TCK 140 Tüzel Kişiler Hakkında Güvenlik Tedbiri

TCK 140 tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbiri, özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçların bir tüzel kişiyle bağlantılı olarak işlenmesi hâlinde TCK 60’taki tedbirlerin uygulanabilmesine dayanak sağlar. Madde bağımsız bir suç ve tüzel kişi için hapis cezası düzenlemez; koşulları oluşursa faaliyet izninin iptali ile müsadere gündeme gelebilir.

Hükmün ayırt edici yönü, TCK 132 ila 138 arasında tanımlanan suçlarla sınırlı bir bağlantı normu olmasıdır. Bir çalışanın şirket bünyesinde suç işlemesi tek başına yeterli değildir. Dayanak suç, tüzel kişiyle hukuki bağ ve uygulanacak tedbir bakımından TCK 60’ın koşulları ayrı ayrı belirlenmelidir.

TCK 140 Güncel Madde Metni

Tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbiri uygulanması

Madde 140- (1) Yukarıdaki maddelerde tanımlanan suçların işlenmesi dolayısıyla tüzel kişiler hakkında bunlara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.

Madde metni 20 Ağustos 2026 tarihinde Adalet Bakanlığı mevzuat sayfasındaki yürürlükteki Türk Ceza Kanunu metninden doğrulanmıştır. Yasama teklifi niteliğindeki metinler, kabul edilip yürürlüğe girmedikçe bu hükmün parçası değildir.

TCK 140 Madde Gerekçesi

Resmî gerekçede, bu bölümde tanımlanan suçların işlenmesi dolayısıyla tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbirlerinin uygulanmasının amaçlandığı belirtilir. Kısa gerekçe, hükmün kendi başına suç yaratmadığını; bölümdeki suçlar ile tüzel kişilere özgü tedbirler arasında bağlantı kurduğunu gösterir.

Uygulanacak tedbirin türü ve şartları TCK 60’a göre belirlenir. Bu nedenle TCK 140 tek başına okunmamalı; dayanak suçun unsurları, tüzel kişinin niteliği, organ veya temsilci bağlantısı, kurumsal yarar ve orantılılık birlikte incelenmelidir.

Hükmün İşlevi ve Korunan Hukuki Değer

TCK 140, özel hayatın, haberleşmenin ve kişisel verilerin korunmasını tüzel kişi faaliyetleri bakımından güçlendiren tamamlayıcı bir hükümdür. Gerçek kişinin ceza sorumluluğu yanında, suçla bağlantılı kurumsal yapı ve malvarlığı üzerinde kanunda öngörülen tedbirlerin uygulanabilmesini sağlar.

Hüküm ayrıca suçtan doğan kurumsal yararın tüzel kişi bünyesinde korunmasını önlemeyi amaçlar. Buna karşılık tüzel kişiyi suç faili saymaz ve kusursuz sorumluluk oluşturmaz.

TCK 140 Hangi Suçları Kapsar?

“Yukarıdaki maddeler” ifadesi, aynı bölümde TCK 132 ila 138 arasında tanımlanan suçları kapsar:

• Haberleşmenin gizliliğini ihlal,
• Kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması,
• Özel hayatın gizliliğini ihlal,
• Kişisel verilerin kaydedilmesi,
• Verileri hukuka aykırı olarak verme, yayma veya ele geçirme,
• Bu suçların TCK 137’deki nitelikli biçimleri,
• Verileri yok etmeme.

TCK 139 bir şikâyet kuralıdır ve bağımsız suç tanımlamaz. Bölüm dışındaki suçlarda TCK 140 doğrudan uygulanamaz; ilgili suç bakımından ayrıca açık bir tüzel kişi tedbiri hükmü aranır.

Bölümün ilk suçları hakkında genel çerçeve için haberleşmenin gizliliği ve kişiler arasındaki konuşmalar yazısına bakılabilir.

TCK 140 Bağımsız Bir Suç mudur?

Hayır. TCK 140’ta ayrıca fail, mağdur, hareket, netice, kast veya ceza tanımlanmamıştır. Suçun faili gerçek kişidir; şirket, dernek, vakıf veya kooperatif gibi tüzel kişi ise koşulları varsa güvenlik tedbirinin muhatabı olabilir.

