İçeriğe geç

Yazılı Bir Temlik Sözleşmesi Yoksa veya Sözleşme Geçersizse Ne Olacaktır?

İnşaat hukuku avukatı ve inşaat sözleşmeleri

Alacağın Devri Nedir ve Hangi Şekle Tabidir? sorusunun yanıtı, alacağın devri (temlik), Türk Borçlar Kanunu m.184 uyarınca geçerlilik şartı olarak yazılı şekle tabidir; bu şekle uyulmadığında devir hüküm doğurmaz. Özellikle arsa payı karşılığı inşaat sözleşmelerinde müteahhidin üçüncü kişilere yaptığı daire temliklerinde bu eksiklik, arsa sahibi ile alıcı arasında ciddi hak kayıplarına ve uyuşmazlıklara yol açar. Makalemizde geçersiz temlikin sonuçlarını, tarafların haklarını ve çözüm yollarını güncel Yargıtay içtihatları ışığında ele alıyoruz. Hak kaybı yaşamamak için sürecinizi alanında deneyimli bir inşaat hukuku avukatı ile yürütmeniz önerilir.

Temlik (Alacağın Devri) Nedir ve Hangi Şekle Tabidir?

Temlik, alacaklının bir alacağını borçlunun rızasına gerek olmaksızın üçüncü kişiye devretmesidir (Türk Borçlar Kanunu m.183). Kanun bu devri geçerlilik yönünden şekle bağlamıştır: TBK m.184/1’e göre “Alacağın devrinin geçerliliği, yazılı şekilde yapılmış olmasına bağlıdır.” Yalnızca devir sözü verme (borçlandırıcı işlem) şekle tabi değildir (m.184/2).

Bu, sözleşme hukukunun genel ilkesiyle örtüşür: emredici şekil şartına aykırılık, TBK m.27 anlamında kesin hükümsüzlük sonucu doğurur ve hâkim tarafından resen dikkate alınır.

Yazılı Şekil Yoksa: Sonuç Kesin Hükümsüzlüktür

Sözlü ya da zımni yapılan bir temlik, hukuken hiç yapılmamış sayılır. Bunun pratik sonuçları şunlardır:

  • Devralan üçüncü kişi alacaklı sıfatını kazanamaz; borçludan ifayı talep edemez.
  • Devreden, alacak üzerindeki tasarruf yetkisini korur.
  • Borçlu, geçersiz temliğe dayanarak kendisinden talepte bulunan kişiye ödeme yapmaya zorlanamaz.

Yargıtay, yüklenicinin şahsi hakkını “arsa sahibinin rızası gerekmeksizin ve ancak yazılı olmak koşulu ile” devredebileceğini açıkça vurgulamıştır (Yargıtay 14. HD, 2010/7039 E., 2010/9828 K.).

İnşaat Hukukunda Temlik: Yüklenicinin Şahsi Hakkının Devri

Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi, aynı zamanda mülkiyet nakli borcu içerdiğinden, TMK m.706 ve TBK m.237 gereği resmî şekilde yapılmadıkça geçerli değildir. Buna göre temlik zincirinde iki ayrı geçerlilik katmanı vardır:

Devredilen hakAranan şekilDayanakŞekle aykırılığın sonucu
Alacağın temliki (yüklenicinin para/hakediş alacağı)Adi yazılı şekilTBK m.184Temlik kesin hükümsüz
Taşınmaz/bağımsız bölüm mülkiyetini devir borcuResmî şekilTMK m.706, TBK m.237Sözleşme kesin hükümsüz

Adi yazılı ya da sözlü düzenlenen arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi geçersizdir; geçersiz sözleşmeye dayanılarak ifa istenemez. Ayrıca sözleşmede temlik yasağı kararlaştırılmışsa (TBK m.183/1), yükleniciden hak devralan üçüncü kişi arsa sahibini ifaya zorlayamaz (Yargıtay 14. HD, 2011/15867 E., 2012/4643 K.).

