CMK 27 Hâkimin Reddi Talebine Hangi Mahkeme Karar Verir?

CMK 27 hâkimin reddi mercii bakımından hangi mahkemenin karar vereceğini düzenler. Ret talebi doğrudan reddi istenen hâkim tarafından karara bağlanmaz; kanunda gösterilen mahkeme veya daire, reddedilen hâkim müzakereye katılmadan inceleme yapar.

Karar mercii; reddi istenen kişinin asliye ceza veya ağır ceza mahkemesinde, sulh ceza hâkimliğinde, tek hâkimli mahkemede ya da bölge adliye mahkemesi ceza dairesinde görev yapmasına göre değişir.

CMK 27 Güncel Madde Metni

Hâkimin reddi istemine karar verecek mahkeme

Madde 27 – (1) Hâkimin reddi istemine mensup olduğu mahkemece karar verilir. Ancak, reddi istenen hâkim müzakereye katılamaz. Bu nedenle mahkeme teşekkül edemezse bu hususta karar verilmesi;

a) Reddi istenen hâkim asliye ceza mahkemesine mensup ise bu mahkemenin yargı çevresi içerisinde bulunan ağır ceza mahkemesine,

b) Reddi istenen hâkim ağır ceza mahkemesine mensup ise o yerde ağır ceza mahkemesinin birden fazla dairesinin bulunması hâlinde, numara olarak kendisini izleyen daireye, son numaralı daire için (1) numaralı daireye; o yerde ağır ceza mahkemesinin tek dairesi bulunması hâlinde ise, en yakın ağır ceza mahkemesine,

Aittir.

(2) Ret istemi sulh ceza hâkimine karşı ise, yargı çevresi içinde bulunduğu asliye ceza mahkemesi ve tek hâkime karşı ise, yargı çevresi içerisinde bulunan ağır ceza mahkemesi karar verir.

(3) Bölge adliye mahkemesi ceza dairelerinin başkan ve üyelerinin reddi istemi, reddedilen başkan ve üye katılmaksızın görevli olduğu dairece incelenerek karara bağlanır.

(4) Ret isteminin kabulü halinde, davaya bakmakla bir başka hâkim veya mahkeme görevlendirilir.

CMK 27 İlk Kabul Gerekçesi

Aşağıdaki metin, iki ayrı kaynakta bütünüyle aynı olduğu doğrulanan ilk kabul gerekçesidir. Gerekçedeki toplu ret istemi ve hafif para cezasına ilişkin açıklamalar yürürlükteki madde metninde yer almamaktadır; güncel kural yukarıdaki dört fıkradır.

Maddenin birinci ve ikinci fıkralarında hâkimin reddi istemini inceleyip karara bağlayacak mahkemeler, uygulamada tereddüde yer bırakmayacak bir açıklıkla belirtilmiştir. 1412 sayılı Kanunun 26 ncı maddesinin ikinci fıkrasının son cümlesinde yer alan “Ret olunan hâkim, ret talebinin haklı olduğunu kabul ederse ret talebi hakkında bir karar verilmez.” hükmüne yer verilmemiş, böylece, her hâlde merciin karar vermesi zorunluğu kabul edilmiştir.

Maddenin üçüncü fıkrasında ise bölge adliye mahkemesi ceza dairesi başkan ve üyelerinin reddi isteminin, reddedilen başkan ve üye katılmaksızın görevli olduğu dairece incelenerek karara bağlanacağı ve dairelerin toplantılarını engelleyen toplu ret istemlerinin dinlenmeyeceği hükme bağlanmıştır.

Hâkimin reddi hususunda ileri sürülen nedenlerin geçersiz olmasından dolayı istemin kabul edilmemesi hâlinde beşyüzmilyon liraya kadar hafif para cezasına hükmedilebilmesine olanak sağlanmıştır.

Geçerli nedenlerle hâkimi reddetmek yetkisi yasal bir haktır. Ancak, taraflar için güvence sağlayan bu hakkın kötüye kullanılması ve bu yolla hâkimin kişilik haklarına saldırıda bulunulması veya kendisine karşı suç işlenmesi hâllerinde, hâkimin de herkes gibi dava ve şikâyette bulunma hakkı olduğundan 1412 sayılı Kanunun 26 ncı maddesinin son fıkrası gibi bir hükme maddede ayrıca yer verilmemiştir.

Hükmün Amacı ve Kapsamı

CMK 27’nin amacı, ret talebini değerlendirecek merciyi önceden ve nesnel kurallarla belirlemektir. Böylece reddi istenen hâkimin kendi hakkındaki talebin esasına ilişkin müzakereye katılması önlenir.

Ret sebepleri ve talepte bulunabilecek kişiler CMK 24 hâkimin reddi hükmünde, başvuru süresi CMK 25 hâkimin reddi süresi yazısında, dilekçe ve tutanak usulü ise CMK 26 ret isteminin usulü kapsamında açıklanmıştır.