Bu ayrım nedeniyle tüzel kişi hakkında hapis veya adlî para cezasına hükmedilmez. Gerçek kişinin sorumluluğu dayanak suçtan, tüzel kişi hakkındaki tedbir ise TCK 140 ile TCK 60’ın birlikte uygulanmasından doğar.

Tüzel Kişi ile Suç Arasındaki Bağ

Suçun işyerinde, şirket cihazıyla veya çalışma saatinde işlenmiş olması tek başına tedbir için yeterli değildir. Fiili işleyen kişinin görevi, organ veya temsil yetkisi, verilen talimatlar, tüzel kişi yararı ve suçun kurumsal faaliyetle ilişkisi somutlaştırılmalıdır.

Örneğin bir şirket yöneticisinin kurumsal veri tabanını hukuka aykırı ticari amaçla kullandırması, tüzel kişi bağlantısı bakımından önem taşıyabilir. Buna karşılık çalışanın yalnız kişisel saikiyle gerçekleştirdiği ve kuruma yarar sağlamayan eylem farklı değerlendirilir.

TCK 60 ile Birlikte Uygulama

TCK 140, uygulanabilecek tedbirlerin içeriği bakımından TCK 60’a dayanır. TCK 60; faaliyet izninin iptali, müsadere ve orantılılık bakımından ayrı koşullar öngörür.

Faaliyet izninin iptali

Faaliyet izninin iptali, her tüzel kişiye otomatik olarak uygulanmaz. Özel hukuk tüzel kişisinin kamu kurumunca verilen izne dayanarak faaliyet göstermesi; kasıtlı suçun organ veya temsilcinin iştirakiyle, bu iznin verdiği yetki kötüye kullanılarak ve tüzel kişi yararına işlenmesi gerekir.

Ticaret siciline kayıt veya sıradan işyeri ruhsatı, her olayda bu ağır tedbir için yeterli kabul edilemez. Kamu izninin niteliği ve suçta kötüye kullanılan yetki açıkça gösterilmelidir.

Müsadere

Eşya ve kazanç müsaderesine ilişkin hükümler, koşulları varsa özel hukuk tüzel kişileri hakkında uygulanabilir. Suçta kullanılan veya suçtan elde edilen malvarlığı değerinin kaynağı, mülkiyeti ve tüzel kişiyle bağlantısı izlenebilir delillerle belirlenmelidir.

İyi niyetli üçüncü kişilerin hakları ile mağdura iade edilmesi gereken değerler korunur. Aynı değerin birden fazla kez sonuç doğurmasına yol açılmamalıdır.

Orantılılık

Tedbirin uygulanması işlenen fiile göre daha ağır sonuç doğuracaksa hâkim tedbiri uygulamayabilir. Faaliyetin niteliği, kurumsal yarar, suçun yaygınlığı, üçüncü kişilerin durumu ve alınan uyum önlemleri değerlendirmede önem taşır.

Fail, Mağdur ve Tüzel Kişinin Konumu

Fail, TCK 132 ila 138 kapsamındaki suçu işleyen gerçek kişidir. Mağdur veya suçtan zarar gören, haberleşmesi, özel hayatı ya da kişisel verileri ihlal edilen kişidir. Tüzel kişi ise fail değil, güvenlik tedbirinin muhatabıdır.

Kamu tüzel kişileri bakımından TCK 60’ın özel hukuk tüzel kişilerine yönelik yapısı gözetilir. Şirket, dernek, vakıf ve kooperatif gibi özel hukuk tüzel kişilerinde de her olay için kanuni koşullar ayrıca aranır.

Maddi ve Manevi Unsurlar

TCK 140’ın bağımsız maddi veya manevi unsuru yoktur. Hareket, netice, kast ve varsa özel amaç, TCK 132 ila 138 arasındaki dayanak suçun kanuni tanımına göre belirlenir.

Tüzel kişiye ayrıca kast yüklenmez. Ancak organ veya temsilcinin bilgisi, kurumsal talimatlar, iş bölümü ve amaçlanan yarar; suç ile tüzel kişi arasındaki bağlantının ispatında önem taşıyabilir.

