Borsa Manipülasyonu Soruşturmasında Şüpheli Hakları ve Savunma

Avukat İltan Ekmekçioğlu’nun Uygulamada Sıkça Karşılaşılan Suçlar ve Yargılaması kitabı — Piyasa dolandırıcılığı savunmasında emir kayıtları, işlemlerin amacı ve kişinin somut katkısı birlikte değerlendirilir.

Borsa manipülasyonu soruşturmasında şüpheli olmak, yapılan her işlemin suç sayıldığı veya tutuklamanın zorunlu olduğu anlamına gelmez. İlk adım, hangi pay, dönem, hesap ve davranış nedeniyle suçlama yöneltildiğini öğrenmek; müdafi yardımını istemek ve gerçek işlem kayıtlarını korumaktır. Savunma, yalnız “borsada herkes alıp satıyor” açıklamasına değil, isnat edilen suçun unsurlarına ve kişinin kendi eylemlerine dayanmalıdır.

Bu yazı, yatırımcı, hesap sahibi, aracı kurum çalışanı veya şirket yöneticisi sıfatıyla piyasa dolandırıcılığı şüphesiyle karşılaşan kişinin haklarını açıklar. SPK incelemesi, savcılık soruşturması ve idari işlem yasağı farklı süreçlerdir. Başlangıçta hukuki sıfatın ve dosyanın aşamasının belirlenmesi, yanlış savunma kurulmasını önler.

İşlem bazlı ve bilgi bazlı manipülasyonun farkı

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m.107, piyasa dolandırıcılığını iki ayrı biçimde düzenler. m.107/1 işlem bazlıdır: fiyat, fiyat değişimi, arz veya talep konusunda yanıltıcı piyasa görünümü oluşturma amacıyla yapılan alım, satım, emir, iptal, değişiklik ve hesap hareketleri incelenir. Olağan işlem yetkisinin bulunması, bu amacın varlığını veya yokluğunu tek başına açıklamaz.

m.107/2 bilgi bazlıdır: fiyatları, değerleri veya yatırımcı kararlarını etkileme amacıyla yalan, yanlış ya da yanıltıcı bilgi, söylenti, haber, yorum veya rapor oluşturulması yahut yayılması ve bu yolla menfaat sağlanması aranır. Bir paylaşımın sonradan yanlış çıkması ile bilerek yanıltıcı içerikle menfaat elde edilmesi aynı değerlendirme değildir.

Önemli ayrım şudur: m.107/1’de menfaat elde etmek suçun oluşması için ayrıca aranmaz; “zarar ettim” savunması tek başına yeterli değildir. m.107/2’de ise menfaat ve yanıltıcı faaliyetle bağlantısı kanuni unsurdur. Bu nedenle iki fıkraya aynı hazır savunma metni uygulanmamalıdır.

Yoğun işlem veya aynı hissede bulunmak yeterli mi?

Yüksek hacim, sık emir iptali, aynı payda yakın zamanlı işlemler veya tanıdık kişilerle işlem yapmak araştırma konusu olabilir. Ancak bunların varlığı, kişinin yanıltıcı görünüm oluşturma amacıyla hareket ettiğini kendiliğinden kanıtlamaz. SPK’nın işlem bazlı piyasa dolandırıcılığı açıklaması da emir ve işlem kalıplarının değerlendirilmesini ele alır.

Savunmada işlemin gerçekleştiği anda bilinen koşullar gösterilmelidir: payın likiditesi, kamuya açıklanan haberler, portföy büyüklüğü, nakit ihtiyacı ve önceki yatırım davranışı. Sonradan hazırlanmış genel bir “yatırım stratejisi” yerine, o tarihte mevcut araştırma notu, emir talimatı ve risk sınırı daha açıklayıcıdır. Fiyatın değişmediği iddiası da m.107/1 bakımından otomatik beraat sonucu doğurmaz; özel amaç ve fiilin niteliği ayrıca incelenir.

Bilgi suistimali ve piyasa bozucu eylem ayrı mı?

