CMK Geçici Madde 7: Uzlaştırmada Eski ve Yeni Kurallar Hangi Dosyalara Uygulanır?
Uzlaştırma kapsamındaki bir ceza dosyasında suç tarihi kadar soruşturmanın veya kovuşturmanın hangi aşamada bulunduğu da önem taşır. CMK Geçici Madde 7, 7531 sayılı Kanunla getirilen bazı değişikliklerin devam eden dosyalara nasıl uygulanacağını düzenler.
Hüküm; şikâyet hakkının kullanılmasından uzlaştırmacı siciline, mahkeme aşamasındaki uzlaşmadan önceki düzenlemenin uygulanmasına kadar farklı geçiş kuralları içerir.
CMK Geçici Madde 7 Güncel Metni
Geçici Madde 7- (Ek:7/11/2024-7531/18 md.)
(1) Bu maddeyi ihdas eden Kanunla 5237 sayılı Kanunun 73 üncü maddesinin ikinci fıkrasında yapılan düzenleme, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla soruşturma veya kovuşturma evresine geçilmiş dosyalar bakımından uygulanmaz.
(2) (İptal:Anayasa Mahkemesinin 27/3/2025 tarihli ve E.: 2024/197; K.: 2025/86 sayılı Kararı ile)
(3) Bu maddeyi ihdas eden Kanunla, 253 üncü maddenin yirmidördüncü fıkrasında yapılan düzenleme, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılan uzlaştırmacı yazılı sınavlarında başarılı olanlar hakkında uygulanmaz. Bu kişiler, diğer koşulları taşımaları halinde uzlaştırmacı siciline ve listelerine kaydedilebilir.
(4) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla 254 üncü maddenin ikinci fıkrası uyarınca hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilen dosyalar bakımından bu maddeyi ihdas eden Kanunla 254 üncü maddenin ikinci fıkrasında yapılan değişiklik uygulanmaz. Bu dosyalar, 254 üncü maddenin ikinci fıkrasının değişiklikten önceki hükümlerine göre sonuçlandırılır.
Geçici Madde 7’nin Amacı ve Kapsamı
Madde, 7531 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesiyle değişen bazı hükümlerin geçmişte başlamış işlemlere etkisini sınırlar. Böylece devam eden soruşturma ve kovuşturmalarda, tamamlanmış uzlaştırmacı sınavlarında ve daha önce HAGB kararı verilmiş dosyalarda hangi kuralların uygulanacağı belirlenir.
Tek bir ortak kesim tarihi bütün fıkralara aynı şekilde uygulanmaz. Dosyanın soruşturma veya kovuşturma aşamasına geçmiş olması, sınavın yapıldığı tarih ve HAGB kararının mevcut olup olmadığı ayrı ayrı kontrol edilmelidir.
Şikâyet Hakkı Bakımından Hangi Dosyalar Korunur?
Birinci fıkra, TCK 73/2’de yapılan düzenlemenin kanunun yürürlüğe girdiği tarihte soruşturma veya kovuşturma evresine geçmiş dosyalarda uygulanmayacağını belirtir. Bu nedenle mevcut bir dosyada şikâyet hakkı değerlendirilirken yalnız yürürlükteki genel hükme bakılması yeterli değildir.
Şikâyetin süresi, hak sahibinin durumu ve dosyanın geçiş tarihindeki aşaması birlikte incelenmelidir. Suç duyurusunun yapılması ve şikâyetin içeriği hakkında CMK 158 ihbar ve şikâyet yazısı yol göstericidir.
İptal Edilen İkinci Fıkra Ne Anlama Gelir?
Güncel kanun metninde ikinci fıkra, Anayasa Mahkemesinin 27 Mart 2025 tarihli kararıyla iptal edilmiş olarak gösterilmektedir. Bu nedenle fıkranın önceki içeriği yürürlükte bir kural gibi uygulanamaz.
Somut dosyada iptal kararının yürürlüğe giriş tarihi ve işlemin yapıldığı tarih önem taşıyabilir. Eski metin ile yürürlükteki düzenleme birbirine karıştırılmamalıdır.
Eski Uzlaştırmacı Sınavını Kazananların Durumu
Üçüncü fıkra, değişikliğin yürürlüğe girmesinden önce yapılan uzlaştırmacı yazılı sınavlarında başarılı olanları korur. CMK 253/24’te yapılan yeni düzenleme bu kişiler hakkında uygulanmaz.
