Bilirkişinin teknik uzmanlığa sahip olması tek başına yeterli değildir; tarafsızlığı konusunda haklı kuşku doğurmayan bir konumda bulunması da gerekir. CMK 69, hâkimin reddini gerektiren sebeplerin bilirkişi bakımından da uygulanacağını ve ret isteminin hangi merci tarafından inceleneceğini düzenler.

Bilirkişinin taraflardan biriyle ilişkisi, dosya konusuyla kişisel bağlantısı veya tarafsızlık görünümünü etkileyen başka bir olgu varsa ret istemi gündeme gelebilir. Ancak ret, yalnız raporun sonucu beğenilmediği için kullanılabilecek bir yol değildir. Raporun teknik içeriğine yönelik itirazlar CMK 67 bilirkişi raporuna itiraz kapsamında ileri sürülür.

CMK 69 Güncel Madde Metni

Bilirkişinin reddi

Madde 69 –

(1) Hâkimin reddini gerektiren sebepler, bilirkişi hakkında da geçerlidir.

(2) Cumhuriyet savcısı, katılan, vekili, şüpheli veya sanık, müdafii veya kanunî temsilci, ret hakkını kullanabilirler. Hâkim veya mahkeme tarafından atanan bilirkişinin adı ve soyadı, engel sebepler olmadıkça ret hakkına sahip olanlara bildirilir.

(3) Ret istemini davayı görmekte olan hâkim veya mahkeme inceler. Soruşturma evresinde, Cumhuriyet savcısınca kabul edilmeyen ret istemi sulh ceza hâkimince incelenir. Reddi isteyen kişi, bunun nedenini, dayandığı olguları göstererek açıklamakla yükümlüdür.

CMK 69 Bilirkişinin Reddi Ne Demektir?

Bilirkişinin reddi, tarafsızlık veya kanunda kabul edilen başka bir ret sebebi nedeniyle belirli kişinin dosyada bilirkişi olarak görev yapmamasının istenmesidir. Amaç, teknik incelemenin yalnız gerçekte değil, görünüş bakımından da tarafsız yürütülmesini sağlamaktır.

Ret istemi bilirkişilik kurumuna genel bir itiraz değildir. Belirli bilirkişiye yönelir ve somut bir nedene dayanmalıdır. Uzmanlık alanının yetersiz olduğu iddiası, tarafsızlık sorunundan farklıdır; görevlendirmenin uzmanlıkla uyumu CMK 63 bilirkişi atanması çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.

Bilirkişi Hangi Sebeplerle Reddedilebilir?

CMK 69, hâkimin reddini gerektiren sebepleri bilirkişi hakkında da geçerli sayar. Bu nedenle bilirkişinin dosya, taraflar veya uyuşmazlık konusu ile tarafsızlığı etkileyebilecek bir bağlantısının bulunup bulunmadığı incelenir.

Somut olayın özelliklerine göre şu tür durumlar ret istemine konu olabilir:

• Bilirkişinin taraflardan biriyle yakın kişisel veya meslekî ilişkisinin bulunması,
• Dosyanın sonucundan doğrudan ya da dolaylı kişisel menfaatinin etkilenmesi,
• Uyuşmazlık konusu olayda daha önce taraflardan biri adına görev üstlenmiş olması,
• Taraflardan biriyle tarafsızlık konusunda nesnel kuşku doğurabilecek bir bağının bulunması,
• Dosya hakkında görev sınırını aşan ve tarafsızlık görünümünü etkileyen ön açıklamalar yapması.

Bu örneklerden birinin ileri sürülmesi ret isteminin kendiliğinden kabul edileceği anlamına gelmez. İlişkinin niteliği, dosyayla bağlantısı ve tarafsızlık üzerindeki somut etkisi yetkili merci tarafından değerlendirilir.

Raporun Aleyhe Olması Ret Sebebi midir?

Hayır. Bilirkişi raporunun bir tarafın beklentisine aykırı sonuç içermesi, tek başına bilirkişinin tarafsız olmadığını göstermez. Ret istemi rapor sonucuna değil, bilirkişinin kişisiyle ve tarafsızlığıyla ilgili somut olgulara dayanmalıdır.

Raporda hesap hatası, cevapsız soru, yöntem eksikliği, çelişki veya hukukî değerlendirme bulunması rapora itiraz konusu olabilir. Böyle bir teknik itiraz ile bilirkişinin reddi birbirine karıştırılmamalıdır.

Kimler Bilirkişinin Reddini İsteyebilir?

CMK 69’a göre ret hakkını şu kişiler kullanabilir:

• Cumhuriyet savcısı,
• Katılan,
• Katılanın vekili,
• Şüpheli veya sanık,
• Müdafi,
• Kanunî temsilci.

Ret istemi, hakkı bulunan kişi tarafından açıkça ileri sürülmelidir. İstemde hangi bilirkişinin reddedildiği, ret nedeni ve bu nedeni destekleyen olgular belirli biçimde gösterilmelidir.

Bilirkişinin Adı Taraflara Bildirilir mi?

Hâkim veya mahkeme tarafından atanan bilirkişinin adı ve soyadı, engel sebep bulunmadıkça ret hakkına sahip olanlara bildirilir. Bu bildirim, ilgili kişinin bilirkişiyle bağlantısını değerlendirebilmesi ve varsa ret hakkını kullanabilmesi için önemlidir.

Kanun, engel sebepler varsa isim bildirimine istisna tanır. İstisna genel kural hâline getirilemez; somut dosyada bildirim yapılmamasını gerektiren bir engelin bulunması gerekir.

Ret İsteminde Hangi Bilgiler Bulunmalıdır?

