Nafakayı Nakit Ödedim, Belgem Yok: İcra Takibine Karşı Ne Yapabilirim?

Nafakayı nakit ödemiş olmanız, makbuz alınmadığı için ödemenin hiç yapılmamış sayılması anlamına gelmez. Ancak ödediğinizi ispat etmeniz gerekir ve kullanılabilecek deliller başvurduğunuz yola göre değişir. İlamlı icrada, yani mahkeme kararına dayanılarak yürütülen takipte, icra mahkemesi ödeme savunmasını özel belge kurallarıyla inceler. Mesaj, tanık veya bankadan para çekme kaydı bu aşamada makbuzun yerini kendiliğinden tutmaz. İlk iş, icra emrinin tebliğ tarihini ve ödemenin bundan önce mi sonra mı yapıldığını belirlemektir. Tebliğden önceki ödeme için İcra ve İflas Kanunu’nun 33. maddesindeki yedi günlük başvuru süresi kaçırılmamalıdır.

Önce hangi borcun yeniden istendiğini belirleyin

İstenen para eş için yoksulluk nafakası, çocuk için iştirak nafakası veya dava sırasında hükmedilen tedbir nafakası olabilir. Aynı kişiye farklı sebeplerle ödeme yapılmışsa, her teslimin hangi yükümlülüğü karşıladığı ayrı gösterilmelidir. Çocuğa verilen harçlık, eski eşe gönderilen borç para ve mahkemenin belirlediği aylık nafaka aynı hesap kalemi değildir.

Nafakaya ilişkin kararın tamamını, varsa sonraki artırım veya değişiklik kararını ve icra dosyasındaki takip talebini yan yana koyun. Hangi ayların, hangi tutarla, kimin adına istendiğine bakın. Karardaki başlangıç tarihi, yıllık artış hükmü ve yaptığınız kısmi ödemeler hesapta görünmelidir. Yalnız bugünkü aylık tutarı geçmiş bütün aylarla çarpmak doğru bakiye vermeyebilir.

Bu rehber, Türkiye’de yürütülen ve nafaka hükmüne dayanan takipte ödeme savunmasına odaklanır. Yabancı bir nafaka kararının Türkiye’de uygulanabilirliği veya henüz mahkeme hükmüne bağlanmamış bir anlaşma için önce farklı takip şartları incelenir. Dosyada yalnız bir protokol bulunması, her durumda aynı ilamlı icra yolunun kullanılabileceğini göstermez.

Ödeme çizelgesini nasıl hazırlamalısınız?

Her nafaka ayı için borç tutarı, ödeme tarihi, verilen miktar, parayı alan kişi ve mevcut belgeyi ayrı satıra yazın. Eş ve çocuk için iki farklı nafaka varsa iki ayrı sütun kullanın. Elden teslimlerin yanında, o gün orada bulunan kişiyi ve ödeme hakkında yapılan yazışmayı belirtin. Hatırlamadığınız tarihi kesin tarih gibi yazmayın.

Varsayımsal örnek: Nisan nafakası için 10.000 TL nakit verildiğini, aynı ay ayrıca 4.000 TL okul masrafı ödendiğini düşünelim. Nakit teslimi kabul eden bir mesaj bulunuyor, okul giderinin nafakadan düşüleceğine ilişkin bir düzenleme bulunmuyorsa iki işlem aynı değerlendirilmez. Okul faturası harcamayı gösterir. Buna karşılık, aylık nafakanın da o tutarda ödendiğini tek başına kanıtlamaz. Sonucu değiştiren belge, mevcut hüküm veya bu harcamanın ilgili nafaka borcuna sayıldığını açıklayan hukuken geçerli kabul kaydıdır.

Bir defalık yüksek ödeme de bütün gelecekteki nafaka borçlarını kapatmaz. Geçmiş ayların topluca ödenmesi, gelecek aylara avans verilmesi ve nafakanın baştan toplam bir tutar olarak belirlenmesi farklıdır. Bu ayrım, toptan nafaka ve tek seferlik ödeme yazısında ayrıca açıklanmıştır.

İcra emri geldiyse nereye ve ne zaman başvurulur?

