CMK 236 mağdurun dinlenmesi sırasında uygulanacak kuralları, özellikle çocuklar ve suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş mağdurlar için koruyucu yöntemleri düzenler. Mağdur tanık olarak dinlendiğinde yemin dışındaki tanıklık hükümleri uygulanır.
Kanun; bazı mağdurların yalnız bir kez dinlenmesini, uzman desteğini, özel ortam kullanımını ve belirli cinsel suçlarda ses ve görüntü kaydını öngörür. Amaç, gerçeğin ortaya çıkarılması ile mağdurun yeniden örselenmemesi arasında denge kurmaktır.
CMK 236 Güncel Madde Metni
Mağdur ile şikâyetçinin dinlenmesi
Madde 236 – (1) Mağdurun tanık olarak dinlenmesi halinde, yemin hariç, tanıklığa ilişkin hükümler uygulanır.
(2) İşlenen suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş çocuk veya mağdur, bu suça ilişkin soruşturma veya kovuşturmada tanık olarak bir defa dinlenebilir. Maddî gerçeğin ortaya çıkarılması açısından zorunluluk arz eden haller saklıdır.
(3) Mağdur çocukların veya işlenen suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş olan diğer mağdurun tanık olarak dinlenmesi sırasında psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim alanında uzman bir kişi bulundurulur. (Mülga cümle: 17/10/2019-7188/22 md.)
(4) (Ek: 17/10/2019-7188/22 md.) Cumhuriyet savcısı veya hâkim tarafından ifade ve beyanının özel ortamda alınması gerektiği ya da şüpheli veya sanık ile yüz yüze gelmesinde sakınca bulunduğu değerlendirilen çocuk veya mağdurların ifade ve beyanları özel ortamda uzmanlar aracılığıyla alınır.
(5) (Ek: 17/10/2019-7188/22 md.) Türk Ceza Kanununun 103 üncü maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen suçlardan mağdur olan çocukların soruşturma evresindeki beyanları, bunlara yönelik hizmet veren merkezlerde Cumhuriyet savcısının nezaretinde uzmanlar aracılığıyla alınır. Mağdur çocuğun beyan ve görüntüleri kayda alınır. Kovuşturma evresinde ise ancak, maddi gerçeğin ortaya çıkarılması açısından mağdur çocuğun beyanının alınması veya başkaca bir işlem yapılmasında zorunluluk bulunması hâlinde bu işlem, mahkeme veya görevlendireceği naip hâkim tarafından bu merkezlerde uzmanlar aracılığıyla yerine getirilir. Mağdur çocuk yargı çevresi ve mülkî sınırlara bakılmaksızın en yakın merkeze götürülmek suretiyle bu fıkrada belirtilen işlemler yerine getirilir.
(6) (Ek: 17/10/2019-7188/22 md.) Türk Ceza Kanununun 102 nci maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenen suçlardan mağdur olanların soruşturma evresindeki beyanları bakımından da beşinci fıkra hükmü uygulanır. Ancak, beyan ve görüntülerin kayda alınmasında mağdurun rızası aranır.
(7) (Ek: 17/10/2019-7188/22 md.) Beşinci ve altıncı fıkra kapsamında alınan beyan ve görüntü kayıtları dava dosyasında saklanır, kimseye verilmez ve gizliliği için gerekli tedbirler alınır.
(8) (Ek: 17/10/2019-7188/22 md.) Beşinci ve altıncı fıkra kapsamında alınan beyan ve görüntü kayıtları, yazılı tutanağa dönüştürülür. Bu tutanak, talepte bulunan şüpheli, sanık, müdafii, mağdur, vekil veya kanuni temsilciye verilir. Beyan ve görüntü kayıtları bu kişilere soruşturma ve kovuşturma makamlarının gözetiminde gizliliği korunmak suretiyle izletilebilir.
(9) (Ek: 14/11/2024-7532/17 md.) Beşinci ve altıncı fıkrada belirtilen merkezler, devlet üniversiteleri tarafından da kurulabilir.
Madde metni 6 Eylül 2026 tarihinde Adalet Bakanlığı güncel mevzuat metni üzerinden kontrol edilmiştir.
Düzenlemenin Amacı ve Kapsamı
Mağdur beyanı olayın aydınlatılmasında önemli olabilir. Bununla birlikte özellikle çocukların ve ağır biçimde örselenmiş kişilerin aynı olayı tekrar tekrar anlatması yeni bir psikolojik yük doğurabilir.
