CMK 255 birden çok failde uzlaşma kuralına göre, bir suç birden fazla kişi tarafından işlenmişse uzlaşmanın sonucu yalnız uzlaşan kişi bakımından doğar. Diğer şüpheli veya sanıklar, aynı fiile katılmış olsalar bile başka bir kişinin yaptığı anlaşmadan kendiliğinden yararlanamaz.

Kural, failler arasında iştirak ilişkisi bulunup bulunmamasına göre değişmez. Her failin uzlaşma iradesi, edimi ve işlemin sonucu ayrı değerlendirilir.

CMK 255 Güncel Madde Metni

Birden çok fail bulunması hâlinde uzlaşma

Madde 255 – (1) Aralarında iştirak ilişkisi olsun veya olmasın birden çok kişi tarafından işlenen suçlarda, ancak uzlaşan kişi uzlaşmadan yararlanır.

CMK 255 Ne Düzenler?

Madde, aynı suç nedeniyle birden fazla fail hakkında işlem yapılan dosyalarda uzlaşmanın kişisel etkisini düzenler. Bir failin mağdurla anlaşması, diğer fail hakkındaki soruşturma veya kovuşturmayı otomatik olarak sona erdirmez.

Uzlaştırmanın kapsamı, teklif süresi, müzakere ve soruşturma evresindeki sonuçlar CMK 253 uzlaştırma yazısında; dava açıldıktan sonraki durma ve düşme sonuçları ise CMK 254 mahkemede uzlaştırma incelemesinde açıklanmıştır.

Uzlaşmanın Kişisel Olması Ne Anlama Gelir?

Uzlaşma, tarafların özgür iradeleriyle kurulan bir anlaşmadır. Bu nedenle bir failin kabulü veya edimi, uzlaşmayı kabul etmeyen ya da sürece katılmayan diğer fail adına sonuç doğurmaz.

Her kişi yönünden teklifin usulüne uygun yapılması, kabul veya ret iradesi, rapordaki imza ve edimin yerine getirilmesi ayrı ayrı incelenmelidir. Dosyanın ortak olması bu kişiselliği ortadan kaldırmaz.

İştirak İlişkisi Bulunması Sonucu Değiştirir mi?

Hayır. Faillerin müşterek fail, azmettiren veya yardım eden olarak aynı suça katılması CMK 255’in temel sonucunu değiştirmez. Kanun açıkça iştirak ilişkisi bulunsa da bulunmasa da yalnız uzlaşan kişinin yararlanacağını belirtir.

Ceza sorumluluğunun türü ile uzlaşmanın usulî sonucu farklı meselelerdir. Önce her kişinin fiile katkısı belirlenir; ardından uzlaştırma işlemi ve sonucu o kişi bakımından ayrı değerlendirilir.

Bir Fail Uzlaşır, Diğeri Uzlaşmazsa Ne Olur?

Uzlaşan fail bakımından, işlemin yapıldığı evreye ve edimin yerine getirilme biçimine göre dosya sona erebilir veya durabilir. Uzlaşmayan fail yönünden ise soruşturma ya da kovuşturma genel hükümlere göre devam eder.

Örneğin iki sanıktan biri kararlaştırılan edimi hemen yerine getirirse onun yönünden davanın düşmesi gündeme gelir. Diğer sanık uzlaşmamışsa mahkeme, o kişi hakkındaki delilleri değerlendirerek yargılamaya devam eder.

Mağdur Her Fail İçin Ayrı Karar Verebilir mi?

Evet. Mağdur, bir faille uzlaşıp diğeriyle uzlaşmama iradesi gösterebilir. Bir faile sunulan koşulların diğer fail için de aynı olması zorunlu değildir; ancak her anlaşmanın özgür iradeye dayanması ve edimin hukuka uygun olması gerekir.

Mağdurun bir faille yaptığı anlaşma, diğer fail hakkındaki şikâyet veya delil durumunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Şikâyetten vazgeçmenin tüm failler bakımından doğurabileceği sonuçlar ile uzlaşmanın kişisel etkisi birbirine karıştırılmamalıdır.

Birden Fazla Mağdur da Varsa

CMK 255 fail çokluğunu düzenler. Tek bir fiil birden fazla kişinin mağduriyetine veya zararına yol açmışsa CMK 253 uyarınca uzlaştırma için mağdur veya suçtan zarar görenlerin tamamının kabulü gerekir.

Dosyada hem birden fazla fail hem de birden fazla mağdur bulunuyorsa, fail ve mağdur eşleşmeleri, isnat edilen fiiller ve uzlaşma iradeleri ayrı bir tablo hâlinde incelenmelidir. Tek bir genel kabul beyanı her ilişkiyi açıklamaya yetmeyebilir.