Hukuka Uygunluk ve Hata

Dayanak fiil hukuka uygunsa TCK 140’a dayalı tedbir de uygulanamaz. Kanunun izin verdiği veri işleme, geçerli hukuki yetki veya başka bir hukuka uygunluk nedeni somut olayın özelliklerine göre incelenir.

Failin suçun maddi unsurlarında hataya düşmesi ve bunun kastı kaldırması, dayanak suçla birlikte tüzel kişi tedbirinin temelini de etkiler. Kurum içi politika ve eğitimler otomatik muafiyet sağlamaz; ancak bağlantı ve orantılılık değerlendirmesinde delil olabilir.

Teşebbüs, İştirak ve İçtima

Teşebbüs

TCK 140 yönünden bağımsız teşebbüs olmaz. Dayanak suç teşebbüs aşamasında kalmışsa gerçek kişinin sorumluluğu ilgili suçun yapısına göre belirlenir; tüzel kişi hakkında tedbir için TCK 60 koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediği ayrıca incelenir.

İştirak

Organ üyesi, yönetici, temsilci, çalışan veya hizmet sağlayıcının müşterek fail, azmettiren ya da yardım eden konumu kendi katkısı ve kastına göre belirlenir. Tüzel kişinin ortaklık ve temsil yapısı bu bağlantıyı aydınlatabilir.

İçtima

Aynı olayda bilişim, belge, malvarlığı veya başka suçlar da oluşabilir. Gerçek kişilerin sorumluluğu her suçun unsurlarına göre belirlenirken, tüzel kişi yönünden yalnız kanunda açıkça öngörülen tedbir hükümleri uygulanabilir.

Karşılaştırma için malvarlığı suçlarında TCK 169 tüzel kişi güvenlik tedbiri, ekonomi ve ticaret alanındaki belirli suçlarda ise TCK 242 tüzel kişiler hakkında güvenlik tedbiri farklı kapsamlarla düzenlenmiştir.

Yaptırımın Niteliği

• TCK 140 gerçek kişi için yeni bir ceza veya ceza artırımı oluşturmaz.
• Koşulları varsa kamu iznine dayalı faaliyetin izni iptal edilebilir.
• Suçla bağlantılı eşya veya kazanç hakkında müsadere uygulanabilir.
• Fiile göre orantısız sonuç doğacaksa tedbir uygulanmayabilir.

İdari yaptırımlar, tazminat sorumluluğu ve veri koruma mevzuatındaki sonuçlar ceza hukuku tedbirinden ayrı hukuki temellere dayanır.

Şikâyet ve Uzlaştırma

TCK 140’ın kendisine özgü şikâyet süresi yoktur. Şikâyet koşulu TCK 139 ve dayanak suçun niteliğine göre belirlenir. Şikâyete bağlı bir dayanak suçta usulüne uygun şikâyetin bulunmaması tedbirin hukuki temelini etkiler.

TCK 140 için bağımsız uzlaştırma süreci bulunmaz. Uzlaştırma değerlendirmesi, dayanak suçun Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamındaki durumuna göre yapılır.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Görevli mahkeme TCK 140’a göre değil, dayanak suçun ceza sınırı ve niteliğine göre belirlenir. Aynı yargılamada tüzel kişi hakkında güvenlik tedbiri talebi de değerlendirilir.

Yetkide suçun işlendiği yer esas alınır. Hareketin, veri sisteminin, sonucun ve tüzel kişi merkezinin farklı yerlerde bulunması hâlinde ceza muhakemesinin yetki kuralları somut olaya uygulanır.

Zamanaşımı

TCK 140 için ayrı dava zamanaşımı süresi yoktur. Süre, dayanak suçun temel veya nitelikli biçimine göre hesaplanır. Suç tarihi, kesilme ve durma nedenleri ayrıca dikkate alınmalıdır.

Deliller

• Ticaret sicili, ana sözleşme, organ kararları ve temsil belgeleri,
• Kamu kurumu izinleri, lisanslar ve yetki kapsamı,
• Veri işleme envanteri, erişim ve işlem kayıtları,
• Kurumsal e-posta, mesaj, talimat ve sözleşmeler,
• Sunucu, bulut ve yedekleme kayıtları,
• Muhasebe kayıtları, gelir veya maliyet avantajı verileri,
• İç denetim, uyum, eğitim ve ihlal bildirim kayıtları,
• Teknik inceleme ve uzman raporları.

