Ceza mahkemesinin verdiği hükmün hatalı olduğunu düşünen sanık, katılan veya diğer başvuru hakkı sahipleri bakımından temel denetim yolu istinaftır. CMK 272, hangi hükümlerin bölge adliye mahkemesinde incelenebileceğini ve hangi sınırlı hükümlere karşı istinafa gidilemeyeceğini düzenler.

CMK 272 güncel madde metni

İstinaf

Madde 272 – (1) İlk derece mahkemelerinden verilen hükümlere karşı istinaf yoluna başvurulabilir. Ancak, onbeş yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin hükümler, bölge adliye mahkemesince re’sen incelenir.

(2) Hükümden önce verilip hükme esas teşkil eden veya başkaca kanun yolu öngörülmemiş olan mahkeme kararlarına karşı da hükümle birlikte istinaf yoluna başvurulabilir.

(3) Ancak;

a) Hapis cezasından çevrilen adlî para cezaları hariç olmak üzere, sonuç olarak belirlenen onbeşbin Türk Lirası dâhil adlî para cezasına mahkûmiyet hükümlerine,

b) Üst sınırı beşyüz günü geçmeyen adlî para cezasını gerektiren suçlardan beraat hükümlerine,

c) Kanunlarda kesin olduğu yazılı bulunan hükümlere,

Karşı istinaf yoluna başvurulamaz. Bu suretle verilen hükümler tekerrüre esas olmaz.

Madde metni 8 Eylül 2026 tarihinde yürürlükteki 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu üzerinden kontrol edilmiştir. On beş bin liralık sınır, 2 Mart 2024 tarihli değişiklikle yürürlükteki metne girmiştir.

CMK 272 neyi düzenler?

Madde, ceza yargılamasında istinafın kapsamını belirler. Genel kural, ilk derece ceza mahkemelerince verilen hükümlerin bölge adliye mahkemesinde denetlenebilmesidir.

İstinaf incelemesi yalnız cezanın miktarına ilişkin değildir. Hükmün maddi olay, delil değerlendirmesi ve hukuk kurallarının uygulanması bakımından incelenmesi gündeme gelebilir.

Hangi kararlara karşı istinafa gidilebilir?

Mahkûmiyet, beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, güvenlik tedbiri, davanın reddi veya düşmesi gibi hüküm niteliğindeki kararlar kural olarak istinafa konu olabilir. Ancak CMK 272/3 veya başka bir kanun hükmü kararı kesin sayıyorsa istinaf mümkün değildir.

Bir kararın adı değil, hukuki niteliği önemlidir. Başvurudan önce kararın hüküm mü yoksa itiraz yoluna tabi bir ara karar mı olduğu belirlenmelidir. Hâkim ve mahkeme kararlarına itirazın genel kapsamı CMK 267 yazısında açıklanmıştır.

On beş yıl ve üzeri hapis cezalarında başvuru gerekir mi?

On beş yıl veya daha fazla hapis cezasına ilişkin hükümler, taraflar başvurmasa bile bölge adliye mahkemesince kendiliğinden incelenir. Buna re’sen istinaf incelemesi denir.

Re’sen inceleme bulunması, tarafların gerekçeli başvuru yapmasının gereksiz olduğu anlamına gelmez. Hükümdeki somut hukuka aykırılıkların süresinde bildirilmesi, ilgili iddiaların açık biçimde ortaya konulmasını sağlar.

Ara kararlar istinaf edilebilir mi?

Hükümden önce verilen ve hükme esas teşkil eden kararlar, ayrıca bir kanun yolu öngörülmemişse hükümle birlikte istinaf edilebilir. Bu nedenle yargılama sırasında verilen bir kararın etkisi, nihai hükme yönelik başvuruda ileri sürülebilir.

Ara karara karşı kanunda ayrıca itiraz yolu gösterilmişse o özel yol ve süre dikkate alınır. Kanun yolu türünün doğru belirlenmesi hak kaybını önler.

Hangi adli para cezaları kesindir?

Sonuç olarak belirlenen 15.000 Türk lirası dâhil adli para cezasına mahkûmiyet hükümlerine kural olarak istinaf başvurusu yapılamaz. Ancak hapis cezasından çevrilen adli para cezaları bu kesinlik kuralının dışındadır.

Bu ayrım nedeniyle yalnız hüküm fıkrasındaki para miktarına bakılmamalıdır. Adli para cezasının doğrudan mı verildiği, yoksa hapis cezasından mı çevrildiği kontrol edilmelidir.

Hangi beraat hükümleri istinafa kapalıdır?

