CMK 93 Nakil Sırasında Kelepçe Takılması

Yakalanan veya tutuklanan bir kişiye nakil sırasında kelepçe takılması otomatik bir işlem değildir. CMK 93, kelepçe kullanımını kaçma veya hayat ve beden bütünlüğü yönünden tehlike bulunduğunu gösteren belirtilerin varlığına bağlar.

Kişinin yalnızca yakalanmış ya da tutuklanmış olması kelepçe için tek başına yeterli değildir. Tedbirin somut olayda gerekli olması ve risk devam ettiği ölçüde uygulanması gerekir.

CMK 93 Güncel Madde Metni

Yakalanan veya tutuklanan kişilerin nakli

Madde 93 –

(1) Yakalanan veya tutuklanarak bir yerden diğer bir yere nakledilen kişilere, kaçacaklarına ya da kendisi veya başkalarının hayat ve beden bütünlükleri bakımından tehlike arz ettiğine ilişkin belirtilerin varlığı hâllerinde kelepçe takılabilir.

CMK 93 Kimler Hakkında Uygulanır?

Madde, yakalanan veya tutuklanan kişilerin bir yerden başka bir yere naklini düzenler. Kolluk birimine, adliyeye, sağlık kuruluşuna veya başka bir tutulma yerine götürülme sırasında hüküm gündeme gelebilir.

Yakalama işleminin şartları ve yakalanan kişiye yapılacak ilk bildirimler CMK 90 yakalama şartları yazısında açıklanmıştır.

Nakil Sırasında Kelepçe Takılması Zorunlu mudur?

Hayır. CMK 93 “kelepçe takılabilir” ifadesini kullanır ve bu yetkiyi iki riskten en az birini gösteren belirtilerin bulunmasına bağlar. Bu nedenle her yakalanan veya tutuklanan kişiye rutin biçimde kelepçe takılması maddenin şartlarıyla bağdaşmaz.

Tedbirin gerekli olup olmadığı kişinin davranışı, naklin koşulları ve güvenliğe ilişkin somut belirtiler üzerinden değerlendirilmelidir. Suç isnadının ağırlığı tek başına otomatik kelepçe gerekçesi olarak kabul edilmemelidir.

Kaçma Riski Hangi Durumda Kelepçe Nedeni Olabilir?

Kişinin kaçacağına ilişkin belirtiler bulunuyorsa nakil güvenliğini sağlamak için kelepçe kullanılabilir. Kanun soyut bir ihtimalden değil, kaçma riskine işaret eden belirtilerden söz eder.

Önceki kaçma girişimi, nakil sırasında kaçmaya yönelik davranış veya güvenlik tedbirlerini aşmaya çalışma gibi olgular değerlendirmede önem taşıyabilir. Her olay kendi koşullarına göre ele alınmalıdır.

Tehlike Riski Hangi Kişileri Kapsar?

İkinci neden, kişinin kendisinin veya başkalarının hayat ya da beden bütünlüğü bakımından tehlike oluşturduğunu gösteren belirtilerdir. Başkaları kavramı kolluk görevlilerini, diğer nakledilen kişileri ve çevrede bulunanları kapsayabilir.

Kişinin kendisine zarar verme girişimi, saldırgan davranış veya somut tehdit bu risk değerlendirmesinde dikkate alınabilir. Tedbir yalnız güvenliği sağlamak için gerekli ölçüde uygulanmalıdır.

Kelepçe Kullanımında Ölçülülük Neden Önemlidir?

Kelepçe kişinin hareket özgürlüğünü sınırlayan ve insan onurunu etkileyebilen bir araçtır. Kanunda sayılan risklerden biri bulunmadığında veya risk ortadan kalktığında uygulamanın sürdürülmesi ölçülülük yönünden sorun doğurabilir.

Kelepçenin uygulanma biçimi de güvenlik amacıyla orantılı olmalıdır. Gereksiz sıkılık, uzun süre devam eden uygulama veya cezalandırma amacı taşıyan kullanım hukuki değerlendirmeye konu olabilir.

Çocuklara Kelepçe Takılabilir mi?

Çocuklar bakımından özel hüküm 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu’nun 18. maddesidir. Bu düzenlemeye göre çocuklara zincir, kelepçe ve benzeri aletler takılamaz.

Zorunlu hâllerde çocuğun kaçmasını veya kendisinin ya da başkalarının hayat ve beden bütünlüğü bakımından doğabilecek tehlikeyi önlemek için kolluk tarafından gerekli başka önlemler alınabilir. Bu özel kural, yetişkinlere ilişkin CMK 93 hükmünden ayrı değerlendirilmelidir.

