CMK 56 Tanık Yemini Nasıl Yerine Getirilir?

CMK 56 yeminin yerine getirilmesi için tanığın yemin sözlerini nasıl ifade edeceğini düzenler. Temel kural, tanığın yemin metnini yüksek sesle tekrar etmesi veya okumasıdır.

İşitme veya konuşma engelli tanıklar bakımından okuma ve yazma durumuna göre farklı yöntemler uygulanır. Okuma ve yazma bilen tanık yemin biçimini yazar ve imzalar; bilmeyen tanık ise işaretlerini anlayan bir tercüman aracılığıyla ve işaretle yemin eder.

CMK 56 Güncel Madde Metni

Yeminin yerine getirilmesi

Madde 56 – (1) Tanık, yüksek sesle tekrar ederek veya okuyarak yemin eder.

(2) Okuma ve yazma bilen sağır veya dilsizler yemin biçimini yazarak ve imzalarını koyarak yemin ederler. Okuma ve yazma bilmeyen sağır veya dilsizler işaretlerinden anlayan bir tercüman aracılığıyla ve işaretle yemin ederler.

Yürürlükteki madde metni ikinci fıkrada “sağır veya dilsiz” ifadelerini kullanmaktadır. Bu yazının açıklama bölümlerinde aynı kişiler için güncel ve kapsayıcı anlatımla “işitme veya konuşma engelli tanık” ifadesi tercih edilmiştir; yukarıdaki kanun metni ise değiştirilmeden aktarılmıştır.

CMK 56’nın Amacı ve Kapsamı

Madde, yemin sözlerinin yalnızca tanığa okunmasıyla yetinilmemesini; tanığın yemini bizzat ve anlaşılabilir biçimde yerine getirmesini amaçlar. Böylece işlemin tanığın iradesini yansıtıp yansıtmadığı tutanak üzerinden denetlenebilir.

Birinci fıkra sözlü yemin yöntemini, ikinci fıkra işitme veya konuşma engeli bulunan tanığın yemin yöntemini düzenler. Özel yöntemin belirlenmesinde tanığın okuma ve yazma bilip bilmemesi esas alınır.

Yeminde söylenecek cümleler ve yemin sırasında ayağa kalkma kuralı CMK 55 tanık yemini yazısında; yeminin beyan öncesinde veya sonrasında verilmesi ise CMK 54 kapsamında açıklanmıştır.

Tanık Yüksek Sesle Nasıl Yemin Eder?

CMK 56/1’e göre tanık iki yoldan biriyle sözlü olarak yemin edebilir:

• Yemin sözlerini işlemi yöneten makamın ardından yüksek sesle tekrar eder.
• Önünde bulunan yemin metnini yüksek sesle okur.

Her iki yöntemde de tanığın pasif biçimde dinlemesi yeterli değildir. Tanık, kanuni yemin cümlesini kendi sesiyle ifade ederek işlemi yerine getirir.

Tekrar yöntemi kullanılacaksa yemin sözleri tanığın anlayıp doğru biçimde yineleyebileceği açıklıkta söylenmelidir. Okuma yöntemi kullanılacaksa tanığın önündeki metin, yeminin zamanına uygun cümleyi içermelidir.

Tekrar Etme ile Okuma Arasında Fark Var mı?

Her iki yöntem de kanunda eşit biçimde kabul edilmiştir. Tanığın mutlaka yazılı metinden okuması veya mutlaka hâkimden duyduğu sözleri tekrar etmesi zorunlu değildir.

Belirleyici olan, CMK 55’te gösterilen yemin cümlesinin yüksek sesle ve tanık tarafından söylenmesidir. Tanığın okuma güçlüğü varsa tekrar yöntemi; metni okuyabiliyorsa doğrudan okuma yöntemi kullanılabilir.

Yeminin tanıklıktan önce mi sonra mı verildiği de metni değiştirir. Beyan öncesinde “söyleyeceğime”, beyan sonrasında “söylediğime” ifadesi kullanılır. Bu nedenle hazır yemin metninin işlem zamanına uygunluğu kontrol edilmelidir.

Tanığın Yemin Metnini Anlaması Gerekir mi?

Yeminin şeklen söylenmesi kadar tanığın işlemin anlamını kavrayabilmesi de önemlidir. Tanığa, gerçeği söyleme yükümlülüğü ile yalan tanıklığın sonuçları yeminden önce açıklanır.

Tanık kullanılan dili yeterince anlamıyorsa, iletişim kurulmasını sağlayacak uygun tercüme yöntemi değerlendirilmelidir. Yemin metnini anlamadan yalnızca sesleri tekrar etmek, işlemin amacını gerçekleştirmeyebilir.

