilmesini uygun görse bile tanık yemin etmekten çekinebilir. Bu hakkın tanığa bildirilmesi zorunludur.
CMK 51 Güncel Madde Metni
Tanıklıktan çekinebilecek kimsenin çekinmemesi
Madde 51 – (1) 45 inci madde gereğince tanıklıktan çekinebileceklere yemin verip vermemek hâkim veya mahkemenin takdirine bağlıdır. Ancak, tanık yemin etmekten çekinebilir. Bu hususun kendisine bildirilmesi gereklidir.
CMK 51’in Amacı ve Kapsamı
Düzenleme, tanıklık yapmama hakkı bulunan yakının ifade vermeyi seçmesi hâlinde yemin bakımından özel bir koruma sağlar. Aile yakınlığı ile ceza muhakemesindeki tanıklık yükümlülüğü arasındaki hassas denge, yemin aşamasında da gözetilir.
Madde yalnız CMK 45 uyarınca yakınlık nedeniyle tanıklıktan çekinebilecek kişilere ilişkindir. Meslek sırrı, devlet sırrı veya kişinin kendisini suçlayabilecek sorular gibi farklı çekinme nedenleri kendi hükümlerine göre değerlendirilir.
Tanıklık Yapmayı Seçen Yakına Mutlaka Yemin Verilir mi?
Hayır. CMK 51’e göre yemin verilip verilmemesi hâkim veya mahkemenin takdirindedir. Bu nedenle tanıklık yapmayı kabul eden yakının mutlaka yemin edeceği söylenemez.
Takdir, tanığın şüpheli veya sanıkla yakınlık ilişkisi ve somut dinleme koşulları dikkate alınarak kullanılmalıdır. Tanığın beyanının yeminsiz alınması, beyanın kendiliğinden geçersiz olduğu anlamına gelmez; beyan diğer delillerle birlikte değerlendirilir.
Tanık Yeminden Çekinebilir mi?
Evet. Hâkim veya mahkeme yemin verilmesine karar verse dahi tanık yemin etmekten çekinebilir. Kanun bu tercihi tanığa ayrıca tanımıştır.
Yeminden çekinmek ile tanıklıktan çekinmek aynı değildir. Kişi tanıklık yapmayı seçip olayla ilgili bildiklerini anlatabilir, fakat yemin etmeyi kabul etmeyebilir.
Yeminden Çekinme Hakkı Bildirilmek Zorunda mı?
Evet. CMK 51, tanığın yemin etmekten çekinebileceğinin kendisine bildirilmesini açıkça zorunlu tutar. Bildirim, tanığın özgür ve bilinçli karar verebilmesi için dinleme öncesinde anlaşılır biçimde yapılmalıdır.
Bildirim yapıldığı, tanığın tercihi ve yemin verilip verilmediği tutanağa açıkça geçirilmelidir. Bildirimin yapılmamasının dosyaya etkisi; işlemin koşulları, beyanın kullanımı ve yargılamanın bütünü üzerinden somut olarak incelenir.
CMK 50 ile CMK 51 Arasındaki Fark
CMK 50’de sayılan tanıklara yemin verilmez. Bu kişiler bakımından yeminsiz dinleme kanuni zorunluluktur ve karar makamının seçim hakkı yoktur.
CMK 51’de ise kişi, CMK 45 kapsamında tanıklıktan çekinebilecek bir yakın olmasına rağmen tanıklık yapmayı seçmiştir. Bu durumda yemin verip vermeme hâkim veya mahkemenin takdirindedir; ayrıca tanığın yeminden çekinme hakkı vardır.
Tanıklık Başladıktan Sonra Çekinme Hakkı Kullanılabilir mi?
Evet. CMK 45, tanıklıktan çekinebilecek kişinin dinlenirken de her zaman bu hakkını kullanabileceğini düzenler. Dolayısıyla kişi başlangıçta ifade vermeyi kabul etmiş olsa bile dinleme devam ederken tanıklıktan çekinebilir.
