CMK 57 Tanık Tekrar Dinlenirse Yeniden Yemin Eder mi?

CMK 57 tanığın tekrar dinlenmesi hâlinde yeminin nasıl uygulanacağını düzenler. Yeminle dinlenmiş bir tanık aynı soruşturma veya aynı kovuşturma evresinde yeniden dinlenecekse, yeni yemin verilmesi yerine önceki yeminin hatırlatılmasıyla yetinilebilir.

Bu kolaylık her yeniden dinleme için geçerli değildir. Önceki dinlemede tanığa yemin verilmiş olması ve ikinci dinlemenin aynı muhakeme evresi içinde yapılması gerekir.

CMK 57 Güncel Madde Metni

Tanığın tekrar dinlenmesi

Madde 57 – (1) Yemin ile dinlenen tanığın aynı soruşturma veya kovuşturma evresinde tekrar dinlenmesi gerektiğinde, yeniden yemin verilmeyip önceki yemini hatırlatılmakla yetinilebilir.

CMK 57’nin Amacı ve Kapsamı

Madde, aynı evrede daha önce usulüne uygun biçimde yemin etmiş tanığın yeniden dinlenmesi sırasında yemin işleminin gereksiz yere tekrarlanmasını önleyen bir usul kolaylığı sağlar.

Önceki yemin ortadan kalkmaz. Tanığa bu yemin hatırlatılarak gerçeği söyleme yükümlülüğünün devam ettiği vurgulanır ve yeni beyan bu bilinçle alınır.

Hüküm tanığın hangi sözlerle yemin edeceğini değil, tekrar dinlemede yeni bir yemine gerek olup olmadığını düzenler. Yemin metni CMK 55, yeminin yerine getirilme yöntemi ise CMK 56 kapsamında açıklanmıştır.

Tanık Hangi Durumlarda Tekrar Dinlenebilir?

CMK 57, tekrar dinlemenin sebeplerini sınırlı biçimde saymaz. Somut dosyada tanığın yeniden dinlenmesi gerekli görülmelidir.

Uygulamada ihtiyaç şu durumlarda ortaya çıkabilir:

• İlk anlatımda açıklanmayan önemli bir noktanın bulunması.
• Yeni bir delilin tanığa sorulmasının gerekmesi.
• Tanığın farklı tarihlerdeki anlatımları arasında açıklanması gereken ayrılık bulunması.
• Başka bir tanık veya sanık beyanıyla ortaya çıkan çelişkinin sorulması.
• Tarafların sonradan önem kazanan bir konuda soru yöneltmek istemesi.
• İlk dinlemenin teknik veya iletişim sorunları nedeniyle eksik kalması.

Bu örnekler tanığın her talepte yeniden çağrılacağı anlamına gelmez. Yeniden dinlemenin dosyanın aydınlatılmasına katkısı ve gerekliliği yetkili makam tarafından değerlendirilir.

Tanığın Tekrar Dinlenmesini Kim İsteyebilir?

Soruşturma evresinde yeni delil veya açıklığa kavuşturulması gereken bir konu bulunduğu ileri sürülerek Cumhuriyet savcısından tanığın yeniden dinlenmesi istenebilir.

Kovuşturma evresinde sanık, müdafi, katılan veya vekil; tanığın yeniden dinlenmesini gerektiren somut konuyu mahkemeye bildirebilir. Talepte yalnız “tanık tekrar dinlensin” denilmesi yerine, hangi hususun neden yeniden sorulması gerektiği açıklanmalıdır.

Mahkeme de dosyanın aydınlatılması için tanığı yeniden dinlemeye karar verebilir. Tanığın çağrılması ve gerektiğinde zorla getirilmesiyle ilgili genel usul CMK 43 kapsamında uygulanır.

Tekrar Dinlenen Tanığa Yeniden Yemin Verilir mi?

CMK 57’ye göre aynı soruşturma veya aynı kovuşturma evresinde tekrar dinlenen tanığa yeni yemin verilmeyip önceki yemini hatırlatılmakla yetinilebilir.

Kanundaki “yetinilebilir” sözü, bunun bir usul imkânı olduğunu gösterir. Hüküm, her durumda yeni yemin verilmesini yasaklayan bir düzenleme değildir. Ancak koşullar mevcutsa önceki yeminin hatırlatılması yeterli kabul edilebilir.

Hatırlatma yapılırken tanığın önceki dinlemesinde yemin ettiği ve yeni anlatımında da gerçeği söyleme yükümlülüğünün devam ettiği açıkça belirtilmelidir. Bu işlemin tutanağa yazılması, sonradan yapılacak denetim bakımından önemlidir.

