Bilirkişi olarak görevlendirilen kişi bu görevi reddedebilir mi? CMK 65, belirli kişi ve kurumlar bakımından bilirkişilik görevini kabul etmeyi kanunî bir yükümlülük olarak düzenler. Ancak hüküm, uzman olan herkesin her dosyayı kabul etmek zorunda olduğu anlamına gelmez.

Önce görevlendirmenin kişinin uzmanlık alanıyla uyumlu olup olmadığı ve kişinin kanunda sayılan gruplardan birine girip girmediği değerlendirilir. Bilirkişinin hangi listeden seçileceği ve yemin usulü ise CMK 64 bilirkişi listesi ve yemin hükmünde ayrıca düzenlenmiştir.

CMK 65 Güncel Madde Metni

Bilirkişiliği kabul yükümlülüğü

Madde 65 – (1) Aşağıda belirtilen kişi veya kurumlar, bilirkişilik görevini kabul etmekle yükümlüdürler:

a) Resmî bilirkişilikle görevlendirilmiş olanlar ve 64 üncü maddede belirtilen listelerde yer almış bulunanlar.

b) İncelemenin yapılması için bilinmesi gerekli fen ve sanatları meslek edinenler.

c) İncelemenin yapılması için gerekli mesleği yapmaya resmen yetkili olanlar.

CMK 65’in Amacı ve Kapsamı

Maddenin amacı, ceza soruşturması veya kovuşturmasında gerekli özel ya da teknik bilginin yalnız isteğe bağlı biçimde sunulması nedeniyle incelemenin sonuçsuz kalmasını önlemektir. Kanun, görevin niteliği gereği belirli uzmanlar ve kurumlar bakımından kabul yükümlülüğü getirir.

Kabul yükümlülüğü, bilirkişi incelemesine başvurulabilmesinin şartlarından farklıdır. Bir konuda bilirkişi atanabilmesi için öncelikle çözümün uzmanlık, özel veya teknik bilgi gerektirmesi gerekir. Hukukî değerlendirme bilirkişiye bırakılamaz. Bu sınırlar CMK 63 bilirkişi atanması yazısında açıklanmıştır.

Kimler Bilirkişilik Görevini Kabul Etmekle Yükümlüdür?

CMK 65 üç grup belirler:

• Resmî bilirkişilikle görevlendirilen kişi veya kurumlar ile bilirkişi listesinde yer alanlar,
• İncelemenin gerektirdiği fen veya sanatı meslek edinmiş kişiler,
• İnceleme için gerekli mesleği yapmaya resmen yetkili kişiler.

Bu gruplardan birine girmek, kişinin uzmanlık alanı dışındaki her görevi kabul edeceği anlamına gelmez. Görevlendirmenin konusu ile kişinin meslekî bilgi ve yetkinliği arasında somut bağlantı bulunmalıdır.

Resmî Bilirkişiler ve Listedeki Bilirkişiler

Kanunların belirli konularda bilirkişilik görevi verdiği resmî kişi veya kurumlar, CMK 65 kapsamındadır. Bilirkişilik bölge kurulu tarafından hazırlanan listeye kayıtlı kişiler de görev kabul yükümlülüğü altındadır.

Listeye kayıt, kişinin belirttiği temel ve alt uzmanlık alanları bakımından bilirkişilik yapma iradesini ve yeterlilik değerlendirmesini gösterir. Buna rağmen görevlendirme, listedeki kişinin kayıtlı uzmanlık alanıyla ve dosyadaki teknik sorunla uyumlu olmalıdır.

Başka bir bölge listesinden veya liste dışından görevlendirmenin hangi şartlarda yapılabileceği CMK 64’e tabidir. CMK 65, seçimin usulünü değil, seçilen kişi veya kurumun görevi kabul yükümlülüğünü düzenler.

Fen veya Sanatı Meslek Edinenler Kimlerdir?

Madde metnindeki “fen ve sanat” ifadesi, incelemenin yapılabilmesi için gerekli özel veya teknik bilgiyi meslek olarak kullanan kişileri anlatır. Önemli olan yalnız bir konuda genel bilgi sahibi olmak değil, ihtiyaç duyulan bilgi alanının kişinin meslekî faaliyetiyle bağlantılı olmasıdır.

Örneğin belirli bir mühendislik incelemesi, tıbbî değerlendirme, dijital sistem analizi veya uzmanlık gerektiren teknik ölçüm söz konusu olabilir. Fakat meslek unvanı tek başına yeterli değildir; bilirkişinin somut inceleme konusunda gerekli uzmanlığa sahip olması gerekir.

Mesleği Yapmaya Resmen Yetkili Olmak Ne Demektir?

Bazı meslekler diploma yanında ruhsat, izin, oda kaydı veya benzeri resmî yetkilendirme gerektirir. CMK 65, inceleme için gerekli mesleği yapmaya resmen yetkili olan kişileri de kabul yükümlülüğü kapsamına alır.

Resmî yetki belgesinin bulunması, her alanda bilirkişilik yeterliliği oluşturmaz. Yetkinin güncel olması, inceleme konusunu kapsaması ve kişinin teknik değerlendirmeyi yapabilecek uzmanlığa sahip bulunması ayrıca kontrol edilmelidir.

Kabul Yükümlülüğü Her Görevlendirmede Geçerli midir?

Hayır. Yükümlülük, kanundaki kişi veya kurum grupları ile görevlendirmenin gerektirdiği uzmanlık arasındaki bağ kapsamında değerlendirilir. Uzmanlık dışı, belirsiz veya hukukî değerlendirme isteyen bir görev sırf bilirkişi ataması yapıldığı için uygun hâle gelmez.