Sözleşme Geçersizse Tarafların Hakları

Geçersizlik, ifa talebini ortadan kaldırır; ancak taraflar karşılıksız kalmaz:

  • İade yükümlülüğü: Geçersiz sözleşme uyarınca ödenen bedeller, sebepsiz zenginleşme hükümleriyle geri istenebilir (Yargıtay 13. HD, 2018/5867 E., 2018/10469 K.).
  • İçtihadı Birleştirme istisnası: Resmî şekil eksikliğine rağmen, Kat Mülkiyeti Kanunu’na tabi yapıda alıcı tüm borçlarını ifa etmiş ve bağımsız bölüm fiilen teslim edilmişse, satıcının tapu devrinden kaçınması TMK m.2 (dürüstlük kuralı) ışığında değerlendirilir; hâkim tescil davasını kabul edebilir (YİBK 30.09.1988, 1987/2 E., 1988/2 K.; ayrıca Yargıtay 3. HD, 2012/18642 E., 2012/21527 K.).

Güncel uygulamada, yazılı yapıldığı hâlde mevzuatın öngördüğü özel/noter şekline uyulmayan temlik sözleşmelerinin geçersizliğinin tespiti de dava konusu olmaktadır (Yargıtay 6. HD, 2023/4228 E., 2023/4371 K.).

Arsa sahibinden daire alanların yükleniciden talep edebileceği alacaklar ayrıca ele alınmıştır.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Sözlü temlik geçerli midir? Hayır. TBK m.184 yazılı şekli geçerlilik şartı kıldığından, sözlü temlik kesin hükümsüzdür ve alacaklı sıfatı doğurmaz.

Temlik geçersizse ödediğim para ne olur? Geçersiz işleme dayanarak yapılan ödemeler, sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre faiziyle iade edilebilir.

Yüklenici daireyi bana yazılı sözleşmeyle devretti; hakkımı alabilir miyim? Yüklenicinin şahsi hakkının devri yazılı şekilde geçerlidir; ancak arsa sahibine karşı ifa talebiniz, yüklenicinin edimlerini yerine getirmiş olmasına ve sözleşmede temlik yasağı bulunmamasına bağlıdır.

Adi yazılı arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi geçerli midir? Hayır; taşınmaz devri borcu içerdiğinden resmî şekle tabidir ve adi yazılı yapılırsa geçersizdir.

Kaynaklar

Tapuda kayıtlı bir taşınmazın mülkiyetini devir borcu doğuran ve ancak yasanın öngördüğü biçim koşullarına uygun olarak yapılmadığından geçersiz bulunan sözleşmeye dayanılarak açılan bir cebri tescil davası kural olarak kabul edilemez

KMK’ya tabi olmak üzere yapımına başlanılan taşınmazdan bağımsız bölüm satımına ilişkin geçerli bir sözleşme olmadan tarafların bağımsız bölüm satımında anlaşarak alıcının tüm borçlarını eda etmesi ve satıcının da bağımsız bölümü teslim ederek alıcının onu malik gibi kullanmasına rağmen satıcının tapuda mülkiyetin devrine yanaşmaması durumlarında, olayın özelliğine göre yargıç, MK. md. 2’yi gözeterek açılan tescil davasını kabul edebilir (İBK. 30.9.1988, 2/2).

” Tapuda kayıtlı bir taşınmazın mülkiyetin devir borcu doğuran ve ancak yasanın öngördüğü biçim koşullarına uygun olarak yapılmadığından geçersiz bulunan sözleşmeye dayanılarak açılan bir cebri tescil davasının kural olarak kabul edilmeyeceğine; bununla beraber Kat Mülkiyeti Kanununa tabi olmak üzere yapımına başlanılan taşınmazdan bağımsız bölüm satımına ilişkin geçerli bir sözleşme olmadan tarafların bağımsız bölüm satımında anlaşarak alıcının tüm borçlarını eda etmesi ve satıcının da bağımsız bölümü teslim ederek alıcının onu malik gibi kullanmasına rağmen satıcının tapuda mülkiyetin devrine yanaşmaması hallerinde; olayın özelliğine göre hakimin M. K.nun 2. maddesini gözeterek açılan tescil davasını kabul edebileceğine ilk iki toplantıda üçte iki çoğunluk sağlanamadığından 30.9.1988 günlü üçüncü toplantıda salt çoğunlukla karar verildi.”

Av. iltan Ekmekçioğlu

Avukat İltan Ekmekçioğlu

Alacağın Devriİnşaat HukukuTBK 184temlik
Önceki yazı
İnşaat veya Yıkımla İlgili Emniyet Kurallarına Uymama TCK 176
Sonraki yazı
Fotoğraf Üzerinden Teşhis Olur Mu?
IMG_1021

İlgili Yazılar

Kasım 2026
PSÇPCCP
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
30