İlamlı takipte, borcun ödendiği savunması için takibi yürüten icra dairesinin bağlı olduğu icra hukuk mahkemesine icranın geri bırakılması talebiyle başvurulur. İtfa, borcun ödeme gibi bir sebeple sona ermesi; imhal ise alacaklının borçluya süre vermesidir. İcra dairesine yalnız “itiraz ediyorum” dilekçesi bırakmak, ilamsız takipteki gibi takibi kendiliğinden durdurmaz. Başvuru yapılmış olması da geri bırakma kararı verilmiş olduğu anlamına gelmez.

Tablo İİK m.33 esas alınarak hazırlanmıştır. “Her zaman” ifadesi, tebliğden önceki bir ödemenin sonradan ileri sürülerek yedi günlük sürenin aşılabileceği anlamına gelmez. Esas alınan, belgeyi ne zaman bulduğunuzdan önce, borcu sona erdirdiğini söylediğiniz olayın ne zaman gerçekleştiğidir.

Günle belirlenen sürede tebliğ günü hesaba katılmaz; son gün resmî tatile rastlarsa süre izleyen güne uzar. İİK m.19’daki hesap kuralı uygulanır. UYAP’ta belgeyi gördüğünüz gün ile hukuki tebliğ tarihi aynı olmayabilir. Tebligat mazbatasını veya elektronik tebligat kaydını dosyadan alın. Usulsüz tebligat iddiası varsa onun başvuru şartları ayrıca incelenmelidir; yalnız sizin geç öğrenmeniz otomatik yeni bir yedi gün yaratmaz.

Makbuz, mesaj ve tanık hangi aşamada işe yarar?

Ödeme savunmasında iki soru ayrı cevaplanır: Belge para teslim edildiğini gösteriyor mu? Bu belge, başvurulan usulde kanunun kabul ettiği delil niteliğinde mi? Birinci soruya olumlu cevap verilmesi, ikinci soruyu her zaman çözmez. HMK m.189 ve 190, belirli delille ispat zorunluluğunu ve ispat yükünü düzenler.

Karşı tarafın “Mayıs nafakasını elden aldım” mesajıyla, sizin gönderdiğiniz “Mayıs parasını sana verdim” mesajı aynı değildir. Gönderenin kimliği, konuşmanın devamı, tarih ve ekler korunmalıdır. Yalnız bir cümlenin ekran görüntüsünü almak yerine konuşmanın bütünlüğünü ve asıl cihazı muhafaza edin. Karşı tarafın hesabına izinsiz girerek kayıt elde etmeyin. Hukuka aykırı elde edilen delillerin kullanılması HMK m.189/2 uyarınca sınırlandırılmıştır.

İcra mahkemesindeki belge koşulu karşılanmıyorsa, tanık dinletmek veya karşı tarafa yemin teklif etmek bu özel koşulu aşmanın genel yolu değildir. Alacaklı ödemeyi gerçekten kabul ediyorsa, hangi ay ve tutarın kapandığının icra dosyasına usulüne uygun şekilde geçirilmesi istenebilir. Kendi beyanınızı noterden göndermeniz ise alacaklının ödeme kabulünün yerine geçmez.

Belge icra mahkemesinde yeterli değilse dava açılabilir mi?

Özel belge koşulunun karşılanamaması, her durumda ödemenin hiç gerçekleşmediğini kesin hükümle belirleyen bir sonuç değildir. Nafaka borcunun sonradan ödendiği iddiasıyla borçlu olunmadığının tespitini istemek, yani menfi tespit, veya ikinci kez tahsil edilen paranın geri verilmesini istemek, yani istirdat, gündeme gelebilir. İİK m.33 son fıkra ve m.72 ile mevcut hükmün kapsamı birlikte incelenir.

Bu yolun sınırı önemlidir. Kesinleşmiş nafaka hükmünü, daha önce hükme bağlanmış aynı sebeple yeniden tartışmaya açmak ile hükümden sonra gerçekleşen ödeme savunması aynı değildir. Hangi tarihteki ödemenin hangi dönemi kapattığı açıklanmalıdır. HMK m.303’teki kesin hüküm kuralı nedeniyle yeni dava, nafaka miktarına ilişkin kaçırılmış kanun yolunun yerine kullanılamaz.

Nafaka ilişkisinden doğan bu esas uyuşmazlıklarında görev, kural olarak aile mahkemesindedir. Aile mahkemesi kurulmayan yerde belirlenmiş asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla bakar. İcra mahkemesine yapılan özel başvuruyla bu dava birbirinden ayrılır. Dayanak 4787 sayılı Kanun m.2 ve 4 hükümleridir. İİK m.72, menfi tespit ve istirdat davaları için takibin yapıldığı yer veya davalının yerleşim yeri mahkemesini yetkili kabul eder.

