Bilirkişi olarak görevlendirilen kişinin her durumda rapor vermesi beklenmez. Tanıklıktan çekinmeyi gerektiren bir sebep veya görevin yerine getirilmesini engelleyen başka geçerli bir neden varsa bilirkişi görüş bildirmekten çekinebilir.

CMK 70, bilirkişilikten çekinme bakımından tanıklara ilişkin koruyucu hükümlere atıf yapar. Ancak bilirkişinin çekinmesi ile tarafların bilirkişinin reddini istemesi aynı kurum değildir. Taraflılık kuşkusu ve ret usulü CMK 69 bilirkişinin reddi yazısında ayrıca açıklanmıştır.

CMK 70 Güncel Madde Metni

Bilirkişilikten çekinme, bilirkişi olarak dinlenemeyenler

Madde 70 – (1) Tanıklıktan çekinmeyi gerektirecek sebepler bilirkişiler hakkında da geçerlidir. Bilirkişi, geçerli diğer sebeplerle de görüş bildirmekten çekinebilir.

CMK 70’in Amacı ve Kapsamı

Düzenlemenin amacı, tanıklık bakımından kabul edilen kişisel, ailevî veya meslekî korumaların bilirkişilik görevi nedeniyle etkisiz kalmasını önlemektir. Aynı zamanda bilirkişiye, görevini gereği gibi yerine getirmesine engel olan başka geçerli sebepleri bildirme imkânı tanır.

Madde iki ayrı çekinme dayanağı içerir:

• Tanıklıktan çekinmeyi gerektiren kanunî sebepler,
• Bilirkişinin görüş bildirmesini engelleyen diğer geçerli sebepler.

Her mazeret kendiliğinden çekinme sonucu doğurmaz. Bildirilen sebebin somut görevlendirme bakımından geçerli olup olmadığı, bilirkişiyi atayan merci tarafından değerlendirilir.

Tanıklıktan Çekinme Sebepleri Bilirkişiye Nasıl Uygulanır?

CMK 70, tanıklık hükümlerindeki çekinme sebeplerini bilirkişiye taşır. Yakın hısımlık, korunması gereken meslek sırrı veya kişinin kendisini ya da kanunda belirtilen yakınlarını ceza kovuşturmasına uğratabilecek bir soruya cevap vermeme hakkı gibi düzenlemeler, niteliklerine uygun olduğu ölçüde bilirkişi bakımından da önem taşıyabilir.

Şüpheli veya sanığın yakınlarının tanıklıktan çekinme hakkı CMK 45 tanıklıktan çekinme; avukat, hekim ve diğer meslek gruplarının sır saklama yükümlülüğü ise CMK 46 meslek sırrı nedeniyle çekinme kapsamında düzenlenir.

Bu hükümlerin bilirkişiye uygulanması, her çekinme sebebinin otomatik olarak görevin tamamından çekilme sonucu doğuracağı anlamına gelmez. Bazı korumalar belirli bilgi veya soruyla sınırlı olabilir. Somut durumun niteliği ve bilirkişilik görevinin konusu birlikte değerlendirilmelidir.

Bilirkişi Başka Hangi Geçerli Sebeplerle Çekinebilir?

CMK 70, tanıklıktan çekinme sebepleri dışında “geçerli diğer sebepler” bulunabileceğini kabul eder. Kanun bunları tek tek saymamıştır. Bu nedenle her olayda görevin niteliği, bilirkişinin durumu ve yargılamanın gereksiz gecikmesini önleme amacı birlikte dikkate alınır.

Örneğin görevi bilimsel ve teknik ölçütlere uygun yürütmeyi fiilen imkânsız kılan ciddi sağlık sorunu, görevlendirmenin bilirkişinin gerçek uzmanlık alanı dışında kalması veya görevin tarafsız ve güvenilir biçimde yerine getirilmesini engelleyen somut bir durum ileri sürülebilir. Bunların geçerli olup olmadığına bilirkişi tek başına kesin olarak karar vermez; gerekçesini görevlendiren makama bildirir.

Yoğun iş yükü, genel isteksizlik veya gerekçesiz biçimde dosyayı almak istememek tek başına geçerli çekinme sebebi olarak kabul edilemez. Özellikle CMK 65 kapsamında kabul yükümlülüğü bulunan kişi ve kurumlar bakımından somut ve denetlenebilir bir neden gösterilmesi önemlidir.

Bilirkişilikten Çekinme Nasıl Bildirilmelidir?

CMK 70 belirli bir form veya gün sayısı öngörmez. Bununla birlikte bilirkişi, çekinme sebebini öğrendiğinde gecikmeden kendisini görevlendiren hâkim, mahkeme veya Cumhuriyet savcısına bildirmelidir.

Bildirimde şu unsurların bulunması uygun olur:

• Görevlendirme ve dosya bilgileri,
• Çekinme sebebinin açık anlatımı,
• Sebebin görevin hangi bölümünü etkilediği,
• Varsa mazereti destekleyen belge veya bilgiler,
• Teslim alınan dosya, eşya ve belgelerin durumu,
• İncelemeye başlanmışsa o ana kadar yapılan işlemler.

Çekinme talebi sonuçlanmadan bilirkişinin dosyayı cevapsız bırakması veya teslim aldığı materyali elinde tutması uygun değildir. Görevlendiren merciin talimatına göre dosya ve materyal gecikmeden iade edilmelidir.

Bilirkişinin Reddi ile Çekinmesi Arasındaki Fark Nedir?