Önceki Yeminin Hatırlatılması Ne Demektir?

Hatırlatma, tanığın daha önce yemin ettiğinin yalnız dosya içinde varsayılması değildir. Yeniden dinleme başlamadan önce önceki yemin tanığa bildirilmelidir.

Tanığa ilk dinlemede yemin ettiği, aynı evrede tekrar dinlendiği ve önceki yemininin geçerliliğini koruduğu açıklanabilir. Ardından yeni veya tamamlayıcı sorulara geçilir.

Tutanakta önceki yeminli dinlemenin tarihi, yeniden dinlemenin aynı evrede olduğu ve yeminin tanığa hatırlatıldığı anlaşılabilir biçimde gösterilmelidir.

“Aynı Soruşturma veya Kovuşturma Evresi” Ne Anlama Gelir?

Ceza muhakemesinde soruşturma ve kovuşturma birbirinden ayrı evrelerdir. Soruşturma, yetkili mercilerce suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar; kovuşturma ise iddianamenin kabulünden hükmün kesinleşmesine kadar geçen evreyi ifade eder.

CMK 57’deki kolaylık, aynı soruşturma içinde veya aynı kovuşturma içinde tekrar dinleme bakımından düzenlenmiştir. Tanığın farklı bir oturumda dinlenmesi tek başına farklı evreye geçildiğini göstermez.

Tanık soruşturma sırasında yeminle dinlenmiş, daha sonra dava açılarak kovuşturma evresinde dinlenecekse artık aynı evreden söz edilemez. Bu durumda CMK 57’deki hatırlatma istisnasına değil, yemin verilmesine ilişkin genel kurallara göre hareket edilmelidir.

Aynı Gün İçinde Olması Şart mı?

Hayır. CMK 57, tekrar dinlemenin aynı gün veya aynı duruşma oturumunda yapılmasını şart koşmaz. Ölçüt, işlemlerin aynı soruşturma veya aynı kovuşturma evresinde bulunmasıdır.

Tanık aynı duruşmada kısa bir aradan sonra yeniden çağrılabileceği gibi, başka bir oturumda da tekrar dinlenebilir. Her iki durumda önceki yeminin varlığı ve aynı evrede bulunma koşulu kontrol edilir.

Aradan zaman geçmiş olması, tanığa önceki yeminin açıkça hatırlatılmasını daha önemli hâle getirir. İlk yemin ve yeni hatırlatma kaydı tutanaklardan belirlenebilmelidir.

İlk Dinlemede Yemin Verilmemişse CMK 57 Uygulanır mı?

Hayır. Madde açıkça “yemin ile dinlenen tanık” hakkında uygulanır. İlk dinlemede yemin verilmemişse hatırlatılabilecek önceki bir yemin bulunmaz.

Tanığın ilk dinlemede yeminsiz dinlenmesinin kanuni bir nedeni olabilir. Örneğin CMK 50 kapsamındaki kişiler yeminsiz dinlenir. Bu kişilerin yeniden dinlenmesinde de hukuki durumları ve yemin koşulları yeniden değerlendirilmelidir.

İlk dinlemede yemin verilmesi gerekirken verilmemişse, bu eksiklik CMK 57’deki hatırlatma yöntemiyle giderilmiş sayılamaz. Önceki tutanak ve tanığın yemin durumu ayrıca incelenmelidir.

Tanığın Önceki Beyanı ile Yeni Beyanı Çelişirse Ne Olur?

Tekrar dinlemenin önemli nedenlerinden biri, beyanlar arasındaki farklılıkların açıklığa kavuşturulmasıdır. Tanığa hangi sözleri arasında ayrılık bulunduğu açıkça sorulmalı ve açıklaması tutanağa geçirilmelidir.

Her farklılık bilinçli olarak gerçeğe aykırı beyanda bulunulduğunu göstermez. Zamanın geçmesi, algılama koşulları, sorunun soruluş biçimi veya hatırlama güçlüğü anlatım farklılığına yol açabilir.

Mahkeme, tanığın açıklamasını diğer delillerle birlikte değerlendirir. Gerçeğe bilerek aykırı tanıklık iddiasının ceza hukuku yönü TCK 272 yalan tanıklık suçu kapsamında ayrıca incelenir.

Tekrar Dinlemede Taraflar Soru Sorabilir mi?

Tanığın yeniden dinlenmesinin amacı, eksik veya tartışmalı konuların açıklığa kavuşturulmasıdır. Bu nedenle yeniden dinlemeye yol açan hususlarla ilgili sorular önem taşır.

Soruların somut olayla bağlantılı, anlaşılır ve tanığın bilgisini ortaya çıkarmaya elverişli olması gerekir. Tanığı yönlendiren, yanıltıcı veya gereksiz biçimde tekrarlanan sorulara izin verilmemesi mümkündür.