Yeminin niteliğini ve önemini kavrayamayan kişilere yemin verilmeyeceği CMK 50 kapsamında ayrıca düzenlenmiştir. Bu nedenle önce yemine engel durum, ardından yemin yöntemi belirlenmelidir.

Okuma ve Yazma Bilen İşitme veya Konuşma Engelli Tanık Nasıl Yemin Eder?

CMK 56/2’ye göre okuma ve yazma bilen kişi, yemin biçimini yazarak ve imzasını koyarak yemin eder. Bu yöntemde tanığın kanuni yemin cümlesini bizzat yazması ve yazdığı metni imzalaması gerekir.

Yalnızca önceden hazırlanmış bir metnin tanığa gösterilmesi, kanundaki “yazarak ve imzalarını koyarak” şartıyla aynı değildir. İşlemin tanık tarafından yazılıp imzalandığı tutanakta açıkça belirtilmelidir.

Yazılı yemin metni, tanıklığın zamanına uygun olmalıdır. Yemin beyan öncesindeyse geleceğe, beyan sonrasındaysa tamamlanan anlatıma ilişkin CMK 55 cümlesi yazılır.

Okuma ve Yazma Bilmeyen Tanık Nasıl Yemin Eder?

Okuma ve yazma bilmeyen işitme veya konuşma engelli tanık, işaretlerinden anlayan bir tercüman aracılığıyla ve işaretle yemin eder.

Tercümanın görevi yalnız yemin sözlerini aktarmak değildir. Tanığın kullandığı işaretleri doğru anlayabilmesi ve tanıkla karşılıklı iletişim kurabilmesi gerekir. Kullanılan iletişim yöntemi, tercümanın kimliği ve yemin işleminin nasıl tamamlandığı tutanakta gösterilmelidir.

Bu yöntem, tanığın engeli nedeniyle yemin işleminden dışlanmasını önler. Tanığın yemin yükümlülüğü varsa, iletişim biçimi onun yemin iradesini açıklayabileceği şekilde uyarlanır.

Tercüman Ne Zaman Gereklidir?

CMK 56/2’deki özel düzenleme, okuma ve yazma bilmeyen işitme veya konuşma engelli tanık için işaretlerinden anlayan tercümanı öngörür.

Tanığın okuma ve yazma bilmesi hâlinde kanundaki temel özel yöntem, yemini yazması ve imzalamasıdır. Bununla birlikte tanığın durumu, iletişim ihtiyacı veya kullanılan işaret sistemi ayrıca destek gerektiriyorsa işlemin anlaşılabilir yürütülmesi için uygun tedbirler değerlendirilmelidir.

Tercümanın tanık adına yemin etmesi söz konusu değildir. Yemini yerine getiren tanıktır; tercüman yemin sözleri ile tanığın işaretleri arasındaki iletişimi sağlar.

Yemin İşlemi Tutanakta Nasıl Gösterilmelidir?

Tutanak, yemin yönteminin kanuna uygunluğunu sonradan incelemeye imkân vermelidir. Yalnız “tanığa yemin verildi” şeklindeki genel bir kayıt, özellikle özel yöntemin uygulandığı hâllerde yetersiz kalabilir.

Tutanakta şu bilgilerin bulunması önemlidir:

• Yeminin tanıklıktan önce mi sonra mı yerine getirildiği.
• Tanığın metni yüksek sesle tekrar mı ettiği, yoksa okuduğu mu.
• Yazılı yöntem kullanıldıysa metnin tanık tarafından yazıldığı ve imzalandığı.
• İşaretle yemin edilmişse kullanılan iletişim yöntemi.
• Tercümanın kimliği ve tanığın işaretlerini anlayabildiği.
• Tanığa yapılan uyarılar ve yemine engel bir durum bulunmadığı.
• İşlem sırasında hazır bulunan kişiler ve imzalar.

Yemin Yöntemindeki Eksiklik Beyanı Geçersiz Kılar mı?

Tanığın yüksek sesle tekrar etmemesi veya okumaması, yazılı yöntemde metni kendisinin yazıp imzalamaması ya da gerekli tercüman olmadan işaretle yemin ettirilmesi bir usul eksikliği oluşturabilir.

Ancak eksikliğin tanık beyanı ve hüküm üzerindeki etkisi her olayda otomatik olarak aynı değildir. Tanığın yemin etmesi gereken kişilerden olup olmadığı, iletişim kurup kuramadığı, tutanak içeriği, beyanın karardaki ağırlığı ve diğer deliller birlikte değerlendirilmelidir.