SPKn m.106’daki bilgi suistimali, kamuya henüz açıklanmamış ve fiyatı, değeri veya yatırımcı kararını etkileyebilecek bilgiye dayanarak alım veya satım emri verme, emri değiştirme ya da iptal etme yoluyla kendisine veya başkasına menfaat sağlanmasına ilişkindir. Bilginin kaynağı, açıklanma zamanı, kişinin bilgiye erişimi ve işlemin bununla bağlantısı önem taşır. Her yönetici işlemi manipülasyon olmadığı gibi, her şirket bilgisi de içeriden öğrenilen bilgi niteliğinde değildir.

m.104’teki piyasa bozucu eylem ise makul ekonomik veya finansal gerekçeyle açıklanamayan, borsa ve teşkilatlanmış piyasaların güven, açıklık ve istikrar içinde çalışmasını bozacak nitelikteki ve suç oluşturmayan davranışlar bakımından idari yaptırım çerçevesidir. İlgili tebliğ ve somut karar da incelenir. İdari para cezası veya işlem yasağı verilmesi, m.107 yönünden mahkûmiyetin kanıtlandığı anlamına gelmez; her sürecin dayanağı ve başvuru yolu ayrıdır.

SPK’nın yazılı başvurusu neden kontrol edilir?

SPKn m.115/1, Kanunda tanımlanan veya atıfta bulunulan suçlarda soruşturmayı Kurulun Cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvurusuna bağlar. Bu, özel bir muhakeme şartıdır. SPK raporu, bülten duyurusu ve savcılığa yapılan başvurunun aynı belge olduğu varsayılmamalıdır.

Müdafi; başvurunun bulunup bulunmadığını, kapsadığı eylemleri, kişileri, hesapları ve işlem dönemini inceler. Sonradan eklenen fiillerin kapsamla ilişkisi ayrıca tartışılır. Başvuru suçluluğu kesinleştirmez; eksikliğinin sonucu da dosyanın aşaması ve diğer isnatlara göre değerlendirilir. Aynı dosyadaki bütün TCK suçlarının SPK iznine bağlı olduğu düşünülmemelidir.

SPK tarafından bilgi veya savunma istenmiş olmasıyla kolluğun şüpheli ifadesine çağırması karıştırılmamalıdır. Yazının hangi makamdan geldiği, hangi işlem için gönderildiği, cevap süresi ve ekleri kaydedilmelidir. İdari incelemede verilen belgeler ceza dosyasında da önem taşıyabilir. Bu nedenle cevap, gerçek kayıtlarla uyumlu hazırlanmalı; belge sunma yükümlülükleri ile ceza muhakemesindeki savunma hakları birlikte değerlendirilmelidir.

İfadeden önce şüpheli hangi haklarını kullanabilir?

CMK m.147 ve 149–150 kapsamında suçlamayı öğrenme, müdafi yardımından yararlanma, suçlama hakkında susma ve lehe delillerin toplanmasını isteme hakları vardır. Kimlik bilgileri doğru açıklanmalıdır. Susmak, suçlamayı kabul etmek değildir; ifade verme tercihi erişilebilen dosya ve belgeler üzerinden avukatla değerlendirilmelidir.

Çağrıya uymamak veya kayıtlara müdahale etmek savunma yöntemi değildir. Hangi sıfatla çağrıldığınızı, birimi ve dosya numarasını öğrenin. Binlerce emrin tarihini hafızadan tahmin etmeyin; bilmediğiniz ayrıntıyı kesin bilgi gibi söylemeyin. Müdafi seçemeyecek durumda olduğunuzu bildirerek görevlendirme isteyebilirsiniz; zorunlu müdafilik koşulları ayrıca değerlendirilir.

CMK m.150/3’teki ölçüt, hapis cezasının kanuni alt sınırının beş yıldan fazla olmasıdır. Salt m.107 isnadı bu eşiği karşılamaz; çocukluk veya kendini savunamayacak durumda bulunma gibi m.150/2 koşulları ayrıca uygulanır. Tutuklama istendiğinde ise CMK m.101/3 uyarınca seçilen veya baroca görevlendirilen müdafiin yardımı sağlanır.

