CMK 54 Tanık Ne Zaman Yemin Eder?

CMK 54 tanıklara yemin verilmesi konusunda temel kuralı ve istisnayı düzenler. Tanık kural olarak beyanı alınmadan önce ve diğer tanıklardan ayrı biçimde yemin eder.

Gerektiğinde veya kişinin tanık sıfatıyla dinlenmesinin uygun olup olmadığı konusunda tereddüt bulunuyorsa yemin, tanıklık tamamlandıktan sonraya bırakılabilir. Soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcısı da tanığa yemin verebilir.

CMK 54 Güncel Madde Metni

Tanıklara yemin verilmesi

Madde 54 – (1) Tanıklar, tanıklıktan önce ayrı ayrı yemin ederler. Gerektiğinde veya bir kimsenin tanık sıfatıyla dinlenilmesinin uygun olup olmadığında tereddüt varsa yemin, tanıklığından sonraya bırakılabilir.

(2) Soruşturma evresinde Cumhuriyet savcıları da tanıklara yemin verirler.

CMK 54’ün Amacı ve Kapsamı

Yemin, tanığın doğruyu söyleme yükümlülüğünü bildiğini ve beyanının hukuki sorumluluk taşıdığını vurgulayan bir ceza muhakemesi işlemidir. Amaç, tanığın bildiklerini gerçeğe uygun ve eksiksiz anlatmasının önemini güçlendirmektir.

Madde iki temel konuyu düzenler. İlk fıkra yeminin zamanını ve bireysel olarak verilmesini, ikinci fıkra ise soruşturma aşamasında Cumhuriyet savcısının yemin verme yetkisini açıklar.

Yeminden önce tanığa yapılması gereken açıklamalar CMK 53 tanığa yapılacak uyarılar yazısında, tanıkların ayrı dinlenmesi ise CMK 52 kapsamında ele alınmıştır.

Temel Kural: Yemin Tanıklıktan Önce Verilir

CMK 54/1’e göre tanık, olay hakkındaki esas anlatımına başlamadan önce yemin eder. Böylece gerçeği söyleme yükümlülüğünün ve yalan tanıklığın sonuçlarının farkında olarak beyanda bulunması amaçlanır.

Tanığın kimliği, yaşı, dosyadaki sıfatı ve yemine engel bir durum bulunup bulunmadığı yemin verilmeden önce kontrol edilmelidir. Tanıklıktan çekinme hakkı veya yeminsiz dinleme zorunluluğu varsa ilgili özel hükümler uygulanır.

Yeminin beyan başlamadan önce verildiği, yeminin biçimi ve tanığın yemini yerine getirdiği tutanağa açıkça yazılmalıdır.

Tanıklar Neden Ayrı Ayrı Yemin Eder?

Kanun, tanıkların topluca değil ayrı ayrı yemin etmesini öngörür. Bu düzenleme her tanığın yükümlülüğünü kişisel olarak üstlenmesini ve işlemin kimin bakımından tamamlandığının belirlenmesini sağlar.

Ayrı yemin kuralı, tanıkların birbirinden etkilenmeden dinlenmesine ilişkin CMK 52 ile uyumludur. Henüz dinlenmemiş tanıkların önceki anlatımı duymaması, her tanığın hem yemin hem beyan sürecinin bağımsız yürütülmesini destekler.

Tutanakta tanıkların isimleri ile yemin durumları ayrı ayrı gösterilmelidir. Birden fazla tanık bulunduğu için tek bir genel ifadeyle yetinilmesi, işlemin denetlenmesini güçleştirebilir.

Yemin Hangi Durumlarda Tanıklıktan Sonraya Bırakılabilir?

CMK 54 iki durumda yeminin tanıklıktan sonraya bırakılmasına izin verir:

• Somut koşullar nedeniyle bunun gerekli görülmesi.
• Kişinin tanık sıfatıyla dinlenilmesinin uygun olup olmadığı konusunda tereddüt bulunması.

Bu istisna, yeminin her dosyada serbestçe beyan sonrasına bırakılabileceği anlamına gelmez. Ertelemenin nedeninin somutlaştırılması ve tutanakta gösterilmesi gerekir.

