Cezaevinden İzin Nasıl Alınır? Mazeret ve Özel İzin İçin Başvuru Yolları

Hükümlü, izin talebini kaldığı ceza infaz kurumunun müdürlüğüne verir. Ailede ölüm veya ağır hastalık varsa mazeret izni, açık cezaevindeki hükümlü ailesiyle vakit geçirmek istiyorsa özel izin gündeme gelir. Kapalı cezaevinde bulunmak cenazeye katılmaya tek başına engel değildir. Hangi iznin istenebileceğini yakınlık bağı, kurumun türü ve bazı başvurularda cezanın ne kadarının iyi hâlle geçirildiği belirler. Ailenin belgeleri kuruma ulaştırması önemlidir; bunun yanında hükümlünün kendi talebi gerekir.

Bir yakın öldüğünde hangi izin istenebilir?

Önce iki bilgiyi belirleyin: Ölen kişinin hükümlüyle yakınlığı nedir ve hükümlü cezasının onda birini iyi hâlle geçirmiş midir? Annesini kaybeden bir hükümlü için iki ayrı başvuru mümkünken, büyükannesini kaybeden hükümlü için yalnız cenazeye katılmaya özgü yol açıktır. Her iki yolda da belirtilen gün sayısı üst sınırdır.

Kan hısımlığı doğumla, kayın hısımlığı eşin kan hısımlarıyla kurulan bağdır. Örneğin büyükanne ve torun ikinci dereceden kan hısmıdır; eşin kardeşi de ikinci dereceden kayın hısmıdır. Amca veya teyze üçüncü derecededir. Bu yüzden nüfus kaydındaki bağ, aile içinde kullanılan hitaptan daha önemlidir.

Yüksek güvenlikli kurumda genel izin kuralı uygulanmaz. Ancak 94. maddenin ikinci fıkrası, tehlikeli olmayan hükümlü için güvenlik sakıncası da yoksa cenazeye katılma veya aşağıdaki hasta ziyareti talebine imkân verir. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının 25. maddeye göre infazında bu istisna uygulanmaz. Cenazeye gitmek için yurt dışına çıkılması gerekiyorsa bu yoldan izin verilemez.

Ağır hastalık veya afet varsa hangi belge sonucu değiştirir?

Hasta yakını ziyaret etmek için: Anne, baba, eş, kardeş, çocuk, kayınvalide veya kayınpederin hastalığı yaşamsal tehlike yaratıyorsa 94/2 kapsamında ziyaret istenebilir. Sağlık kurulu raporu bu tehlikeyi göstermelidir. Yalnız hastaneye yatış tarihini bildiren yazı yeterli değildir. Cumhuriyet başsavcısının onayıyla aynı yakın için toplam iki kez, her seferinde yol hariç bir güne kadar izin verilebilir. İki ziyaret arasında bir ay bekleme şartı 25 Haziran 2021’de kaldırılmıştır.

Daha uzun bir mazeret izni için: Cezasının onda birini iyi hâlle geçiren hükümlü, annesi, babası, eşi, kardeşi veya çocuğunun yaşamını tehlikeye sokan ağır hastalığını ya da bu kişilerden birinin deprem, yangın veya su baskını gibi bir felakette zarar gördüğünü belgelendirerek yol hariç on güne kadar izin isteyebilir. Bu kez kurum amiri görüş bildirir, Cumhuriyet başsavcılığı öneride bulunur, Adalet Bakanlığı onaylar. Yönetmeliğin 114. maddesi hastalık için resmî raporda en az iki uzman hekimin imzasını arar; bunlardan biri hastalığın uzmanı olmalıdır. Afette ise ilgili kuruluştan araştırma yaptırılır. Hasar tespit tutanağıyla birlikte zarar gören yakının o adresle bağını göstermek bu incelemeyi kolaylaştırır.

Örneğin hükümlünün kayınpederi yoğun bakımdaysa, sağlık kurulu raporu yaşamsal tehlikeyi gösterdiğinde kısa hasta ziyareti istenebilir. Aynı kişi için on günlük ağır hastalık izni istenemez; m. 94/1’de eşin anne ve babası sayılmamıştır. Büyükanne içinse durum farklıdır: Cenazesi ikinci derece kapsamında olsa da büyükanne, hasta ziyaretine izin verilen yakınlar arasında değildir.