CMK 154 uyarınca avukatla görüşme, vekâletname aranmadan ve konuşmalar başkalarınca duyulmadan yapılabilir. Salt m.107 isnadı, görüşmenin yirmi dört saat kısıtlanması için yeterli değildir. Olağan TCK m.220 isnadı da tek başına bu özel görüşme kısıtlaması kapsamında değildir. Dosya erişimiyle görüşme hakkı farklıdır; her bir sınırlamanın kanuni dayanağı ayrı incelenir.

Dosya incelemesi “gizlilik” denilerek engellenebilir mi?

CMK 153 dosya inceleme hakkı, müdafiin soruşturma içeriğini görmesini ve belge örneği almasını sağlar. Kısıtlama için maddede sayılan suç kapsamı, soruşturmanın amacının tehlikeye düşmesi ve savcının istemi üzerine hâkim kararı gerekir. Salt piyasa dolandırıcılığı, m.153/2 listesinde yer almaz; ayrıca örgüt gibi başka bir isnat varsa bunun koşulları incelenir.

Şüphelinin ifade tutanağı, bilirkişi raporları ve hazır bulunmaya yetkili olduğu adli işlemlerin tutanakları m.153/3 gereğince kısıtlama dışında kalır. Bununla birlikte her SPK inceleme belgesinin otomatik olarak bilirkişi raporu sayıldığı varsayılmamalıdır. Belgenin niteliği, kararın kapsamı ve somut erişim talebi değerlendirilir; UYAP’ta görünmeyen evrak yazılı olarak istenebilir.

Hesabı ve emirleri gerçekte kim yönetiyordu?

Hesabın kişinin adına olması önemli bir veridir, fakat her emri bizzat onun verdiğini tek başına göstermez. Emir iletim kanalı, telefon kaydı, cihaz ve oturum bilgisi, IP kaydı, yetkilendirme ve para hareketleri birlikte incelenmelidir. Aynı IP’nin görülmesi ortak işyeri ağıyla açıklanabilir; farklı IP bulunması da birlikte hareket edilmediğini kendiliğinden kanıtlamaz.

“Hesabımı başkası kullanıyordu” açıklaması, kimin hangi tarihte ve hangi yetkiyle işlem yaptığı belirtilmeden eksik kalır. Hesap sahibinin bilgisi, amacı, katkısı ve menfaat ilişkisi araştırılır. Çalışan veya yöneticide unvan yerine fiilî karar yetkisi, talimat içeriği ve uygulamadaki rol gösterilmelidir. TCK m.20–21 ve 37–39 çerçevesinde kişisel sorumluluk, kast ve iştirak ayrı ayrı değerlendirilir; yalnız aynı şirkette çalışmak yeterli değildir.

Emir kayıtları ve mali analiz nasıl incelenmeli?

Savunma, raporun sonucuna genel itirazla sınırlı bırakılmamalıdır. İşlem verisinin nereden alındığı, hangi dönemlerin seçildiği, iptal edilen emirlerle gerçekleşen işlemlerin ayrılıp ayrılmadığı ve hesap gruplamasının dayanağı sorulmalıdır. Başka hesaptaki davranışın neden şüpheliye bağlandığı açıkça gösterilmelidir.

Emir zamanı, miktarı, fiyatı, değişiklik ve gerçekleşme kayıtları eşleştirilmelidir.
İlgili payın günlük hacmi, likiditesi ve kamuya açık haber akışı karşılaştırılmalıdır.
Karşı hesap bağlantıları ile iletişim ve para transferlerinin tarihleri incelenmelidir.
Menfaat hesabında başlangıç pozisyonu, maliyet, satışlar ve kullanılan yöntem açıklanmalıdır.
Şüpheli dönem öncesindeki ve sonrasındaki işlemler, seçilmiş veri yanılgısını denetlemek için değerlendirilmelidir.

Örneğin rapor yalnız aynı dakikadaki karşılıklı işlemleri göstermişse, bu işlemlerin tarafların önceden anlaşmasıyla bağlantısı ve payın toplam işlem akışındaki yeri sorgulanabilir. Ortak bir haber sonrasında birbirinden bağımsız verilen emirlerle koordineli davranış aynı kabul edilmemelidir. Analiz, aleyhe verileri dışlamadan açıklayabilmelidir.