Bu hak, yeminden çekinme hakkından ayrıdır. Somut olayda tanığın tanıklığın tamamından mı çekindiği, yalnız yemin etmekten mi kaçındığı yoksa belirli bir soruya cevap vermeme hakkını mı kullandığı açıkça belirlenmelidir.
Uygulamada Tutanakta Neler Bulunmalıdır?
- Tanığın şüpheli veya sanıkla yakınlık ilişkisi belirtilmelidir.
- CMK 45 kapsamındaki tanıklıktan çekinme hakkının anlatıldığı kayda geçirilmelidir.
- Tanığın buna rağmen ifade vermeyi seçip seçmediği yazılmalıdır.
- Yemin verilip verilmemesine ilişkin hâkim veya mahkeme kararı gösterilmelidir.
- Tanığa yeminden çekinebileceğinin bildirildiği belirtilmelidir.
- Tanığın yemin konusundaki tercihi açıkça kaydedilmelidir.
Çekinme nedeninin nasıl bildirileceği ve gerektiğinde nasıl ortaya konulacağı CMK 49 çekinme sebebinin bildirilmesi yazısında açıklanmıştır.
Tanıklık yapmayı seçen kişinin yemin durumu belirlendikten sonra dinleme sırası, diğer tanıklardan ayrı tutulması, yüzleştirme ve zorunlu kayıt koşulları CMK 52 tanıkların dinlenmesi kapsamında ayrıca uygulanır.
Sık Sorulan Sorular
Sanığın eşi tanıklık yaparsa yemin etmek zorunda mıdır?
Hayır. Eş tanıklık yapmayı seçse bile yemin verilip verilmemesi hâkim veya mahkemenin takdirindedir. Ayrıca eş yemin etmekten çekinebilir.
Eski eş CMK 51 kapsamına girer mi?
Evet. CMK 45, evlilik bağı sona ermiş olsa bile eski eşe tanıklıktan çekinme hakkı tanır. Eski eş tanıklık yaparsa CMK 51’deki yemin düzeni uygulanır.
Tanık ifade verip yemin etmeyi reddedebilir mi?
Evet. Tanıklık yapmayı kabul etmek, yeminden çekinme hakkını ortadan kaldırmaz. Tanık beyan verip yemin etmekten çekinebilir.
Hâkim yakın tanığa hiç yemin vermeyebilir mi?
Evet. CMK 51, yemin verip vermemeyi hâkim veya mahkemenin takdirine bırakır.
Yeminden çekinme hakkı tanığa söylenmeli midir?
Evet. Tanığa yemin etmekten çekinebileceğinin bildirilmesi kanuni zorunluluktur.
Yeminsiz verilen tanık beyanı geçersiz midir?
Hayır. Yeminsiz dinleme, beyanı kendiliğinden geçersiz kılmaz. Beyanın güvenilirliği ve delil değeri dosyadaki diğer unsurlarla birlikte değerlendirilir.
Tanıklık yapmaya başlayan yakın daha sonra tamamen çekinebilir mi?
Evet. CMK 45/3 uyarınca hak sahibi kişi dinlenirken her zaman tanıklıktan çekinebilir. Bu, yalnız yeminden çekinmekten farklı bir tercihtir.
Sonuç
CMK 51, yakınlık nedeniyle tanıklıktan çekinebilecek kişinin ifade vermeyi seçmesi hâlinde yemin bakımından özel bir usul getirir. Yemin verip vermemek hâkim veya mahkemenin takdirindedir; tanık ise yemin etmekten ayrıca çekinebilir.
Tanığa bu hakkın bildirilmesi ve yapılan işlemlerin tutanağa açıkça yazılması gerekir. Tanıklığın tamamından çekinme, yeminden çekinme ve belirli sorulara cevap vermeme hakları birbirinden ayrılarak değerlendirilmelidir.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.
