CMK 84, ceza muhakemesinde keşif yapılırken şüpheli, sanık ve mağdur ile bunların avukatlarının hazır bulunabilmesini düzenler. Madde ayrıca duruşma dışında dinlenecek tanık veya bilirkişi bakımından katılım hakkını, bildirim usulünü ve tutuklu kişinin keşfe götürülme şartını belirler.

Keşifte hazır bulunmak, yalnız işlemi izlemek anlamına gelmez. Yapılan tespitlerin görülmesi, eksik veya hatalı hususların tutanağa geçirilmesinin istenmesi ve savunma ya da mağdur haklarının etkili biçimde kullanılması bakımından önem taşır.

CMK 84 Madde Metni

Keşifte, tanık veya bilirkişinin dinlenmesinde bulunabilecekler

Madde 84 – (1) Keşif yapılması sırasında şüpheli, sanık, mağdur ve bunların müdafii ve vekili hazır bulunabilirler.

(2) Tanık veya bilirkişinin duruşma sırasında hazır bulunamayacağı veya oturduğu yerin uzaklığı nedeniyle bulunmasının güç olduğu anlaşılırsa, bu tanık veya bilirkişinin dinlenmesinde de birinci fıkra hükmü uygulanır.

(3) Mağdur, şüpheli veya sanığın huzuru, tanıklardan birinin gerçeğe uygun tanıklık etmesine engel olabilecekse, o işte şüpheli veya sanığın bulunmamasına karar verilebilir.

(4) Bu işlerde hazır bulunmaya hakkı olanlar, işin geri bırakılmasına neden olmamak koşuluyla, işlerin yapılması gününden önce haberdar edilirler.

(5) Şüpheli veya sanık tutuklu ise, hâkim veya mahkeme tarafından ancak zorunlu sayılan hâllerde keşifte hazır bulundurulmasına karar verilebilir.

Keşifte Kimler Hazır Bulunabilir?

Keşif sırasında şüpheli, sanık ve mağdur hazır bulunabilir. Şüpheli veya sanığın müdafii ile mağdurun vekili de işlemi takip edebilir. Kanun, kişilerin ve avukatlarının katılımını ayrı ayrı güvence altına alır.

Hazır bulunma hakkının kapsamı, keşfin konusu ve işlemin yürütülme biçimiyle bağlantılıdır. Katılan kişi gözlemlerini ve itirazlarını bildirebilir, önemli gördüğü hususların tutanağa geçirilmesini isteyebilir. İşlemin yönetimi ise keşfi yapan hâkim, mahkeme veya yetkili mercie aittir.

Keşifte Hazır Bulunmanın Önemi

CMK 83 kapsamında yapılan keşifte olay yeri, nesne veya fiziksel durum doğrudan incelenir. Bu sırada yapılan ölçümler, seçilen inceleme noktaları, çekilen fotoğraflar ve tutanağa yazılan gözlemler dosyanın değerlendirilmesini etkileyebilir.

Şüpheli veya sanık açısından hazır bulunma, savunmayla ilgili fiziksel koşulların açıklanmasına katkı sağlar. Mağdur açısından ise olayın gerçekleşme biçimiyle ilgili iddiaların yerinde gösterilmesi ve eksik tespitlere dikkat çekilmesi mümkün olabilir.

Müdafi veya Vekil Keşifte Ne Yapabilir?

Müdafi ve vekil keşif işlemini takip edebilir, inceleme konusu hakkında açıklama yapabilir, sorulmasını veya tespit edilmesini istediği hususları bildirebilir ve itirazlarının tutanağa geçirilmesini talep edebilir.

Avukatın katılımı, müvekkilin bizzat hazır bulunup bulunmamasından ayrı değerlendirilir. Özellikle teknik ayrıntıların bulunduğu keşiflerde, bilirkişi açıklamalarının ve tutanak içeriğinin dosyadaki diğer delillerle karşılaştırılması önemlidir.

Tanık veya Bilirkişi Duruşma Dışında Dinlenebilir mi?

Tanık ya da bilirkişinin duruşmada hazır bulunamayacağı veya uzaklık nedeniyle getirilmesinin güç olduğu anlaşılırsa, bu kişilerin dinlenmesi sırasında da CMK 84/1’deki kişiler hazır bulunabilir.

Tanığın dinlenmesinde CMK 52’deki usul güvenceleri, teknik inceleme bakımından ise CMK 63 ve devamındaki bilirkişilik hükümleri ayrıca dikkate alınır.

Şüpheli veya Sanığın Bulunmamasına Ne Zaman Karar Verilebilir?

Mağdur, şüpheli veya sanığın huzuru bir tanığın gerçeğe uygun biçimde konuşmasını engelleyebilecekse, o tanığın dinlenmesinde şüpheli veya sanığın bulunmamasına karar verilebilir.

Bu hüküm genel bir uzaklaştırma yetkisi değildir. Kararın, tanığın doğru beyanda bulunmasına yönelik somut engel veya etki riskiyle bağlantılı olması gerekir. Müdafiin katılımı ve savunma hakkının diğer güvenceleri ayrıca değerlendirilmelidir.