Menfaat hesabında toplam satış tutarıyla kârın aynı gösterilip gösterilmediği, hesaba dışarıdan yatırılan paranın kazanç sayılıp sayılmadığı ve aynı hareketin birden fazla hesapta tekrarlanıp tekrarlanmadığı kontrol edilmelidir. Kullanılan karşılaştırma fiyatı ve inceleme dönemi sonucu değiştirebilir. Müdafi, açıklanmayan yönteme karşı yalnız başka bir rakam sunmak yerine, farkın hangi veri veya varsayımdan kaynaklandığını gösteren denetlenebilir hesap istemelidir.

SPK’nın açıklamasında menfaat, yalnız malvarlığındaki artışla sınırlandırılmaz; zarardan kaçınma da bu kapsamda değerlendirilebilir. Bu nedenle sadece gerçekleşmiş satış kârının bulunmadığını söylemek yeterli değildir. İddia edilen yararın türü, hesaplanma yöntemi ve eylemle bağlantısı açıklığa kavuşturulmalıdır.

Uzman görüşü ve dijital delillerin korunması

CMK m.67/6 kapsamında bilimsel mütalaa alınabilir. Sermaye piyasası işlemlerini bilen uzmandan, rapordaki belirli hesaplamaları ve varsayımları incelemesi istenebilir. Uzman görüşü mahkemeyi bağlamaz; verisi, yöntemi ve sınırları açıklanmalıdır. Teknik uzman, hukuki suçluluk değerlendirmesini mahkemenin yerine yapmaz.

Aracı kurum dökümleri, gerçek araştırma notları, talimatlar ve yazışmalar özgün biçimleriyle korunmalıdır. Kaydın kimden, ne zaman ve hangi yöntemle alındığı belirtilmeli; tarih ve saat uyumsuzlukları açıklanmalıdır. Cihaz incelemesinin hukuki dayanağı, imaj ve bütünlük kayıtları müdafi tarafından denetlenebilir. Ekran görüntüsündeki tek cümle yerine ilgili konuşmanın bağlamı önemlidir.

Mesaj silmek, geriye tarihli belge düzenlemek, hesapları gizlemek veya diğer şüphelilerle ortak anlatım oluşturmak savunmayı güçlendirmez. Delil elde etme talebi yetkili merciye somutlaştırılarak sunulmalıdır. Başkasının hesabına izinsiz erişilmemeli; kayıtların eksik olması tahminle doldurulmamalıdır.

Delil talebinde kurumun adı, hesap veya emir numarası, tarih aralığı ve kaydın hangi tartışmayı aydınlatacağı belirtilmelidir. Örneğin çalışan işlemi kendi yetkisiyle yapmadığını söylüyorsa ilgili talimat ve yetki kaydının birlikte getirtilmesi istenebilir. Talebin dosyaya sunulduğunu gösteren kayıt saklanmalı; reddedilmişse gerekçesi ve eksik incelemenin savunmaya etkisi sonraki başvuruda açıkça gösterilmelidir.

Sosyal medya paylaşımında hangi sorular sorulur?

Bilgi bazlı suçlamada paylaşımın tam metni, ilk yayın zamanı, düzenlemeleri, kaynakları ve kim tarafından yapıldığı belirlenir. Olgu iddiasıyla kişisel tahmin ayrılmalı; içeriğin neden yanlış veya yanıltıcı görüldüğü açıklanmalıdır. Paylaşım öncesi ve sonrası işlemlerle sağlandığı ileri sürülen menfaat arasındaki bağ incelenir.

Bir gruba üye olmak, grubun her mesajını yazmak veya benimsemek değildir. Buna karşılık yanıltıcı içeriği yaymanın da m.107/2 kapsamında olabileceği unutulmamalıdır. “Yatırım tavsiyesi değildir” ibaresi bütün davranışları hukuka uygun hâle getirmez. Kişinin gerçek paylaşımı, bilgisi, amacı ve menfaat bağlantısı araştırılmalıdır.

Gözaltı, tutuklama ve elkoyma otomatik mi?