Ret isteyen kişi yalnız kuşkusunu bildirmekle yetinemez. Kanun, ret nedeninin ve dayanılan olguların açıklanmasını zorunlu tutar.

İstemde mümkün olduğunca şu bilgilere yer verilmelidir:

• Reddedilmesi istenen bilirkişinin kimliği,
• Ret nedeninin açık anlatımı,
• Tarafsızlık kuşkusu doğuran olay veya ilişkinin ne olduğu,
• Bu olgunun dosyayla bağlantısı,
• Varsa iddiayı doğrulayan belge veya kayıtlar,
• İstenen usulî sonucun açıkça belirtilmesi.

Soyut “bilirkişiye güvenmiyorum” veya “rapor aleyhime çıktı” anlatımı, CMK 69’un aradığı somutlaştırmayı karşılamaz. İddianın denetlenebilir olgulara dayanması gerekir.

Kovuşturma Evresinde Ret İstemini Kim İnceler?

Dava açıldıktan sonra bilirkişinin reddi istemini davayı görmekte olan hâkim veya mahkeme inceler. Ret nedeni, dayanılan olgular ve dosyanın özellikleri birlikte değerlendirilir.

İnceleme, bilirkişinin teknik görüşünün doğru olup olmadığından farklıdır. Burada öncelikle bilirkişinin görev yapmasına engel bir tarafsızlık veya ret sebebinin bulunup bulunmadığı araştırılır.

Soruşturma Evresinde Ret İstemini Kim İnceler?

Soruşturma evresinde ret istemi Cumhuriyet savcısına sunulabilir. Cumhuriyet savcısı istemi kabul etmezse, ret talebini sulh ceza hâkimi inceler.

Bu düzenleme, soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcısının kabul etmediği ret talebinin yargısal denetime taşınmasını sağlar. Ret nedeninin ve somut olguların daha ilk başvuruda açıkça belirtilmesi önemlidir.

Bilirkişinin Reddi Ne Zaman İstenmelidir?

CMK 69’un metninde sabit bir gün sayısı düzenlenmemiştir. Bununla birlikte ret nedeni öğrenildiğinde istemin gecikmeden ileri sürülmesi, incelemenin gereksiz yere ilerlemesini ve sonradan yapılacak usul tartışmalarını önler.

Bilirkişinin adı bildirildiğinde taraflarla bağlantısı araştırılmalı; ret sebebi daha sonra öğrenilmişse öğrenme zamanı ve neden daha önce ileri sürülemediği açıklanmalıdır.

Ret ile Bilirkişinin Çekinmesi Aynı Şey midir?

Hayır. Ret, Cumhuriyet savcısı veya kanunda sayılan ilgililer tarafından belirli bilirkişiye karşı ileri sürülür. Çekinme ise bilirkişinin kendisinin görev yapmasına engel bir durumu bildirerek görüş vermekten kaçınmasıdır.

Tanıklıktan çekinmeyi gerektiren sebeplerin bilirkişiye uygulanması ve bilirkişinin diğer geçerli nedenlerle çekinmesi CMK 70’te ayrıca düzenlenir. Bilirkişiliği kabul yükümlülüğü de ret ve çekinme sebeplerini ortadan kaldırmaz; bu konu CMK 65 bilirkişiliği kabul yükümlülüğü yazısında açıklanmıştır.

Ret isteminden farklı olarak bilirkişinin kendisinin kanunî veya başka geçerli bir nedenle görüş bildirmekten çekinmesi CMK 70 bilirkişilikten çekinme kapsamında değerlendirilir.

Sık Sorulan Sorular

Bilirkişinin reddi istenebilir mi?

Evet. Hâkimin reddini gerektiren sebepler bilirkişi hakkında da geçerlidir ve kanunda sayılan kişiler ret isteminde bulunabilir.

Bilirkişi raporunun aleyhe olması ret sebebi midir?

Hayır. Aleyhe rapor tek başına tarafsızlık sorunu göstermez. Ret istemi bilirkişinin kişisiyle ilgili somut neden ve olgulara dayanmalıdır.

Bilirkişinin adı taraflara bildirilmek zorunda mıdır?

Hâkim veya mahkeme tarafından atanan bilirkişinin adı ve soyadı, engel sebep bulunmadıkça ret hakkına sahip olanlara bildirilir.

Sanık bilirkişinin reddini isteyebilir mi?

Evet. Şüpheli veya sanık ile müdafii ve kanunî temsilci ret hakkını kullanabilir.

Soruşturma aşamasında ret istemini kim karara bağlar?

Cumhuriyet savcısı istemi kabul etmezse bilirkişinin reddi talebini sulh ceza hâkimi inceler.

Kovuşturma aşamasında ret istemini kim inceler?

Ret istemini davayı görmekte olan hâkim veya mahkeme inceler.

Ret talebinde gerekçe göstermek zorunlu mudur?

Evet. Reddi isteyen kişi ret nedenini ve dayandığı olguları açıklamakla yükümlüdür; soyut kuşku yeterli değildir.

Sonuç

CMK 69, bilirkişinin tarafsızlığını hâkimin reddine ilişkin güvencelerle korur. Ret hakkını kullanacak kişi, belirli bilirkişiye yönelik nedeni ve bu nedeni destekleyen somut olguları açıkça göstermelidir.

Kovuşturma evresinde istemi davaya bakan hâkim veya mahkeme inceler. Soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısının kabul etmediği ret istemi sulh ceza hâkimi tarafından değerlendirilir. Raporun teknik içeriğine itiraz ile bilirkişinin kişisine yönelik ret istemi birbirinden ayrılmalıdır.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.