Delillerin hukuka uygun yöntemle elde edilmesi gerekir. Yalnız tüzel kişinin adının dosyada geçmesi veya failin çalışan olması, tedbir için gereken bağlantıyı tek başına kanıtlamaz.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

• Tüzel kişiyi suç faili gibi değerlendirmek.
• Her çalışan eyleminde şirket hakkında otomatik tedbir istemek.
• TCK 140’ın kapsamını TCK 132 ila 138 dışındaki suçlara genişletmek.
• Faaliyet izni iptalinde kamu izni ve organ veya temsilci koşullarını araştırmamak.
• Müsadere edilecek değer ile suç arasındaki bağı göstermemek.
• Ceza hukuku tedbiriyle idari yaptırımı aynı sonuç saymak.
• TCK 60’taki orantılılık değerlendirmesini atlamak.

Somut Olay Kontrol Listesi

• TCK 132 ila 138 arasında hangi dayanak suç oluştu?
• Fiili işleyen gerçek kişinin görevi ve yetkisi nedir?
• Organ, temsilci, çalışan veya hizmet sağlayıcı bağlantısı nasıl kuruluyor?
• Tüzel kişi hangi somut yararı elde etti?
• Kamu kurumunca verilmiş özel faaliyet izni var mı?
• İznin verdiği yetki suçta kötüye kullanıldı mı?
• Müsadere konusu değer suçla nasıl bağlantılı?
• İyi niyetli üçüncü kişi veya mağdur hakkı var mı?
• İç denetim ve uyum kayıtları ne gösteriyor?
• İstenen tedbir fiille orantılı mı?

Sık Sorulan Sorular

TCK 140 şirket için hapis cezası öngörür mü?

Hayır. Tüzel kişi hakkında hapis cezası uygulanmaz. Koşulları varsa TCK 60’taki faaliyet izninin iptali veya müsadere tedbirleri gündeme gelir.

Bir çalışanın kişisel verileri hukuka aykırı kullanması yeterli midir?

Tek başına yeterli değildir. Dayanak suçun yanında eylemin tüzel kişiyle bağlantısı ve uygulanmak istenen tedbirin TCK 60’taki özel koşulları belirlenmelidir.

TCK 140 hangi maddeleri kapsar?

Hüküm, aynı bölümde TCK 132 ila 138 arasında tanımlanan özel hayat, haberleşme ve kişisel verilere karşı suçlar bakımından uygulanır.

Faaliyet izni her şirkette iptal edilebilir mi?

Hayır. Kamu kurumunun verdiği izne dayanarak faaliyet gösterme, organ veya temsilci iştiraki, izin yetkisinin kötüye kullanılması ve tüzel kişi yararı gibi koşullar birlikte aranır.

Kurumsal uyum programı tedbiri kesin olarak önler mi?

Hayır. Uyum programı otomatik muafiyet sağlamaz. Bununla birlikte gerçek kurumsal bağlantı, alınan önlemler ve orantılılık değerlendirmesinde önemli delil olabilir.

TCK 140 için ayrı şikâyet süresi var mıdır?

Yoktur. Şikâyet ve diğer usul koşulları dayanak suç ile TCK 139’daki kurala göre belirlenir.

Sonuç

TCK 140, özel hayat ve kişisel veri suçlarıyla tüzel kişilere özgü güvenlik tedbirleri arasında bağlantı kuran tamamlayıcı hükümdür. Uygulama için yalnız dayanak suçun oluşması yetmez; tüzel kişi bağlantısı, TCK 60’taki tedbir koşulları, suçla ilişkili değerler ve orantılılık somut delillerle belirlenmelidir.

Kaynakça

• Adalet Bakanlığı, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu güncel metni ve madde gerekçeleri (erişim: 20 Ağustos 2026).
• TBMM, 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun kabul edilen metni.
• Öne çıkan görsel: Towfiqu barbhuiya / Unsplash.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.