Genel Kural: Mensup Olduğu Mahkeme Karar Verir

Genel kural, ret isteminin reddi istenen hâkimin mensup olduğu mahkeme tarafından karara bağlanmasıdır. Ancak reddi istenen hâkim bu talebin müzakeresine katılamaz.

Mahkeme, reddedilen hâkim olmadan kanunen gerekli heyeti oluşturabiliyorsa inceleme aynı mahkemede yapılır. Heyet oluşturulamıyorsa CMK 27’deki yedek merci kuralları uygulanır.

Reddi İstenen Hâkim Müzakereye Katılabilir mi?

Hayır. CMK 27/1, reddi istenen hâkimin ret talebinin müzakeresine katılamayacağını açıkça düzenler. Hâkimin CMK 26 uyarınca ret sebepleri hakkında yazılı görüş bildirmesi, karar müzakeresine katılması anlamına gelmez.

Dosyada hâkimin yazılı görüşü bulunabilir; fakat kabul veya ret yönündeki değerlendirme kanunun yetkili kıldığı merci tarafından yapılır.

Asliye Ceza Mahkemesi Hâkimi Reddedilirse

Tek hâkime karşı yapılan ret isteminde, yargı çevresi içerisindeki ağır ceza mahkemesi karar verir. Başvurunun asliye ceza mahkemesine sunulması ile talebi karara bağlayacak merci birbirinden ayrıdır.

Ret dilekçesi reddi istenen hâkimin mensup olduğu mahkemeye verilir; dosya, hâkimin yazılı görüşüyle birlikte karar vermeye yetkili ağır ceza mahkemesine gönderilir.

Ağır Ceza Mahkemesi Hâkimi Reddedilirse

Ağır ceza mahkemesi heyetindeki bir hâkimin reddi nedeniyle mahkeme teşekkül edemiyorsa, aynı yerde birden fazla ağır ceza dairesi bulunup bulunmadığına bakılır.

Birden fazla daire varsa numara olarak reddedilen hâkimin görev yaptığı daireyi izleyen daire karar verir. Son numaralı daire bakımından (1) numaralı daire yetkilidir.

O yerde yalnız bir ağır ceza mahkemesi bulunuyorsa ret istemi en yakın ağır ceza mahkemesince değerlendirilir. “En yakın” mahkeme belirlenirken adli teşkilat ve yargı çevresi kayıtları esas alınmalıdır.

Sulh Ceza Hâkimi Reddedilirse

Ret istemi sulh ceza hâkimine yöneltilmişse, sulh ceza hâkimliğinin yargı çevresi içinde bulunduğu asliye ceza mahkemesi karar verir.

Sulh ceza hâkimliğindeki dosyanın türü, ret başvurusunun yapılacağı usulü değiştirmez. Reddi istenen hâkim, talebi esastan karara bağlayan merci değildir.

Tek Hâkime Karşı Ret Talebinde Merci

Kanun, tek hâkime karşı yapılan ret isteminin yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesince karara bağlanacağını düzenler. Bu kural, reddedilen hâkim olmadan aynı mahkemede yeni bir heyet oluşturulmasının mümkün olmadığı durum içindir.

Dosyanın hangi ağır ceza mahkemesine gönderildiği UYAP evrak hareketlerinden izlenmeli; kararın yetkili merci tarafından verilip verilmediği kontrol edilmelidir.

Bölge Adliye Mahkemesinde Ret Talebi

Bölge adliye mahkemesi ceza dairesinin başkanı veya bir üyesi hakkında ret isteminde bulunulduğunda talep, reddedilen başkan ya da üye katılmaksızın görevli olduğu daire tarafından incelenir.

İnceleme heyetinin oluşumu ve reddedilen üyenin karara katılmaması, ret kararının usule uygunluğu bakımından temel önemdedir. Karar belgesindeki heyet bilgileri bu nedenle kontrol edilmelidir.

Ret İsteminin Kabulü Hâlinde Ne Olur?

Ret merciinin verdiği kabul veya kabul etmeme kararının kesinlik ve itiraz sonuçları, CMK 28 hâkimin reddi kararına itiraz hükümlerine göre belirlenir.

Ret istemi kabul edilirse, davaya bakmak üzere başka bir hâkim veya mahkeme görevlendirilir. Kabul kararı, dosyanın kendiliğinden sona ermesi veya davanın düşmesi sonucunu doğurmaz.

Yeni görevlendirmenin kapsamı, dosyanın bulunduğu aşama ve mahkeme yapısı dikkate alınarak belirlenir. Tarafların sonraki duruşma ve görevlendirme bildirimlerini takip etmesi gerekir.

Ret Talebi ile Görevsizlik veya Yetkisizlik Aynı Şey midir?