Bu nafaka uyuşmazlığı için icra mahkemesine başvurmadan veya aile mahkemesinde ilgili davayı açmadan önce genel bir zorunlu arabuluculuk şartı yoktur. Nafaka hakkının kendisiyle geçmiş bir ödeme hakkında anlaşmanın sınırları da aynı değildir. 6325 sayılı Kanun m.1, arabuluculuğu tarafların serbestçe tasarruf edebildiği uyuşmazlıklarla sınırlar. Görüşme sürüyor diye icra başvurusunu geciktirmeyin.

Genel ispat kuralları tanığı mutlaka dinletebilir mi?

Hayır. Aile mahkemesinde ödeme olayı incelenirken HMK’nın belge ve senetle ispat hükümleri uygulanır. HMK m.199 elektronik verileri belge kabul eder; fakat her belge senet niteliğinde değildir. HMK m.200 ve 201 yazılı ispat zorunluluğunu, m.202 karşı taraftan veya temsilcisinden gelen delil başlangıcını, m.203 ise tanık dinlenebilen istisnaları düzenler. Delil başlangıcı, işlemi tek başına tamamen kanıtlamasa da gerçekleşmiş olmasını muhtemel gösteren, karşı taraftan kaynaklanan belgedir.

HMK m.203’te eşler arasındaki işlemler sayılmıştır. Ödemenin evlilik sürerken mi, boşanma kesinleştikten sonra mı yapıldığı bu nedenle önem taşır. Eski eşe yapılan her ödemeyi yalnız geçmiş evlilik nedeniyle otomatik istisna saymayın. Belgenin beklenmeyen olayla kaybı ile hiç makbuz alınmaması da farklıdır. Kaybolduğu ileri sürülen belgenin varlığını ve kayıp olayını destekleyen kayıtlar hazırlanmalıdır.

Senetle ispat parasal sınırı için ödeme işleminin yapıldığı yıldaki sınır esas alınır; bugünkü sınır eski ödemelere doğrudan taşınmaz. HMK ek m.1 uyarınca tutar yıllık olarak değişir. Ayrıca miktarın düşük olması, özel ispat kuralını her durumda ortadan kaldırmaz. Bu yüzden dosya görülmeden yalnız aylık nafaka tutarına bakarak “tanık yeterlidir” sonucu çıkarılamaz. Yemin delili düşünülüyorsa HMK m.225 ve 226’daki konu ve yasaklar ayrıca incelenir; boşanma sebebi ile ayrı ödeme olayı aynı ispat meselesi değildir.

Dava açılınca haciz durur mu?

Menfi tespit davası açılması tek başına takibi durdurmaz. İİK m.72, takipten önce açılan davada teminatla durdurma talebini; takipten sonra açılan davada ise kural olarak takibin durdurulamamasını, koşulları varsa icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi talebini düzenler. Ancak ilamlı nafaka takibinde bu hükümler, mevcut ilamın bağlayıcılığı ve nafakaya özgü icra hükümleriyle birlikte değerlendirilmelidir. Genel menfi tespit tedbirini her nafaka ilamını etkisiz bırakacak otomatik bir yol olarak kullanamazsınız.

Nafaka hükmünün kendisine karşı istinaf veya temyize başvurulması da ödeme savunmasından ayrıdır. İİK m.36, nafaka hükümlerinde icranın geri bırakılması için süre verilemeyeceğini açıkça belirtir. Bu sınırlama, gerçekten yapılmış ödemenin m.33 koşullarıyla ileri sürülmesini ortadan kaldırmaz. Başvurunun dayanağı, hükmün yanlış olduğu iddiası mı yoksa hükümdeki borcun sonradan ödendiği iddiası mı, dilekçede açık olmalıdır.

Takip baskısıyla borçlu olunmayan para tamamen ödenmişse İİK m.72’deki istirdat için ödeme tarihinden itibaren bir yıllık süre vardır. Bu, icra emrine karşı yedi günlük süreyi uzatmaz. Başlangıç değerlendirilirken icra dosyasının tahsilat dökümü alınmalı; ilk nakit ödeme ile yeniden tahsil edilen para ayrılmalıdır. Devam eden menfi tespit davası sırasında ödeme gerçekleşirse davaya istirdat olarak devam edilmesi de aynı maddede düzenlenmiştir. Takip dışında yanlış veya fazla ödemede hukuki sebep ve süre ayrıca belirlenir.