Soruşturma Aşamasındaki Sonuç

Uzlaşan şüpheli edimini hemen yerine getirirse onun hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Edim ileri tarihe bırakılmış, taksite bağlanmış veya süreklilik taşıyorsa o kişi hakkında kamu davasının açılması ertelenebilir.

Uzlaşmayan şüpheli bakımından yeterli şüphe bulunuyorsa soruşturma devam eder ve koşulları varsa iddianame düzenlenir. Bir şüpheli hakkındaki uzlaşma raporu diğer şüphelinin suçluluğunu tek başına ispatlayan belge olarak kullanılamaz.

Kovuşturma Aşamasındaki Sonuç

Dava açıldıktan sonra uzlaşan sanık edimini defaten yerine getirirse yalnız onun yönünden davanın düşmesine karar verilir. Vadeli, taksitli veya sürekli edimde yalnız ilgili sanık bakımından durma sonucu doğar.

Diğer sanıklar yönünden yargılama devam eder. Mahkeme, kişiler hakkındaki hükümleri aynı dosyada farklı zamanlarda veya farklı hukuki sonuçlarla kurabilir.

Uzlaştırma Müzakerelerindeki Açıklamalar Kullanılabilir mi?

Uzlaştırma müzakereleri gizlidir. Bir failin müzakere sırasında yaptığı açıklamalar, kendisi veya diğer failler hakkındaki soruşturma, kovuşturma ya da başka davalarda delil olarak kullanılamaz.

Bu koruma, tarafların serbestçe çözüm arayabilmesi için önemlidir. Bununla birlikte uzlaştırma dışında hukuka uygun şekilde elde edilmiş deliller dosyada değerlendirilmeye devam eder.

Uygulamada Kontrol Edilmesi Gerekenler

• Her fail hakkındaki suç ve iştirak isnadı
• Suçun her kişi yönünden uzlaştırma kapsamında olup olmadığı
• Teklifin her faile ayrı ve usulüne uygun yapılması
• Mağdurun hangi fail veya faillerle uzlaştığı
• Her anlaşmadaki edim, vade ve taksit koşulları
• Rapor ve anlaşmadaki taraf imzaları
• Edimin hangi fail tarafından yerine getirildiği
• Soruşturma veya kovuşturmanın her kişi bakımından geldiği aşama
• Uzlaşmayan fail yönünden devam eden delil durumu

Uygulamada Sık Yapılan Hatalar

• Bir failin uzlaşmasının bütün failleri kapsadığını düşünmek
• İştirak hâlinde uzlaşmanın bölünemeyeceğini varsaymak
• Şikâyetten vazgeçme ile uzlaşmayı aynı kurum kabul etmek
• Teklifi yalnız faillerden birine yapıp diğerleri için sonuç çıkarmak
• Edimi kimin yerine getirdiğini belgelememek
• Birden fazla mağdur bulunan dosyalarda herkesin kabul şartını gözden kaçırmak
• Gizli müzakere açıklamalarını diğer fail aleyhine delil saymak

Sık Sorulan Sorular

Bir sanık uzlaşırsa diğer sanık da yararlanır mı?

Hayır. CMK 255 uyarınca yalnız uzlaşan kişi uzlaşmanın hukuki sonuçlarından yararlanır.

Failler birlikte hareket etmişse sonuç değişir mi?

Hayır. Aralarında iştirak ilişkisi bulunsa bile her failin uzlaşma durumu ayrı değerlendirilir.

Mağdur yalnız bir faille uzlaşabilir mi?

Evet. Mağdur bir faille uzlaşıp diğer faille uzlaşmamayı tercih edebilir.

Uzlaşmayan sanığın davası devam eder mi?

Evet. Uzlaşmayan sanık yönünden soruşturma veya kovuşturma genel hükümlere göre devam eder.

Uzlaşan sanık hakkında hangi karar verilir?

Karar dosyanın evresine ve edimin ifasına bağlıdır. Soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığı veya erteleme; kovuşturmada düşme ya da durma kararı gündeme gelebilir.

Birden fazla mağdur varsa bir kişinin kabulü yeterli midir?

Tek fiil birden fazla kişiye zarar vermişse uzlaştırma için mağdurların veya suçtan zarar görenlerin tamamının kabulü gerekir.

Bir failin uzlaştırmadaki beyanı diğer fail aleyhine delil olur mu?

Hayır. Uzlaştırma müzakerelerinde yapılan açıklamalar herhangi bir soruşturma, kovuşturma veya davada delil olarak kullanılamaz.

Sonuç

CMK 255, uzlaşmanın kişisel sonuç doğurduğunu açıkça düzenler. Aynı dosyada kaç fail bulunursa bulunsun, teklif, kabul, edim ve karar her kişi yönünden ayrı denetlenmelidir. Yalnız uzlaşan fail uzlaşmadan yararlanır; diğerleri hakkındaki süreç devam eder.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.