Hayır. Hâkimin reddi, belirli bir hâkimin kanuni yasak veya tarafsızlık sebepleri nedeniyle dosyaya bakmamasını amaçlar. Görev ve yetki ise davaya hangi tür veya yerdeki mahkemenin bakacağını belirler.

Bu nedenle ret mercii hakkında verilen karar, ceza davasının görevli veya coğrafi olarak yetkili mahkemesini belirleyen kararla karıştırılmamalıdır.

Başvuruda Kontrol Edilmesi Gerekenler

• Reddi istenen hâkimin görev yaptığı mahkeme veya daire,
• Mahkemenin tek hâkimli mi, heyet hâlinde mi çalıştığı,
• Reddedilen hâkim olmadan heyetin kurulup kurulamadığı,
• Aynı yerde başka ağır ceza dairesi bulunup bulunmadığı,
• İzleyen dairenin veya en yakın ağır ceza mahkemesinin doğru belirlenmesi,
• Sulh ceza hâkimliğinin bağlı olduğu yargı çevresi,
• Bölge adliye mahkemesi incelemesindeki heyet bilgileri,
• Reddi istenen hâkimin yazılı görüşü,
• Ret talebini karara bağlayan kurulun oluşumu,
• Kabul hâlinde yapılan yeni görevlendirme.

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

• Ret dilekçesinin verildiği mahkeme ile kararı verecek merciyi aynı sanmak,
• Reddi istenen hâkimin karar müzakeresine katılabileceğini düşünmek,
• Hâkimin yazılı görüşünü ret talebi hakkında verilmiş karar saymak,
• Tek hâkimli mahkemelerde ağır ceza mahkemesinin görevini gözden kaçırmak,
• Ağır ceza daireleri arasında izleyen daire kuralını yanlış uygulamak,
• Tek ağır ceza mahkemesi bulunan yerde en yakın ağır ceza mahkemesini araştırmamak,
• Sulh ceza hâkimi bakımından asliye ceza mahkemesi kuralını karıştırmak,
• İstinafta reddedilen başkan veya üyenin heyete katılıp katılmadığını kontrol etmemek,
• Kabul kararını davanın sona ermesi olarak değerlendirmek.

Somut Olay Kontrol Listesi

• Ret talebi hangi hâkim veya üye hakkındadır?
• Bu kişi hangi mahkeme ya da dairede görevlidir?
• Mahkeme reddedilen hâkim olmadan toplanabilir mi?
• Ret istemi doğru mahkemeye sunuldu mu?
• Karar dosyası kanundaki doğru mercie gönderildi mi?
• Reddi istenen hâkim yalnız yazılı görüş mü bildirdi?
• Karar müzakeresine katılan kişilerin isimleri tutanakta yer alıyor mu?
• Ret istemi kabul edildiyse yeni hâkim veya mahkeme görevlendirildi mi?

Sık Sorulan Sorular

Hâkimin reddi talebine kural olarak kim karar verir?

Kural olarak reddi istenen hâkimin mensup olduğu mahkeme karar verir. Reddedilen hâkim müzakereye katılamaz.

Asliye ceza hâkimi reddedilirse hangi mahkeme karar verir?

Tek hâkime yöneltilen ret istemini, ilgili yargı çevresindeki ağır ceza mahkemesi karara bağlar.

Ağır ceza mahkemesi üyesi reddedilirse ne olur?

Mahkeme teşekkül edemiyorsa aynı yerdeki izleyen ağır ceza dairesi; tek daire varsa en yakın ağır ceza mahkemesi karar verir.

Sulh ceza hâkimi hakkındaki ret talebine kim karar verir?

Sulh ceza hâkimliğinin yargı çevresi içinde bulunduğu asliye ceza mahkemesi karar verir.

İstinaf hâkimi reddedilirse talebi kim inceler?

Bölge adliye mahkemesi ceza dairesinin başkan veya üyesi hakkındaki istem, reddedilen kişi katılmadan görevli olduğu dairece karara bağlanır.

Reddi istenen hâkim kendi görüşünü bildirebilir mi?

Evet. Hâkim ret sebepleri hakkında yazılı görüş bildirir; ancak ret talebinin müzakeresine ve kararına katılamaz.

Ret istemi kabul edilirse dava biter mi?

Hayır. Davaya bakmak üzere başka bir hâkim veya mahkeme görevlendirilir ve yargılama kanuni merci önünde devam eder.

Sonuç

CMK 27 hâkimin reddi talebine karar verecek mahkemeyi, reddedilen hâkimin görev yerine ve mahkemenin yapısına göre belirler. Reddedilen hâkim müzakereye katılamaz. Asliye, ağır ceza, sulh ceza ve istinaf bakımından farklı merci kuralları uygulanır; kabul hâlinde davaya başka bir hâkim veya mahkeme görevlendirilir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.