Hayır. Gözaltındaki haklar ve süre denetimi, yakalama ve gözaltı kayıtları üzerinden yürütülür. Tutuklamada CMK m.100–101 kapsamında kuvvetli şüpheyi gösteren somut delil, tutuklama nedeni ve ölçülülük değerlendirilir. Salt m.107, m.100/3 katalog suçları arasında değildir; bu durum genel şartlarla tutuklama ihtimalini tamamen kaldırmaz. Suçlamanın adı veya işlem hacmi tek başına yeterli değildir.

Tutuklama talebine karşı hazırlıkta toplanmış elektronik kayıtlar, kalan delillere müdahale ihtimali, kişisel bağlar ve adli kontrolün yeterliliği somutlaştırılır. Hesaplara veya varlıklara tedbir uygulanmışsa SPK soruşturmasında malvarlığına elkoymaya itiraz ayrıca değerlendirilmelidir. Tedbir kararıyla esas suçlamaya verilen cevap birbirinin yerine geçmez.

Güncel cezalar ve etkin pişmanlık düzenlemesi

SPKn m.107/1’de üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezası öngörülür; para cezasının miktarı suçtan elde edilen menfaatten az olamaz. m.107/2’de hapis aralığı aynı, adli para cezası ise beş bin güne kadardır. Uygulanacak hüküm suç tarihi ve lehe kanun ilkesiyle birlikte belirlenir; eski kaynaklardaki iki yıllık alt sınır güncel kabul edilmemelidir.

m.107/3 yalnız birinci fıkradaki suça ilişkindir. Pişmanlık gösterilerek, beş yüz bin TL’den az olmamak üzere elde edilen veya elde edilmesine sebep olunan menfaatin iki katı Hazineye ödenirse; soruşturma başlamadan önce cezaya hükmolunmaması, soruşturmada verilecek cezanın yarı oranında, kovuşturmada hüküm verilinceye kadar üçte bir oranında indirilmesi düzenlenmiştir. Bu yol bilgi bazlı suçlamaya kendiliğinden uygulanmaz. Menfaat hesabı, aşama ve diğer isnatlar değerlendirilmeden ödeme kararı verilmemelidir.

Buradaki ödeme, yatırım hesabına para yatırmak veya mağdur olduğu ileri sürülen kişiye ödeme yapmakla aynı değildir. SPK incelemesinin başlamasıyla ceza soruşturmasının başlangıcı da özdeş kabul edilmemelidir; dosyadaki tarihler hukuken değerlendirilmelidir. Düzenleme diğer suçlamaların veya özel hukuk taleplerinin tamamını sona erdiren genel bir anlaşma yolu değildir.

Savunma dosyasında son kontrol

Borsa manipülasyonu soruşturmasında savunma için önce isnat ve SPK başvurusu, sonra kişisel işlem kronolojisi hazırlanmalıdır. Her önemli iddianın karşısına ilgili kayıt, açıklanması gereken çelişki ve istenecek inceleme yazılabilir. Avukata soruşturma numarası, çağrı belgesi, işlem dökümleri, SPK raporu ve önceki ifadeler eksiksiz aktarılmalıdır.

İfade tutanağında söylenmeyen kabul veya yanlış hesap bilgisi varsa imzadan önce düzeltilmesi istenmelidir. CMK m.148/4 uyarınca müdafi olmadan kollukça alınan ifade, hâkim veya mahkeme önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz. Bu güvence, her önceki beyanın kendiliğinden yok olduğu anlamına gelmez. Savunmanın amacı hazır bir hikâye üretmek değil, gerçek verileri suçun unsurlarıyla karşılaştırarak lehe hususların incelenmesini sağlamaktır.

Güncelleme: 1 Ekim 2026. Bu içerik genel hukuki bilgilendirmedir. Suç tarihi, raporlar, işlem kayıtları ve usul kararları görülmeden beraat, tahliye veya tedbirin kaldırılması sonucu vaat edilemez.

Piyasa dolandırıcılığı soruşturması ile yatırım fonunun tasfiye süreci ayrı değerlendirilir. Yatırımcı ödeme bekliyorsa tasfiye edilen yatırım fonunda ara ödeme ve hak arama yolları, konu ayrımı için sermaye piyasası ve yatırım uyuşmazlıkları rehberleri rehberleri incelenebilir.