Ret, Cumhuriyet savcısı, katılan, vekili, şüpheli veya sanık, müdafi ya da kanunî temsilcinin bilirkişinin görev yapmamasını istemesidir. Hâkimin reddini gerektiren sebepler bilirkişi bakımından da uygulanır.

Çekinme ise bilirkişinin, kanunî veya başka geçerli bir sebebi görevlendiren makama bildirerek görüş veremeyeceğini açıklamasıdır. Bu nedenle ret hakkı ilgili kişiler tarafından, çekinme ise bilirkişi tarafından gündeme getirilir.

Aynı olay hem ret istemine hem bilirkişinin çekinmesine konu olabilecek nitelikte olabilir. Önemli olan sebebin somut olgularla ve zamanında açıklanmasıdır.

Uzmanlık Alanı Dışındaki Görevlendirmede Ne Yapılmalıdır?

Bilirkişi yalnız sahip olduğu özel veya teknik uzmanlık çerçevesinde görüş bildirmelidir. Görevlendirmedeki sorular uzmanlık alanının tamamen dışındaysa bu durum gecikmeden bildirilmelidir.

Uzmanlık dışı konuda rapor hazırlanması, teknik değerlendirmenin güvenilirliğini ve yargılamanın sağlıklı yürütülmesini etkiler. Görevlendiren merci soruları daraltabilir, uygun uzmanı atayabilir veya gerekli görürse bilirkişi heyetini değiştirebilir.

Bilirkişinin kimler arasından seçileceği ve uzmanlık listesi dışından atama koşulları CMK 64 bilirkişi listesi ve yemin kapsamında ayrıca düzenlenmiştir.

Meslek Sırrı Bulunan Bilirkişi Rapor Verebilir mi?

Bilirkişinin görevi nedeniyle inceleyeceği bilgi, daha önce meslek ilişkisi içinde öğrendiği ve kanunen korunması gereken bir sırla bağlantılı olabilir. Böyle bir durumda sır saklama yükümlülüğü ile bilirkişilik görevi birlikte değerlendirilmelidir.

Meslek sırrının varlığı yalnız soyut biçimde ileri sürülmemeli; sırrın hangi meslek ilişkisi nedeniyle doğduğu ve bilirkişilik incelemesini nasıl etkilediği, sırrın kendisi gereksiz yere açıklanmadan görevlendiren makama bildirilmelidir.

Çekinme Sebebi Sonradan Ortaya Çıkarsa Ne Olur?

Çekinme sebebi görevlendirme sırasında bilinmeyebilir ve inceleme devam ederken ortaya çıkabilir. Bilirkişi bu durumda raporu tamamlamayı beklememeli; yeni durumu gecikmeden görevlendiren makama bildirmelidir.

O ana kadar yapılan işlemler, teslim alınan materyal ve görevin hangi aşamada olduğu açıklanmalıdır. Böylece merci, bilirkişinin devam edip etmeyeceğine veya yeni bir görevlendirme yapılıp yapılmayacağına karar verebilir.

Sık Sorulan Sorular

Bilirkişi görevden çekilebilir mi?

Evet. Tanıklıktan çekinmeyi gerektiren sebepler veya başka geçerli nedenler varsa bilirkişi görüş bildirmekten çekinebilir.

Bilirkişi çekinme kararını tek başına verebilir mi?

Bilirkişi sebebi görevlendiren makama bildirir. Sebebin geçerliliği ve görevlendirmenin devam edip etmeyeceği yetkili merci tarafından değerlendirilir.

Yakın akrabalık bilirkişilikten çekinme sebebi olabilir mi?

Tanıklıktan çekinmeye ilişkin yakınlık hükümleri, niteliklerine uygun olduğu ölçüde bilirkişi hakkında da uygulanır. Somut ilişki görevlendiren makama bildirilmelidir.

Uzmanlık alanı dışındaki görevden çekinilebilir mi?

Görev bilirkişinin uzmanlık alanı dışındaysa bu durum derhâl bildirilmelidir. Merci görevlendirmeyi değiştirebilir veya uygun başka bir uzman atayabilir.

İş yoğunluğu çekinmek için yeterli midir?

Genel iş yoğunluğu veya isteksizlik kendiliğinden geçerli sebep değildir. Görevin neden yerine getirilemeyeceği somut ve denetlenebilir biçimde açıklanmalıdır.

Ret istemi ile bilirkişinin çekinmesi aynı mıdır?

Hayır. Ret, kanunda sayılan ilgililer tarafından ileri sürülür; çekinme ise bilirkişinin kendi durumuyla ilgili geçerli sebebi bildirmesidir.

Çekinme sebebi rapor hazırlanırken ortaya çıkarsa ne yapılmalıdır?

Bilirkişi durumu gecikmeden görevlendiren makama bildirmeli, yaptığı işlemleri ve elindeki dosya veya materyalin durumunu açıklamalıdır.

Sonuç

CMK 70, tanıklıktan çekinme sebeplerinin bilirkişiye de uygulanmasını ve bilirkişinin başka geçerli nedenlerle görüş bildirmekten çekinebilmesini düzenler. Amaç, bilirkişinin kanunî korumaları ihlal ederek veya görevi gereği gibi yapamayacağı hâlde rapor vermesini önlemektir.

Çekinme sebebi somutlaştırılmalı, gecikmeden görevlendiren makama bildirilmelidir. Bilirkişinin reddi ile çekinmesi farklı kurumlar olduğundan, başvuruyu kimin yaptığı ve hangi sebebe dayandığı dikkatle ayrılmalıdır.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.