Aile neyi hazırlamalı, hükümlü dilekçesine ne yazmalı?

Dilekçede istenen izni, yakının adını, yakınlık bağını, gidilecek açık adresi ve talep edilen tarihleri yazın. Cenaze aynı günse defin yerini ve saatini ayrı belirtin. Başvurunun ne zaman kuruma ulaştığını gösteren kayıt numarasını saklayın. Ailenin hızla sağlayabileceği belgelerle kurumun kendi kayıtlarından inceleyeceği hususları ayırın:

• Ölüm ve yakınlık: Ölüm belgesi olayı, nüfus kaydı ise akrabalık derecesini gösterir. Eşin yakını söz konusuysa kayıtlar hükümlüden eşine ve ölen kişiye kadar bağı gösterebilmelidir. Defin bilgisi, güvenlik ve ulaşım planı için ayrıca gereklidir.
• Hasta ziyareti: Sağlık kurulu raporuyla birlikte hastanenin adını ve hastanın bulunduğu birimi bildirin. Daha önce aynı yakın için kullanılan izin sayısı kurum kayıtlarından kontrol edilir.
• İnfaz durumu: Cezanın hesabını gösteren müddetname ile iyi hâl değerlendirmesi farklı belgelerdir. İlki süre hesabına, ikincisi o sürenin iyi hâlle geçip geçmediğine ışık tutar. Özel izin isteniyorsa açık kuruma ayrılma koşullarının sağlanıp sağlanmadığına ilişkin kurum kaydı da önemlidir.

Kapalı kurumdan mazeret iznine çıkışta dış güvenlik görevlileri hükümlüye eşlik eder. Ölüm ve hastalık izinlerine ilişkin yönetmelik, açık kurum ve çocuk eğitimevlerinden çıkışı refakatsiz düzenler. Refakat gereken hâlde görevlilerin harcırah ve yol giderini kimin, nasıl yatıracağını kurumdan hemen öğrenin. Yönetmelik bu gideri hükümlüye yükler; karşılanmazsa verilen izin uygulanmaz. Cenaze veya hasta ziyareti için gece kalmak gerekiyorsa aile adres bildirebilir; kalınacak yeri güvenliği değerlendirerek gidilen ilin valisi belirler.

Aile ziyareti için açık cezaevinden ne sıklıkla çıkılabilir?

Özel izin için ailede ölüm veya hastalık gerekmez. Açık kurumda bulunan hükümlüye ve açığa ayrılmaya hak kazandığı hâlde örneğin yer olmadığı için henüz nakledilemeyen hükümlüye, kurumun en üst amirinin önerisi ve Cumhuriyet başsavcılığının onayıyla üç ayda bir, yol hariç yedi güne kadar izin verilebilir. Yönetmelik çocuk eğitimevlerini de kapsar. Sadece ileride açık kuruma geçecek olmak yeterli değildir. İnfaz tarihleri karıştırılıyorsa açık kuruma ayrılma ile koşullu salıverilme arasındaki fark başvurunun hangi kayda dayanacağını anlamaya yardımcı olur.

İzin kendiliğinden başlamaz. Hastalık veya doğal afet gibi zorunlu bir nedenle izinlerin birleştirilmesi istenebilir; hükümlü kendi kararıyla iznini uzatamaz. Kurum, çıkışta izin belgesi düzenler. Belgeyi iznin geçirildiği yerdeki Cumhuriyet başsavcılığı onaylar. Özel izinde güvenlik görevlisi gözetimi aranmaz. Gidiş ve dönüş için mesafeye göre verilen yol izni toplam dört günü geçmez; bu dört gün herkese otomatik eklenmez. Bilet almadan önce belgede yazan dönüş tarihini ve saatini kontrol edin. İzinli geçen süre cezadan sayılır.

İş görüşmesi için ayrıca bir izin vardır. Kurumda en az altı ay kesintisiz hükümlülük geçirmiş ve koşullu salıverilmesine bir ay kalmış kişi, kurumun bulunduğu ildeki iş görüşmesi için çalışma gününde sekiz saate kadar izin isteyebilir. İşyeri, randevu saati ve ulaşım süresi dilekçede belirtilmelidir. Burada da kurum amirinin önerisi ve başsavcılık onayı gerekir.