Başkasına ödeme, açıklamasız havale ve çocuk giderleri

Parayı eski eşin yakınına vermek, onun nafaka tahsil etmeye yetkili olduğunu kendiliğinden göstermez. Kime ödeme yapılacağı nafaka hükmü, çocuğun temsil durumu ve varsa geçerli tahsil yetkisiyle belirlenir. Velayet kaldırılmışsa çocuğu temsil edecek kişi ve nafakanın kime ödeneceği ayrıca kontrol edilmelidir. Yetkilendirme yazısı, alacaklının ödeme talimatı ve teslimin kabulü saklanmalıdır. Çocuğa doğrudan verilen para da mevcut hükümdeki ödeme düzeni yerine geçmeyebilir.

Banka havalesinde alıcı hesabı, tarih, tutar ve açıklama birlikte değerlendirilir. “Borç” veya “ödeme” gibi genel ifadeler, taraflar arasında başka para ilişkileri varsa tartışma doğurur. Açıklamasız havalenin her durumda nafaka sayılacağı veya hiçbir zaman sayılmayacağı söylenemez. İşlemi nafaka ayıyla ilişkilendiren yazışma ve hesap dökümü hazırlanmalıdır.

Birden çok borçta hangi borcun ödendiğinin bildirilmesi ve açıklama yoksa mahsup sırası TBK m.100–102 kapsamında incelenir. Mahsup, ödemenin hangi borçtan düşüleceğidir. Faiz ve gider gecikmesi bulunuyorsa yatırılan tutarın tamamının aylık anaparadan düşüldüğünü varsaymayın. Bu hesap, ödemenin yapıldığını ispatlama sorunundan ayrıdır.

Tazyik hapsi şikâyeti varsa ödeme nasıl bildirilir?

Nafaka için icra takibiyle birlikte icra ceza mahkemesinde şikâyet bulunabilir. İcra hukuk dosyasına belge sunmuş olmanız, aynı belgenin şikâyet dosyasına da sunulduğu anlamına gelmez. Şikâyetin hangi aylara dayandığını belirleyip ödeme savunmasını, çizelgeyi ve belgeleri o dosyaya da iletin. Mahkemenin çağrısını ve duruşma tarihini takip edin.

İİK m.344, nafaka kararının gereğinin yerine getirilmemesinde üç aya kadar tazyik hapsi öngörür. Tazyik hapsi borcun yerine getirilmesini sağlamaya yöneliktir. Ödemenin sabit olması bakımından m.354, hapsin uygulanması sırasında kararın gereğinin yerine getirilmesi bakımından m.344 dikkate alınır. Sadece “ödedim” demek veya eksik miktarı yatırmak, dosyadaki bütün sonuçları otomatik kaldırmaz. İlgili borç, dönem ve bakiye açıkça gösterilmelidir.

Tazyik veya disiplin hapsi kararına karşı güncel kural, tebliğden itibaren iki hafta içinde itirazdır. Dilekçe kararı veren mahkemeye sunulur; inceleme mercii İİK m.353’teki sıraya göre belirlenir ve itiraz üzerine verilen karar kesindir. Bu itiraz, icra hukuk mahkemesine yapılan ödeme başvurusundan farklıdır.

Başvuru reddedilirse hangi ayrımlara bakılır?

İcra mahkemesi, başvuruyu süre yönünden veya ödemenin gerekli belgeyle kanıtlanamaması nedeniyle reddedebilir. Kararın hangi gerekçeye dayandığı sonraki yolu değiştirir. Kanun yoluna açık icra mahkemesi kararlarında İİK m.363 uyarınca istinaf, yani kararın bölge adliye mahkemesinde incelenmesini isteme süresi, tebliğden itibaren iki haftadır. İİK m.33’te geri bırakma talebinin reddine karşı başvuruda ayrıca teminat ve yeterli hacizle ilgili özel hüküm bulunduğundan yalnız dilekçe hazırlamakla yetinilmemelidir. İstinaf, satış dışındaki icra işlemlerini kendiliğinden durdurmaz.

Aile mahkemesinin esas davadaki kararında ise HMK m.345’teki iki haftalık istinaf süresi, kararın usulüne uygun tebliğinden başlar. Kanun yoluna açıklık için kararın türü ve uygulanacak parasal sınır ayrıca kontrol edilir. Burada dava masrafı, gerektiğinde teminat ve karşı taraf lehine yargılama gideri riski ayrı kalemlerdir. Her dosya için tek bir sabit toplam gider verilemez.