Bilirkişinin tarafsızlığını etkileyebilecek bir ilişki, kanunî ret nedeni veya geçerli çekinme sebebi bulunması da ayrı değerlendirilir. Kabul yükümlülüğü, CMK’nın bilirkişinin reddi ve görevden çekinmesine ilişkin hükümlerini ortadan kaldırmaz.

Görevi Kabul Etmemek ile Görevden Çekinmek Aynı mıdır?

Aynı değildir. Görevi kabul etmemek, atanan kişinin baştan bilirkişilik görevini üstlenmemesidir. Görevden çekinme ise kanunda kabul edilen bir nedenin bildirilerek görevin yerine getirilemeyeceğinin açıklanmasıdır.

Bir ret veya çekinme nedeni ileri sürülüyorsa bunun zamanında, somut ve belgelenebilir biçimde görevlendiren makama bildirilmesi gerekir. Bilirkişi, kendi kararıyla dosyayı cevapsız bırakamaz; mazeret ve hukukî neden hakkında yetkili makam değerlendirme yapar.

Görevlendirme Yazısında Neler Kontrol Edilmelidir?

• Görevlendirmeyi yapan makam ve dosya bilgileri açık mı?
• İncelenecek teknik konu ve cevaplandırılacak sorular belirli mi?
• Görev, bilirkişinin kayıtlı veya belgelenmiş uzmanlık alanıyla uyumlu mu?
• Kişi ya da kurum CMK 65’te sayılan gruplardan birine giriyor mu?
• Görevin tamamlanması için gerekli materyal ve süre bildirilmiş mi?
• Tarafsızlığı etkileyen bir ilişki veya kanunî çekinme nedeni var mı?
• Mazeret veya çekinme nedeni görevlendiren makama süresinde bildirilmiş mi?

Tanıklara ilişkin hükümlerin bilirkişiye hangi ölçüde uygulanabileceği konusunda CMK 62 bilirkişiye uygulanan tanıklık hükümleri açıklaması da dikkate alınmalıdır.

Görev kabul edildikten sonra incelemenin kapsamı, raporun teslim süresi, süre uzatımı ve gecikmenin sonuçları CMK 66 bilirkişi rapor süresi ve inceleme usulü kapsamında belirlenir.

Kabul yükümlülüğüne rağmen tanıklıktan çekinme sebebi veya başka geçerli bir engel bulunması hâlinde uygulanacak usul CMK 70 bilirkişilikten çekinme sebepleri yazısında açıklanmıştır.

Sık Sorulan Sorular

Bilirkişi görevi her zaman kabul etmek zorunda mıdır?

Hayır. CMK 65’te sayılan kişi ve kurumlar, uzmanlıklarıyla uyumlu görevlendirmeyi kural olarak kabul etmekle yükümlüdür. Kanunî ret veya çekinme nedenleri ayrıca değerlendirilir.

Bilirkişi listesine kayıtlı kişi görevi reddedebilir mi?

Listeye kayıtlı kişi kabul yükümlülüğü kapsamındadır. Bununla birlikte görev uzmanlık alanı dışındaysa veya kanunda düzenlenen geçerli bir ret ya da çekinme nedeni varsa durum görevlendiren makama bildirilmelidir.

Listeye kayıtlı olmayan uzman da kabul yükümlülüğü altında olabilir mi?

Evet. İnceleme için gerekli fen veya sanatı meslek edinenler ile gerekli mesleği yapmaya resmen yetkili olanlar, listeye kayıtlı olmasalar da CMK 65 kapsamında olabilir.

Meslek diploması bulunan herkes bilirkişi olabilir mi?

Hayır. Diploma veya unvan tek başına yeterli değildir. Somut inceleme konusu, kişinin uzmanlığı ve görevlendirme için aranan diğer kanunî şartlar birlikte değerlendirilir.

Uzmanlık alanı dışındaki görev kabul edilmek zorunda mıdır?

Görev ile bilirkişinin uzmanlığı arasında bağlantı bulunmalıdır. Uzmanlık dışındaki bir görevlendirme derhâl ve gerekçesiyle atamayı yapan makama bildirilmelidir.

Tarafsızlığı etkileyen ilişki varsa ne yapılmalıdır?

Bilirkişi, tarafsızlığı konusunda kuşku doğurabilecek durumu gecikmeden açıklamalıdır. Ret veya çekinme hakkında değerlendirme yapma yetkisi görevlendiren makamdadır.

Görevi kabul etmemek ile raporu süresinde vermemek aynı mıdır?

Hayır. Kabul yükümlülüğü görevin üstlenilmesine ilişkindir. Görev kabul edildikten sonra incelemenin süresinde yürütülmesi ve raporun teslimi farklı usul hükümlerine tabidir.

Sonuç

CMK 65; resmî bilirkişiler, bilirkişi listesine kayıtlı kişi veya kurumlar, gerekli fen ya da sanatı meslek edinenler ve ilgili mesleği yapmaya resmen yetkili olanlar bakımından görevi kabul yükümlülüğü getirir.

Yükümlülük sınırsız değildir. Görevin uzmanlıkla uyumu, kişinin resmî yetkisi, tarafsızlığı ve kanunî ret veya çekinme nedenleri birlikte değerlendirilmelidir. Bir sorun varsa bilirkişi görevlendirmeyi cevapsız bırakmak yerine gerekçesini yetkili makama zamanında bildirmelidir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.