Örneğin kişinin olayla bağlantısı nedeniyle tanık mı yoksa suç şüphesi altında bulunan kişi mi olduğu henüz açıklığa kavuşmamış olabilir. Böyle bir durumda kişinin savunma hakları zedelenmeden hukuki sıfatı değerlendirilmelidir.

Tanık Sıfatında Tereddüt Ne Anlama Gelir?

Bir kişinin dosyada “tanık” olarak gösterilmesi, hukuki sıfatını tek başına kesinleştirmez. Kendisine yöneltilen iddialar, olayla bağlantısı ve sorulacak konular, kişinin şüpheli konumunda değerlendirilmesini gerektirebilir.

Şüpheli veya sanığın susma hakkı ve kendisini suçlayıcı beyanda bulunmaya zorlanmama güvencesi vardır. Bu nedenle suç şüphesi altında bulunan kişiye tanık sıfatı verilerek yemin ettirilmesi savunma hakları bakımından ciddi sorun doğurabilir.

Tereddüt giderilmeden yemin verilmemesi, kişinin doğru hukuki statüde dinlenmesini ve uygun usul güvencelerinden yararlanmasını sağlar.

Yemin Sonradan Verilirse Ne Değişir?

Yemin tanıklık sonrasına bırakılmışsa kullanılan yemin ifadesi, tanığın doğruyu söyleyeceğine değil, bildiğini doğru söylediğine ilişkin olur. Yeminin biçimi CMK’nın takip eden hükmünde ayrıca düzenlenmiştir.

Beyan sonrası yemin, önceki anlatımın içeriğini kendiliğinden değiştirmez. Ancak tanığın verdiği beyanı doğru söylediğine ilişkin yükümlülüğü açıkça üstlenmesini sağlar.

Yeminin neden sona bırakıldığı, tanığın beyanı ve sonradan yapılan yemin aynı tutanak içinde birbirinden ayrılabilir biçimde kaydedilmelidir.

Soruşturma Aşamasında Cumhuriyet Savcısı Yemin Verebilir mi?

Evet. CMK 54/2, soruşturma evresinde Cumhuriyet savcılarının da tanıklara yemin verebileceğini açıkça düzenler.

Bu yetki, savcının yürüttüğü soruşturmada tanığı yeminli olarak dinlemesine imkân sağlar. Kollukta bilgi alınması ile Cumhuriyet savcısı huzurunda CMK 54’e uygun yemin verilerek tanık dinlenmesi aynı usul işlemi değildir.

Savcı huzurundaki yeminli dinlemede tanığın kimliği, yemine engel veya çekinme sebebi, yapılan uyarılar, yemin ve beyan soruşturma tutanağında açıkça gösterilmelidir.

Her Tanık Yemin Etmek Zorunda mı?

Hayır. CMK 54 genel kuralı düzenlemekle birlikte kanunda yeminsiz dinlenecek kişiler ve yemin konusunda özel uygulama öngörülen yakınlar bulunmaktadır.

On beş yaşını doldurmamış olanlar, yeminin niteliğini kavrayamayanlar ve kanunda belirtilen suç bağlantısına sahip kişiler CMK 50 kapsamında yeminsiz dinlenir.

Yakınlık nedeniyle tanıklıktan çekinebilecek kişi ifade vermeyi seçerse yemin verip vermemek hâkim veya mahkemenin takdirindedir. Tanığın yeminden çekinme hakkı da vardır. Bu özel durum CMK 51 yazısında açıklanmıştır.

Yemin Edilmesi Beyanı Kesin Delil Yapar mı?

Hayır. Tanığın yemin etmiş olması, beyanının otomatik olarak doğru kabul edilmesi veya tek başına hükme esas alınması anlamına gelmez.

Mahkeme tanık anlatımını olayın oluşu, tanığın bilgiyi edinme biçimi, anlatımın kendi içindeki tutarlılığı ve diğer delillerle uyumu çerçevesinde değerlendirir. Yemin, bu delil değerlendirmesinin yerine geçmez.