Yalnız üst sınırı beş yüz günü geçmeyen adli para cezasını gerektiren suçlardan verilen beraat hükümleri istinafa kapalıdır. Burada ölçüt, somut olayda talep edilen ceza değil, suç için kanunda öngörülen yaptırımın üst sınırıdır.

Suç için hapis cezası da öngörülüyorsa veya adli para cezasının üst sınırı beş yüz günü aşıyorsa bu bentteki kesinlik kuralı uygulanmaz.

Kanunda kesin olduğu yazılı hükümler

CMK veya özel kanun, belirli bir hükmün kesin olduğunu açıkça düzenleyebilir. Böyle bir hükme karşı istinaf yolu, yalnız genel kural ileri sürülerek açılamaz.

Kararın kanun yolu bildirimi ile dayandığı güncel düzenleme birlikte değerlendirilmelidir. Yanlış veya eksik kanun yolu bildiriminin etkisi somut dosyanın koşullarına göre ayrıca incelenir.

Kesin hükümler tekerrüre esas olur mu?

CMK 272/3 kapsamındaki istinafa kapalı hükümler tekerrüre esas olmaz. Bu düzenleme, maddede sayılan kesin hükümlerin sonraki bir ceza dosyasında tekerrür uygulamasına dayanak yapılmasını engeller.

Ancak hükmün diğer hukuki sonuçları ile tekerrür birbirinden ayrıdır. Bir kararın istinafa kapalı olması, kararın hiçbir sonuç doğurmayacağı anlamına gelmez.

İstinaf ile itiraz arasındaki fark

İtiraz çoğunlukla hâkim kararları ve kanunda gösterilen mahkeme kararları için öngörülür. İstinaf ise temel olarak ilk derece mahkemesinin hükmünün bölge adliye mahkemesince denetlenmesidir.

İtiraz merciinin karar usulü ve kesinlik kuralı CMK 271 itiraz kararı kapsamında ele alınmıştır. Başvuru hakkı bulunan kişiler için CMK 260 da dikkate alınmalıdır.

İstinaf başvurusunda dikkat edilecek hususlar

• Hükmün istinafa açık olup olmadığı kontrol edilmelidir.
• Gerekçeli kararın tebliğ tarihi kaydedilmelidir.
• Hükmün hangi yönlerden hukuka aykırı olduğu somutlaştırılmalıdır.
• Delil değerlendirmesine ilişkin itirazlar dosya kayıtlarıyla ilişkilendirilmelidir.
• Talep edilen sonuç açıkça yazılmalıdır.
• Başvurunun yapıldığını gösteren kayıt saklanmalıdır.

CMK 231 HAGB gibi özel hükümlerde kanun yolu ve uygulanacak güncel düzenleme ayrıca kontrol edilmelidir.

Sık sorulan sorular

Her ceza mahkemesi hükmüne karşı istinafa gidilebilir mi?

Genel kural istinafın açık olmasıdır; ancak CMK 272/3 ve özel kanunlarda kesin sayılan hükümler istisnadır.

15 yıl hapis cezasında dilekçe verilmezse inceleme yapılır mı?

Evet. On beş yıl ve daha fazla hapis cezalarına ilişkin hükümler bölge adliye mahkemesince re’sen incelenir.

15.000 TL adli para cezası istinaf edilebilir mi?

Doğrudan verilen ve sonuç olarak 15.000 TL dâhil kalan adli para cezası kural olarak kesindir; hapis cezasından çevrilen para cezası istisnadır.

Beraat kararına karşı istinafa gidilebilir mi?

Kural olarak evet. Ancak yalnız üst sınırı beş yüz günü geçmeyen adli para cezasını gerektiren suçtan beraat hükmü istinafa kapalıdır.

Ara karar istinaf dilekçesinde ileri sürülebilir mi?

Hükme esas olan ve ayrıca kanun yolu bulunmayan ara karar, hükümle birlikte istinaf incelemesine taşınabilir.

Kesin hüküm tekerrüre esas olur mu?

CMK 272/3 uyarınca istinafa kapalı bırakılan hükümler tekerrüre esas olmaz.

İstinaf ile itiraz aynı kanun yolu mudur?

Hayır. İtiraz belirli kararlar, istinaf ise esas olarak ilk derece mahkemesi hükümleri için öngörülen farklı kanun yollarıdır.

Sonuç

CMK 272’ye göre ilk derece ceza mahkemesi hükümleri kural olarak istinafa açıktır. On beş yıl ve üzerindeki hapis cezaları re’sen incelenir. Düşük miktarlı doğrudan adli para cezaları, belirli beraat hükümleri ve kanunda kesin sayılan hükümler ise istinaf kapsamı dışındadır.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.