Özellikle önceki anlatımla çelişki ileri sürülüyorsa, hangi beyanın hangi bölümünün açıklanması gerektiği somutlaştırılmalıdır. Böylece tekrar dinleme yalnız biçimsel bir işleme dönüşmez.

Tekrar Dinleme Tutanağında Neler Bulunmalıdır?

• Tanığın kimliği ve daha önce hangi tarihte dinlendiği.
• İlk dinlemede yemin verildiğine ilişkin kayıt.
• Yeniden dinlemenin aynı soruşturma veya kovuşturma evresinde yapıldığı.
• Tanığa önceki yemininin hatırlatıldığı.
• Tekrar dinlemeyi gerekli kılan konu veya karar.
• Tanığa yöneltilen tamamlayıcı sorular ve cevaplar.
• Önceki beyanla farklılık varsa tanığın açıklaması.
• Hazır bulunan kişiler ve imzalar.

Usul Eksikliği Beyanı Geçersiz Kılar mı?

Yeniden dinlenen tanığa önceki yeminin hatırlatılmaması veya ilk yeminin varlığının tutanaktan anlaşılamaması usule ilişkin bir sorun oluşturabilir.

Bunun beyan ve hüküm üzerindeki etkisi somut dosyada değerlendirilir. Tanığın yemin yükümlülüğü, ilk dinleme tutanağı, yeni beyanın karardaki ağırlığı, diğer deliller ve savunma hakkına etkisi birlikte incelenmelidir.

İtiraz ileri sürülecekse eksikliğin yalnız varlığı değil, tanık anlatımının değerlendirilmesini veya yargılama sonucunu nasıl etkilediği de açıklanmalıdır.

Tanığın kimlik bilgilerinin alınması, ağır tehlike hâlinde gizlenmesi ve korumalı biçimde yeniden dinlenmesi gereken durumlar CMK 58 gizli tanık ve tanığın korunması yazısında açıklanmıştır.

Sık Sorulan Sorular

Tanık ikinci kez dinlendiğinde tekrar yemin eder mi?

Aynı soruşturma veya aynı kovuşturma evresinde daha önce yeminle dinlenmişse, yeniden yemin verilmeyip önceki yeminin hatırlatılmasıyla yetinilebilir.

Önceki yeminin hatırlatılması zorunlu mudur?

CMK 57, yeni yemin yerine önceki yeminin hatırlatılmasına dayanır. Bu yöntem seçilmişse hatırlatmanın tanığa yapılması ve tutanağa geçirilmesi gerekir.

Tanık aylar sonra tekrar dinlenirse eski yemin geçerli olur mu?

Kanun belirli bir gün sınırı koymaz. Tanık aynı soruşturma veya kovuşturma evresindeyse ve önceki dinlemesi yeminliyse hatırlatma yöntemi uygulanabilir.

Savcılıkta yemin eden tanığa mahkemede yemin verilir mi?

Soruşturma ve kovuşturma farklı evrelerdir. CMK 57’deki aynı evre koşulu bulunmadığından mahkemedeki dinlemede genel yemin kuralları uygulanır.

İlk ifadede yemin yoksa önceki ifade hatırlatılabilir mi?

Önceki beyan sorulabilir; ancak CMK 57 anlamında “önceki yemini hatırlatma” yöntemi uygulanamaz, çünkü ilk dinlemede verilmiş bir yemin yoktur.

Tanığın tekrar dinlenmesini sanık isteyebilir mi?

Evet. Sanık veya müdafi, yeniden dinlenmesi gereken somut konuyu ve bunun dosya açısından önemini açıklayarak mahkemeden talepte bulunabilir. Talep hakkında mahkeme karar verir.

İki beyan çelişirse tanık otomatik olarak yalan tanıklık yapmış olur mu?

Hayır. Farklılığın nedeni ve tanığın açıklaması diğer delillerle birlikte değerlendirilir. Bilinçli gerçeğe aykırılık ayrıca kanıtlanmalıdır.

Sonuç

CMK 57’ye göre yeminle dinlenmiş tanık aynı soruşturma veya aynı kovuşturma evresinde yeniden dinlenecekse, yeni yemin yerine önceki yeminin hatırlatılmasıyla yetinilebilir.

Bu yöntemin uygulanabilmesi için ilk dinlemenin yeminli olması, yeniden dinlemenin aynı evrede yapılması ve hatırlatma işleminin tutanakta açıkça gösterilmesi gerekir. Soruşturmadan kovuşturmaya geçildiğinde ise aynı evre koşulu bulunmaz.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.