Keşif Günü Önceden Bildirilir mi?

Hazır bulunma hakkına sahip kişiler, işlemin geri bırakılmasına neden olmamak koşuluyla keşif veya dinleme gününden önce haberdar edilir. Bildirimin amacı, katılım hakkının kullanılabilmesini sağlamaktır.

Kanun aynı zamanda işlemin gecikmesini önlemeyi gözetir. Bildirim yapılmış olmasına rağmen ilgilinin gelmemesi, her durumda keşfin erteleneceği anlamına gelmez. Dosyanın koşulları ve işlemin aciliyeti yetkili merci tarafından değerlendirilir.

Tutuklu Şüpheli veya Sanık Keşfe Götürülür mü?

Tutuklu şüpheli veya sanığın keşifte hazır bulundurulması otomatik değildir. CMK 84/5 uyarınca hâkim veya mahkeme, ancak zorunlu sayılan hâllerde kişinin keşifte hazır bulundurulmasına karar verebilir.

Zorunluluk değerlendirmesinde kişinin bizzat göstereceği yer veya açıklayacağı fiziksel durumun delil bakımından önemi, müdafiin katılımının yeterli olup olmadığı ve işlemin güvenlik koşulları birlikte ele alınabilir.

Keşif Tutanağına İtiraz ve Açıklamalar Nasıl Yazdırılır?

Keşif sırasında görülen eksiklik veya uyuşmazlık gecikmeden belirtilmelidir. Belirli bir mesafenin ölçülmesi, görüş açısının kaydedilmesi, bir iz veya nesnenin bulunmadığının yazılması ya da bilirkişinin açıklamasının aynen tutanağa geçirilmesi istenebilir.

Tutanak imzalanmadan önce içeriğinin kontrol edilmesi önemlidir. Açıklamanın tutanağa alınmaması veya eksik geçirilmesi hâlinde bu durumun açıkça belirtilmesi ve yargılamanın sonraki aşamasında somut biçimde ileri sürülmesi gerekir.

Hazır Bulunma Hakkı Sınırsız mıdır?

Hayır. Katılım hakkı işlemin düzenini bozma, keşfi amaç dışına çıkarma veya tanığın gerçeğe uygun beyanda bulunmasını engelleme yetkisi vermez. İnceleme, keşfi yapan merciin yönetiminde ve delil konusu olgularla sınırlı yürütülür.

Bununla birlikte sınırlama, hazır bulunma hakkını etkisiz hâle getirecek biçimde uygulanmamalıdır. Her sınırlamanın somut olayla bağlantılı, ölçülü ve denetlenebilir olması önem taşır.

Sık Sorulan Sorular

Sanık keşifte bulunabilir mi?

Evet. CMK 84 uyarınca sanık keşifte hazır bulunabilir. Tutuklu sanık bakımından ise hâkim veya mahkemenin zorunluluk değerlendirmesi gerekir.

Müdafi sanık olmadan keşfe katılabilir mi?

Kanun müdafiin hazır bulunma hakkını ayrıca tanır. Somut işlemin koşulları ve verilen karar dikkate alınarak müdafi keşfi takip edebilir.

Mağdurun avukatı keşifte bulunabilir mi?

Evet. Mağdurun vekili keşifte hazır bulunabilir, açıklama ve taleplerini bildirebilir ve bunların tutanağa geçirilmesini isteyebilir.

Keşif günü taraflara bildirilmek zorunda mı?

Hazır bulunma hakkı olan kişiler, işin geri bırakılmasına neden olmamak koşuluyla işlem gününden önce haberdar edilir.

Sanık gelmezse keşif ertelenir mi?

Sanığın gelmemesi her durumda erteleme sonucu doğurmaz. Bildirim, işlemin aciliyeti ve savunma hakkına etkisi somut dosyada değerlendirilir.

Tanığın yanında sanığın bulunmamasına karar verilebilir mi?

Sanığın huzuru tanığın gerçeğe uygun konuşmasını engelleyebilecekse, o tanığın dinlenmesi sırasında sanığın bulunmamasına karar verilebilir.

Tutuklu sanığın keşfe götürülmesi zorunlu mudur?

Hayır. Tutuklu şüpheli veya sanık ancak hâkim ya da mahkeme tarafından zorunlu görülen hâllerde keşifte hazır bulundurulur.

Sonuç

CMK 84, keşif ile duruşma dışında gerçekleştirilen tanık veya bilirkişi dinlemelerinde katılım hakkını düzenler. Bildirimin zamanında yapılması, avukatların işleme etkin katılımı ve açıklamaların tutanağa eksiksiz geçirilmesi, bu hakkın uygulamadaki temel unsurlarıdır.

Keşif sırasında şüphelinin önceki açıklamalarına bağlı olarak olay yerini göstermesi söz konusuysa, işlemin şartları ve müdafiin katılımı CMK 85 yer gösterme hükümlerine göre ayrıca incelenmelidir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.