Bir itiraz ileri sürülecekse yalnızca şekli eksikliği belirtmek yerine, bunun tanığın yemini anlayarak yerine getirmesine, savunma hakkına veya yargılama sonucuna etkisi somutlaştırılmalıdır.

Yemin Edilmesi Tanık Beyanını Kesinleştirir mi?

Hayır. Yeminin usulüne uygun biçimde yerine getirilmesi, tanık anlatımını tek başına kesin delil hâline getirmez.

Mahkeme tanık beyanını olayın koşulları, tanığın bilgiyi nasıl edindiği, anlatımın tutarlılığı ve diğer delillerle uyumu içinde değerlendirir. Yemin, delil değerlendirmesinin yerine geçmez.

Tanığın gerçeğe bilerek aykırı beyanda bulunduğu iddiası ayrıca ve somut delillerle incelenir. Konunun ceza hukuku yönü TCK 272 yalan tanıklık suçu yazısında ele alınmıştır.

Uygulamada Hangi Sıra İzlenir?

Tanığın kimliği ve hukuki sıfatı belirlendikten sonra çekinme hakkı ile yemine engel durumlar kontrol edilir. Ardından gerçeği söyleme yükümlülüğü, yalan tanıklığın sonuçları ve yeminin önemi açıklanır.

Bu uyarıların kapsamı CMK 53 yazısında açıklanmıştır. Yemin verilecekse zamanına uygun CMK 55 cümlesi seçilir ve tanığın durumuna göre CMK 56’daki sözlü, yazılı veya işaretle yöntem uygulanır.

Son olarak yemin yöntemi, beyan ve imzalar tutanağa geçirilir. Tanığın iletişim ihtiyacı veya yönteme ilişkin özel durum varsa bunun gerekçesi de kayda yazılır.

Yeminle dinlenmiş tanığın aynı soruşturma veya kovuşturma evresinde yeniden dinlenmesinde önceki yeminin hatırlatılması, CMK 57 tanığın tekrar dinlenmesi yazısında açıklanmıştır.

Sık Sorulan Sorular

Tanık yemini yüksek sesle söylemek zorunda mı?

Temel yöntemde evet. Tanık yemin sözlerini yüksek sesle tekrar eder veya yazılı metinden okur. Kanundaki özel durumlarda yazılı ve işaretle yemin yöntemleri uygulanır.

Tanık yemin metnini kâğıttan okuyabilir mi?

Evet. CMK 56 tanığın yemin sözlerini yüksek sesle okuyarak yerine getirmesine açıkça izin verir.

Tanığın sadece “yemin ederim” demesi yeterli mi?

Kanun yemin cümlesini ve yerine getirilme biçimini belirlemiştir. Bu nedenle CMK 55’teki tam metnin, CMK 56’daki uygun yöntemle ifade edilmesi gerekir.

İşitme engelli tanık yazılı olarak yemin edebilir mi?

Okuma ve yazma biliyorsa yemin biçimini kendisi yazar ve imzalar. Yöntem tutanakta açıkça gösterilmelidir.

Okuma yazma bilmeyen konuşma engelli tanık nasıl yemin eder?

Tanığın işaretlerinden anlayan bir tercüman aracılığıyla ve işaretle yemin edilir.

Tercüman tanık yerine yemin eder mi?

Hayır. Yemini tanık yerine getirir. Tercüman, yemin sözleri ile tanığın işaretleri arasındaki iletişimi sağlar.

Yemin yöntemi yanlış uygulanırsa ne yapılabilir?

Tutanak, tanığın durumu ve kullanılan yöntem incelenmelidir. Eksikliğin beyanın güvenilirliğine, savunma hakkına veya kararın sonucuna etkisi somut biçimde ileri sürülebilir.

Sonuç

CMK 56’ya göre tanık kural olarak yemin sözlerini yüksek sesle tekrar ederek veya okuyarak yemin eder. İşitme veya konuşma engelli tanığın yöntemi ise okuma ve yazma durumuna göre yazıp imzalama ya da tercüman aracılığıyla işaretle yemin biçiminde belirlenir.

Yemin işleminin amacı tanığın iradesini açık ve denetlenebilir biçimde ortaya koymaktır. Uygulanan yöntemin, yemin metninin ve varsa tercüman bilgilerinin tutanağa ayrıntılı şekilde geçirilmesi gerekir.

Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacı taşır. Somut olayın suç tarihi, delilleri ve usulî durumu değerlendirilmeden hukuki görüş yerine kullanılamaz.