CMK 236, beyanın güvenilir biçimde alınmasını sağlarken mağdurun ikincil örselenme riskini azaltmaya yönelik usuller getirir. Uygulanacak yöntem mağdurun yaşı, suçun niteliği, psikolojik durum ve şüpheli veya sanıkla yüz yüze gelme riskine göre belirlenir.
Mağdur Tanık Olarak Dinlendiğinde Yemin Eder mi?
Mağdur tanık olarak dinlendiğinde yemin hariç tanıklığa ilişkin hükümler uygulanır. Bu nedenle mağdura tanık yemini verdirilmez; ancak beyanın alınması, soruların yöneltilmesi ve tutanağa geçirilmesi bakımından tanıklık usulü esas alınır.
Tanıkların ayrı ayrı dinlenmesi, yüzleştirme ve kayıt kurallarının genel çerçevesi CMK 52 tanıkların dinlenmesi yazısında açıklanmıştır.
Mağdur Kaç Kez Dinlenebilir?
Suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş çocuk veya mağdur, aynı suça ilişkin soruşturma ya da kovuşturmada kural olarak bir defa dinlenebilir. Maddi gerçeğin ortaya çıkarılması açısından zorunluluk bulunursa yeniden dinleme yapılabilir.
Bir defa dinleme ilkesi bütün mağdurlar için otomatik bir yasak değildir. Kanundaki koruma, suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş çocuk veya mağdura yöneliktir; tekrarın zorunlu olup olmadığı somut dosyada gerekçelendirilmelidir.
Dinleme Sırasında Uzman Bulundurulması
Mağdur çocuk dinlenirken psikoloji, psikiyatri, tıp veya eğitim alanında uzman bir kişi bulundurulur. Aynı güvence, işlenen suç nedeniyle psikolojisi bozulmuş diğer mağdurlar için de geçerlidir.
Uzmanın görevi mağdurun gelişim düzeyine ve psikolojik durumuna uygun iletişim kurulmasına katkı sağlamaktır. Beyanı değerlendirme ve hüküm kurma yetkisi ise soruşturma veya kovuşturma makamına aittir.
Özel Ortamda Beyan Hangi Durumda Alınır?
Cumhuriyet savcısı veya hâkim, çocuk ya da mağdurun beyanının özel ortamda alınması gerektiğini veya şüpheli ya da sanıkla yüz yüze gelmesinde sakınca bulunduğunu değerlendirebilir. Bu durumda beyan özel ortamda uzman aracılığıyla alınır.
Özel ortam kararı için yalnız mağdurun çocuk olması şart değildir. Mağdurun korunma ihtiyacı, suçun etkisi ve yüz yüze gelmenin doğurabileceği sakınca birlikte değerlendirilir.
Cinsel İstismar Mağduru Çocuğun Beyanı
TCK 103/2 kapsamındaki suçlardan mağdur çocukların soruşturma evresindeki beyanları, bu kişilere yönelik hizmet veren merkezlerde Cumhuriyet savcısının gözetiminde uzmanlar aracılığıyla alınır. Beyan ve görüntüler kaydedilir.
Kovuşturma aşamasında yeniden beyan alınması veya başka bir işlem yapılması ancak maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için zorunluluk bulunmasına bağlıdır. İşlem mahkeme veya naip hâkim tarafından merkezde uzman aracılığıyla gerçekleştirilir.
Mağdur çocuk, yargı çevresi ve mülki sınırlara bağlı kalınmadan en yakın uygun merkeze götürülebilir. Suçun maddi hukuk yönü için TCK 103 çocukların cinsel istismarı yazısı ayrıca incelenebilir.
Cinsel Saldırı Mağdurunun Beyanı
TCK 102/2 kapsamındaki suçların mağdurları bakımından da soruşturma evresinde merkezde, savcı gözetiminde ve uzman aracılığıyla beyan alma usulü uygulanır.
Bu kişiler yönünden beyan ve görüntünün kayda alınması mağdurun rızasına bağlıdır. Rıza şartı, kanunda TCK 102/2 kapsamındaki mağdurlar için ayrıca düzenlenmiştir.
Ses ve Görüntü Kayıtları Kimlere Verilir?
Beşinci ve altıncı fıkralara göre alınan beyan ve görüntü kayıtları dava dosyasında saklanır, kimseye verilmez ve gizliliklerinin korunması için gerekli tedbirler alınır.