Tutuklu bir yakın için başvuru yapılıyorsa dilekçede tutukluluk durumunu ve dosya numarasını belirtin. Tutukluya üç ayda bir aile ziyareti için özel izin öngörülmez. Cenazeye katılma ve yaşamsal tehlike içindeki yakını ziyaret için 5275 sayılı Kanun’un 116. maddesinde ayrı bir yol vardır. Değerlendirmede güvenliğin yanında soruşturmanın veya kovuşturmanın zarar görmemesi de aranır.

Dönüş imkânsızlaşırsa ne yapılmalı?

Hükümlü, hastalık veya başka bir zorunlu nedenle dönemiyorsa izin belgesiyle bulunduğu yer Cumhuriyet başsavcılığına başvurmalıdır. Kurumu yalnızca telefonla aramak bu işlemin yerini tutmaz. Yönetmeliğin 117. maddesine göre hükümlü o yerdeki kuruma alınır ve izni veren kuruma haber verilir. Engel yoldayken doğarsa en yakın kurum devreye girer. Örneğin acil ameliyata alınan kişinin ailesi, kişinin nerede olduğunu derhâl bildirip hastaneye giriş ve çıkış kayıtlarını iletebilir. Bildirimin saati ile hastane belgesi, neden zamanında dönülemediğini açıklamak için saklanmalıdır.

5275 sayılı Kanun’un 97. maddesi uyarınca iki gün veya daha kısa gecikmede disiplin işlemi yapılır. Bu, dönüş için tanınmış ek süre değildir. Hiç dönülmemesi veya iki günden fazla gecikme hâlinde kaçma suçuna ilişkin hükümler uygulanır; ayrıca kanun bu kişilere ve firar edenlere yeniden özel izin verilmemesini öngörür. Salgın hastalık, doğal afet, savaş veya seferberlik nedeniyle dönemeyene ceza verilmez. Olayın yalnızca yaşanmış olması yetmez; dönüşü nasıl engellediği de gösterilmelidir.

İzin talebi reddedilirse hangi süre işler?

Önce ret işleminin gerekçesini, işlemi yapan makamı, işlem tarihini ve hükümlünün bunu hangi gün öğrendiğini belirleyin. Kurumun izin işlemi veya Cumhuriyet savcısının infaza ilişkin kararı için 4675 sayılı Kanun’un 4 ve 5. maddeleri uyarınca yetkili infaz hâkimliğine şikâyet edilebilir. Başvuru, öğrenmeden itibaren 15 gün içinde ve her durumda işlem tarihinden itibaren en geç 30 gün içinde yapılmalıdır. Dilekçe doğrudan hâkimliğe veya iletilmek üzere kurum müdürlüğüne ya da Cumhuriyet başsavcılığına verilebilir. Hükümlü ve avukatının yanı sıra kanunda sayılan yakınlar da başvurabilir.

Dilekçeye ret yazısını ve gözden kaçırıldığını düşündüğünüz belgeyi ekleyin. Örneğin ret sebebi yakınlığın kanıtlanmamasıysa yalnızca cenazenin aciliyetini tekrarlamak yerine, kayıtta akrabalık bağının nerede görüldüğünü belirtin. Şikâyet kendiliğinden izin sağlamaz. Cenaze saati yaklaşıyorsa giderilmesi güç sonucu ve işlemin neden açıkça hukuka aykırı olduğunu açıklayarak 5. madde kapsamında geçici önlem de isteyebilirsiniz. İnfaz hâkimi şikâyeti reddedebilir veya yerinde görürse işlemi iptal edebilir. Hâkimin kararına karşı, tebliğden itibaren iki hafta içinde yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesine itiraz edilebilir. İlk izin talebi, ret işlemine şikâyet ve hâkimin kararına itiraz üç ayrı işlemdir.

İlk başvuruda öncelik, olayın belgesini doğru izin türüyle birlikte kuruma ulaştırmaktır. İzin verildiğinde ise çıkmadan önce gidilecek adresi, yol için tanınan zamanı ve dönüş saatini izin belgesi üzerinden karşılaştırın. Uygulama ayrıntıları Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi Hakkında Yönetmelik’in 113 ila 117. maddelerinde yer alır.