Beyanlar arasındaki her farklılık da kendiliğinden yalan tanıklık sonucunu doğurmaz. Bilinçli gerçeğe aykırılık iddiası, koşulları ve delilleriyle değerlendirilmelidir. Konunun ceza hukuku yönü TCK 272 yalan tanıklık suçu yazısında ele alınmıştır.

Yemin Verilmemesi Tanık Beyanını Geçersiz Kılar mı?

Yemin verilmesi gereken bir tanığın yeminsiz dinlenmesi bir usul sorunudur. Bunun beyan ve hüküm üzerindeki etkisi, dosyadaki koşullar değerlendirilmeden otomatik biçimde belirlenemez.

Tanığın aslında yeminsiz dinlenmesi gereken kişilerden olup olmadığı, yemin verilmemesinin nedeni, beyanın hükümdeki ağırlığı, diğer deliller ve savunma hakkına etkisi birlikte incelenmelidir.

İtirazda yalnız “tanığa yemin verilmedi” denilmesi yerine, tanığın hukuki durumu, tutanak içeriği ve eksikliğin yargılama sonucuna somut etkisi açıklanmalıdır.

Uygulamada Tutanakta Neler Bulunmalıdır?

• Tanığın kimliği ve dosyadaki sıfatı.
• Yemin verilmeyen veya yemin konusunda özel durum bulunan hâlin kanuni dayanağı.
• Yeminin tanıklıktan önce mi sonra mı verildiği.
• Yemin sonradan verilmişse erteleme nedeni.
• Yeminin ayrı biçimde yerine getirildiği.
• Soruşturma aşamasında işlemi yapan Cumhuriyet savcısı ve hazır bulunan kişiler.
• Tanığın beyanı ile imza veya imzadan kaçınma durumu.

Yeminin beyan öncesinde ve sonrasında hangi sözlerle edileceği ile yemin sırasında ayağa kalkma kuralı, CMK 55 tanık yemini yazısında açıklanmıştır.

Yemin zamanı belirlendikten sonra tanığın yemini yüksek sesle, yazılı olarak veya tercüman aracılığıyla nasıl yerine getireceği CMK 56 kapsamında düzenlenir.

Sık Sorulan Sorular

Tanık yemin etmeden ifade verebilir mi?

Temel kural yeminin tanıklıktan önce verilmesidir. Ancak gerekli hâllerde veya tanık sıfatında tereddüt varsa yemin beyan sonrasına bırakılabilir.

Tanıklar topluca yemin edebilir mi?

Hayır. CMK 54 tanıkların ayrı ayrı yemin etmesini öngörür.

Savcı tanığa yemin verebilir mi?

Evet. Soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı tanığa yemin verebilir.

Poliste verilen ifade yeminli tanıklık sayılır mı?

Kollukta bilgi alınması ile Cumhuriyet savcısı veya mahkeme huzurunda CMK 54’e uygun yemin verilerek tanığın dinlenmesi aynı işlem değildir. Tutanak ve işlemi yapan makam kontrol edilmelidir.

On beş yaşından küçük tanığa yemin verilir mi?

Hayır. Dinleme sırasında on beş yaşını doldurmamış kişi CMK 50 uyarınca yeminsiz dinlenir.

Yemin eden tanığın söylediği mutlaka doğru kabul edilir mi?

Hayır. Yemin beyanı kesin delile dönüştürmez. Tanık anlatımı diğer delillerle birlikte değerlendirilir.

Yemin beyan sonrasına bırakılırsa tutanağa yazılmalı mı?

Evet. Ertelemenin nedeni, tanığın beyanı ve sonradan yerine getirilen yemin açıkça tutanağa geçirilmelidir.

Sonuç

CMK 54’e göre tanıklar kural olarak tanıklıktan önce ve ayrı ayrı yemin eder. Gerekli hâllerde veya kişinin tanık sıfatında tereddüt bulunması durumunda yemin, beyan sonrasına bırakılabilir.

Soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı da yemin verebilir. Yemin işlemi uygulanırken yeminsiz dinlenecek kişiler, yakın tanığın özel durumu ve kişinin şüpheli olabileceğine ilişkin tereddütler önceden değerlendirilmelidir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.