Kayıtlar yazılı tutanağa dönüştürülür. Talep eden şüpheli, sanık, müdafi, mağdur, vekil veya kanuni temsilciye bu tutanak verilebilir. Görüntü ve ses kaydı ise teslim edilmez; yetkili makamın gözetiminde, gizlilik korunarak izletilebilir.
Devlet Üniversitelerinde Görüşme Merkezi Kurulabilir mi?
14 Kasım 2024 tarihli değişiklikle, kanunun beşinci ve altıncı fıkralarında belirtilen merkezlerin devlet üniversiteleri tarafından da kurulabilmesi kabul edilmiştir.
Bu değişiklik, koruyucu beyan alma hizmetlerinin kurumsal kapasitesini genişletmeye yöneliktir. Merkezin üniversite bünyesinde bulunması, savcı veya hâkimin kanundaki görev ve gözetim sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
Mağdurun Diğer Usul Hakları
Dinleme usulü, mağdur ve şikâyetçinin diğer haklarından bağımsız değildir. Delil toplanmasını isteme, belge örneği alma, davaya katılma ve şartları varsa avukat görevlendirilmesini talep etme imkânları CMK 234 mağdur ve şikâyetçinin hakları yazısında ele alınmıştır.
Beyan alınırken vekilin hazır bulunması, taleplerin tutanağa geçirilmesi ve kayıtların gizliliğinin korunması somut dosyanın niteliğine göre birlikte değerlendirilmelidir.
Uygulamada Dikkat Edilecek Noktalar
- Mağdurun yaşı, gelişim düzeyi ve psikolojik durumu işlem öncesinde bildirilmelidir.
- Şüpheli veya sanıkla yüz yüze gelmenin sakıncası varsa özel ortam talebi gerekçesiyle iletilmelidir.
- Daha önce alınmış beyan ve görüntü kaydı dosyada açıkça belirtilmelidir.
- Yeniden dinleme isteniyorsa bunun maddi gerçeğe neden zorunlu olduğu açıklanmalıdır.
- Kayıtların kopyası yerine yazılı tutanak talep edilebileceği unutulmamalıdır.
- Gizli kayıtlar yalnız yetkili makam gözetiminde incelenmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Mağdur tanık olarak dinlenirken yemin eder mi?
Hayır. Mağdura yemin verilmez; yemin dışındaki tanıklık hükümleri uygulanır.
Mağdur çocuk birden fazla kez dinlenebilir mi?
Suç nedeniyle psikolojisi bozulmuş çocuk kural olarak bir defa dinlenir. Maddi gerçeğin ortaya çıkarılması için zorunluluk varsa tekrar dinlenebilir.
Mağdurun beyanında psikolog bulunur mu?
Mağdur çocuk veya suçun etkisiyle psikolojisi bozulmuş diğer mağdur dinlenirken kanunda sayılan alanlardan bir uzman bulundurulur.
Mağdur sanıkla yüz yüze gelmeden dinlenebilir mi?
Savcı veya hâkim yüz yüze gelmede sakınca görürse mağdurun beyanı özel ortamda uzman aracılığıyla alınabilir.
Mağdur çocuğun beyanı kayda alınır mı?
TCK 103/2 kapsamındaki suçlardan mağdur çocuğun merkezde alınan beyan ve görüntüleri kanun gereğince kaydedilir.
Beyan kaydının bir kopyası alınabilir mi?
Ses ve görüntü kaydı kimseye verilmez. Yazılı tutanak talep edilebilir; kayıt yetkili makamın gözetiminde ve gizlilik korunarak izletilebilir.
Adli görüşme merkezi başka şehirdeyse ne olur?
CMK 236/5 kapsamındaki mağdur çocuk, yargı çevresi ve mülki sınırlara bakılmadan en yakın uygun merkeze götürülebilir.
Sonuç
CMK 236, mağdur beyanının doğru biçimde alınmasını ve özellikle çocuklar ile örselenmiş mağdurların korunmasını birlikte amaçlar. Yemin istisnası, bir defa dinleme ilkesi, uzman desteği, özel ortam ve kayıtların gizliliği bu korumanın temel unsurlarıdır.
Dinleme yöntemi belirlenirken suç türü, mağdurun yaşı ve psikolojik durumu, önceki beyan kayıtları ve yeniden dinlemenin gerçekten zorunlu olup olmadığı dosya özelinde incelenmelidir.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.