Ancak yazılı sınavda başarılı olmak tek başına sicile kayıt için yeterli değildir. Kişinin mevzuatta aranan diğer koşulları da taşıması gerekir. Koşullar tamamlanıyorsa uzlaştırmacı siciline ve listelerine kayıt mümkün olabilir.
Mahkeme Aşamasındaki Uzlaşma ve HAGB Dosyaları
Dördüncü fıkra, değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihte CMK 254/2 uyarınca HAGB kararı verilmiş dosyaları özel olarak düzenler. Bu dosyalarda yeni değişiklik uygulanmaz; önceki hükümlere göre sonuçlandırma yapılır.
Mahkeme aşamasındaki uzlaştırmanın işleyişi için CMK 254 mahkemede uzlaştırma, uzlaştırmanın genel şartları için ise CMK 253 uzlaştırma yazıları birlikte incelenebilir.
Dosyada Hangi Tarih ve Belgeler Kontrol Edilmeli?
- Suçun işlendiği tarih,
- Şikâyetin yapıldığı veya geri alındığı tarih,
- Soruşturma ya da kovuşturmanın başladığı tarih,
- 7531 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte dosyanın bulunduğu aşama,
- Uzlaştırmacı yazılı sınavının tarihi ve sonuç belgesi,
- CMK 254/2 kapsamında HAGB kararı verilip verilmediği,
- HAGB kararının ve sonraki işlemlerin tarihleri.
İki Uygulama Örneği
Örnek 1: Kanun yürürlüğe girdiğinde hakkında soruşturma başlamış bir dosyada şikâyet hakkı değerlendirilirken, TCK 73/2’deki yeni düzenleme doğrudan uygulanmaz; geçici hüküm dikkate alınır.
Örnek 2: Değişiklikten önceki uzlaştırmacı yazılı sınavında başarılı olan kişi, yeni düzenlemeden etkilenmeden diğer kayıt koşullarını taşıdığını belgeleyerek sicil ve liste kaydı talep edebilir.
Sık Sorulan Sorular
CMK Geçici Madde 7 hangi konuları düzenler?
Şikâyet hakkına ilişkin geçişi, iptal edilen ikinci fıkrayı, eski uzlaştırmacı sınavlarını ve mahkeme aşamasında daha önce HAGB kararı verilmiş dosyaları düzenler.
Yeni şikâyet düzenlemesi bütün dosyalara uygulanır mı?
Hayır. Kanun yürürlüğe girdiğinde soruşturma veya kovuşturma evresine geçmiş dosyalar birinci fıkradaki istisna kapsamındadır.
Geçici Maddenin ikinci fıkrası uygulanabilir mi?
Güncel metinde ikinci fıkra Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edilmiş görünmektedir. Dosyanın tarihi ayrıca incelenmelidir.
Eski uzlaştırmacı sınavını kazanan kişi sicile kaydolabilir mi?
Diğer yasal koşulları da taşıması hâlinde uzlaştırmacı siciline ve listelerine kaydedilebilir.
Sınavı kazanmak sicile kayıt için tek başına yeterli midir?
Hayır. Geçici madde, diğer koşulların da taşınmasını açıkça aramaktadır.
Daha önce verilen HAGB kararına yeni CMK 254/2 uygulanır mı?
Geçiş tarihinde CMK 254/2 uyarınca HAGB kararı verilmiş dosyalar, değişiklikten önceki hükümlere göre sonuçlandırılır.
Uzlaştırma dosyasında neden bir avukat incelemesi gerekebilir?
Suçun uzlaştırma kapsamında olup olmadığı, şikâyet şartı, dosyanın aşaması ve geçiş tarihleri birlikte değerlendirilmediğinde hak kaybı doğabilir.
Sonuç
CMK Geçici Madde 7, 7531 sayılı Kanunla yapılan değişikliklerin devam eden dosyalara ve tamamlanmış işlemlere etkisini sınırlar. Şikâyet hakkı, uzlaştırmacı sicili veya mahkeme aşamasındaki uzlaşma değerlendirilirken dosyanın geçiş tarihindeki durumu mutlaka belirlenmelidir.
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.