Kelepçe Nedeni Kayıtlarda Gösterilmeli midir?

CMK 93, kullanım için somut belirtilerin varlığını arar. Uygulamanın sonradan denetlenebilmesi için hangi belirtinin kaçma veya tehlike riski oluşturduğunun nakil ve yakalama tutanaklarında açıkça gösterilmesi önem taşır.

Soyut ve kalıp ifadeler yerine olayın zamanı, kişinin davranışı ve alınan tedbirin neden gerekli görüldüğü belirtilmelidir. Gözaltı kayıtlarının savcılıkça denetlenmesinin kapsamı CMK 92 gözaltı işlemlerinin denetimi yazısında ele alınmıştır.

Hukuka Aykırı Kelepçe Kullanımında Ne Yapılabilir?

Kelepçe için kanuni şart bulunmadığı, uygulamanın ölçüsüz olduğu veya kişiye zarar verdiği düşünülüyorsa olayın yeri, zamanı, süresi ve tanıkları kayda geçirilmelidir. Sağlık sorunu veya fiziksel iz varsa gecikmeden muayene talep edilmesi önemlidir.

Fiilin niteliğine göre idari başvuru, suç duyurusu, koruma tedbirlerine ilişkin başvurular veya tazminat yolları değerlendirilebilir. Zor kullanmanın kanuni sınırı aşması hâlinde TCK 256 zor kullanma sınırının aşılması hükümleri de somut olay bakımından incelenebilir.

Uygulamada Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Kelepçe kararı yalnız yakalama veya tutuklama statüsüne dayandırılmamalıdır.
• Kaçma ya da tehlike riskini gösteren somut belirtiler belirlenmelidir.
• Tedbirin nedeni ve uygulanma süresi kayıtlarda gösterilmelidir.
• Risk ortadan kalktığında kelepçe uygulaması yeniden değerlendirilmelidir.
• Kelepçe güvenlik amacı dışında cezalandırma veya teşhir için kullanılmamalıdır.
• Çocuklar bakımından Çocuk Koruma Kanunu’nun özel yasağı uygulanmalıdır.
• Yaralanma veya ölçüsüzlük iddiası gecikmeden belgelenmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Yakalanan herkese kelepçe takılır mı?

Hayır. Kaçma veya kişinin kendisi ya da başkaları için hayat ve beden bütünlüğü tehlikesi oluşturduğunu gösteren belirtiler bulunmalıdır.

Tutuklama kararı kelepçe için tek başına yeterli midir?

Hayır. Tutuklu olmak CMK 93’ün uygulama alanına girmeyi sağlar; ancak kelepçe için maddede sayılan risklerden birine ilişkin belirtiler ayrıca bulunmalıdır.

Suçlamanın ağır olması otomatik kelepçe nedeni midir?

Hayır. İsnadın niteliği risk değerlendirmesinde dikkate alınabilse de kanun kaçma veya tehlike bulunduğunu gösteren belirtiler arar.

Kendisine zarar verme riski olan kişiye kelepçe takılabilir mi?

Kişinin kendi hayat veya beden bütünlüğü bakımından tehlike oluşturduğunu gösteren belirtiler varsa CMK 93 kapsamında tedbir değerlendirilebilir.

Çocuklara nakil sırasında kelepçe takılabilir mi?

Çocuk Koruma Kanunu çocuklara zincir, kelepçe ve benzeri aletlerin takılmasını yasaklar. Zorunlu hâllerde kaçma veya tehlikeyi önleyecek başka tedbirler alınabilir.

Kelepçe çok sıkı takılmışsa ne yapılabilir?

Durum derhal görevliye ve müdafiye bildirilmelidir. Ağrı, uyuşma veya fiziksel iz varsa sağlık muayenesi istenmeli ve olay kayda geçirilmelidir.

Hukuka aykırı kelepçe kullanımında tazminat istenebilir mi?

Tazminat imkânı olayın niteliğine, oluşan zarara ve başvurunun hukuki dayanağına göre değerlendirilir. Uygulamanın süresi, gerekçesi ve sonuçları belgelenmelidir.

Yakalama emri üzerine yapılan naklin ardından kişinin hangi sürede ve hangi yöntemle yargı merciine çıkarılacağı, CMK 94’teki yirmi dört saat ve SEGBİS kuralları kapsamında ayrıca değerlendirilir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.