İİK m.353 ve 363’te belirtilen güncel iki haftalık süreler, 7499 sayılı Kanun’un geçici 1. maddesi uyarınca 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlar için uygulanır. Daha eski bir karar inceleniyorsa o tarihteki süre ve başlangıç kuralı ayrıca kontrol edilmelidir. İcra emrine karşı m.33’teki yedi gün, bu kanun yolu süreleriyle karıştırılmamalıdır.

Sonraki ödemeleri nasıl belgelemelisiniz?

Mümkünse karardaki ödeme düzenine uygun banka hesabını kullanın. Açıklamada nafaka türünü, ilgili kişinin adını ve ödeme ayını belirtin. Dekontun yanında işlemin tamamlandığını gösteren hesap hareketini saklayın. Açılmış icra dosyasına ilişkin ödeme yapılacaksa güncel dosya hesabını ve dosyanın resmî ödeme bilgilerini kontrol edin; aynı borcu iki kez ödemeyin.

Nakit ödeme zorunluysa TBK m.103 gereğince makbuz isteyin. Makbuzda gerçek teslim tarihi, miktar, ödeyen ve alan kişi, nafaka türü ve karşılanan dönem bulunsun. İmzalı makbuz almak yararlıdır; fakat olası ilamlı takipte İİK m.33’ün özel belge koşulları ayrıca önemini korur. Geçmiş teslim bugün doğrulanıyorsa belgenin bugün düzenlendiği ve hangi geçmiş ödemeyi açıkladığı dürüstçe yazılmalıdır. Geriye dönük sahte belge oluşturulamaz.

TBK m.104, dönemsel edimlerden biri için çekince belirtilmeden verilen makbuza önceki dönemler bakımından bir karine bağlar. Karine, belirli bir olgudan hareketle başka bir olgunun var kabul edilmesidir. Bu kural, borçlunun tek taraflı banka açıklamasıyla aynı şey değildir; makbuzun kimden geldiği, kapsamı ve aksini gösteren kayıtlar incelenir. Bir ayın makbuzundan gelecekteki bütün ayların da kapandığı sonucu çıkarılmaz.

Alacaklı usulüne uygun ödemeyi haklı sebep olmaksızın kabul etmiyorsa parayı evde ayırmak borcu sona erdirmez. TBK m.106–107 kapsamında, gerekli koşullarda ifa yerindeki hâkimden tevdi yerinin belirlenmesi istenir ve ödeme belirlenen yere yapılır. Tevdi, borcun kanuna uygun şekilde belirlenen yere bırakılmasıdır. Bu çekişmesiz yargı işi için genel görev kuralı HMK m.382–383 uyarınca sulh hukuk mahkemesidir. Tevdi yeri başvurusunda ödeme önerisini ve kabul edilmediğini gösteren kayıtlar hazırlanır. Mevcut icra dosyasına ödeme imkânı ayrıca değerlendirilir.

Dosyayı hazırlarken ilk adım

Önce tebligat kaydını alın ve süreyi belirleyin. Ardından nafaka kararını, takip hesabını ve ödeme çizelgesini birleştirin. Her ödeme için hangi belgenin teslimi, hangisinin nafaka bağlantısını gösterdiğini yazın. Karşı tarafın kabulü, tahsil yetkisi veya banka kaydı eksikse eksikliği açıkça belirtin. Süresi işleyen başvuruyu, yeni makbuz alınacağı umuduyla ertelemeyin.

Bir başvurudan sonuç alınması, bütün dosyaların kendiliğinden kapandığı anlamına gelmez. İcra hesabındaki düzeltmeyi, varsa tazyik hapsi şikâyetini ve ayrı davanın durumunu kendi dosyasından takip edin. Ödeme belgesinin yalnız size veya vekilinize ulaşmasıyla mahkemeye sunulması farklı işlemlerdir; gönderim ve dosyaya giriş kaydını saklayın.

Yazar: Av. İltan Ekmekçioğlu. Mevzuat kontrol tarihi: 3 Kasım 2026.

Bu yazı genel bilgilendirme içindir. Somut başvuru, nafaka hükmü, tebligat ve ödeme belgeleri birlikte incelenerek hazırlanmalıdır.