Çocuğum Başkasının Eşyasına Zarar Verdi: Ödemek Zorunda mıyım?

Çocuğunuzun başkasının eşyasına zarar vermesi, istenen tutarı sırf anne veya baba olduğunuz için koşulsuz ödeyeceğiniz anlamına gelmez. Ancak çocuğun yaşadığı aile topluluğunda ev başkanı sıfatınız varsa, Türk Medeni Kanunu’nun 369. maddesi uyarınca sorumluluğunuz doğabilir. Olayın gerektirdiği dikkatle gözetim yaptığınızı veya gerekli özeni gösterseniz de zararın önlenemeyeceğini ispat ederek bu sorumluluktan kurtulabilirsiniz. Çocuğun verdiği zarardan sorumluluk incelenirken önce olayın nasıl gerçekleştiği, ev başkanının kim olduğu ve gerçek zarar belirlenmelidir.

Bu yazı, çocuğunun kırdığı, çizdiği veya kullanılamaz hâle getirdiği bir eşya nedeniyle ödeme talebiyle karşılaşan anne ve babalar içindir. Yaralanma, motorlu araç işletilmesi veya bir işin görülmesi sırasında doğan zararlar ayrıca özel hükümler gerektirebilir.

Ödeme talebi geldiğinde önce neyi kontrol etmelisiniz?

Hasarlı eşya bir araçsa araç çizilmesi veya cam kırılmasında zarar belgeleri yazısı incelenebilir. Olay balkon kullanımından kaynaklanıyorsa balkondan düşen saksıda sorumlu kişinin belirlenmesi rehberi de ilgili ayrımları ele alır.

Karşı tarafın gönderdiği toplam bedeli incelemeden borç kabulü veya ödeme taahhüdü içeren bir belge imzalamayın. Önce çocuğun hangi davranışının hangi hasara neden olduğunu öğrenin. Eşyanın zarar gördüğünün kanıtlanması ile zararı çocuğunuzun verdiğinin kanıtlanması ayrı konulardır.

Olayın tarihini, yerini, tanıklarını ve hasarın ilk hâlini kaydedin. Çocuğun anlatımını yönlendirici sorularla değiştirmeden dinleyin. Kamera görüntüsü varsa korunmasını isteyin; size hukuka uygun olarak ulaşan kayıtların özgün dosyalarını saklayın. Hasarlı eşya tamir edilecekse önce fotoğraf, servis tespiti ve mümkünse ayrıntılı onarım teklifi alınmasını önerin. Güvenlik için gerekli onarımın sırf tartışma sürüyor diye ertelenmesi de doğru değildir.

Zarar gören, çocuğun fiilini, zararını ve aradaki neden bağlantısını ortaya koymalıdır. Ev başkanlığına dayalı talepte çocuğun ilgili ev halkından olması da önemlidir. Bu koşullar gösterildiğinde, gerekli gözetimi yaptığınıza veya zararın gerekli özenle de önlenemeyeceğine ilişkin ispat size düşer. TMK 369 ile HMK 190 birlikte değerlendirilir.

Ev başkanı her zaman baba mıdır?

Hayır. Ev başkanı, aile hâlinde birlikte yaşayan topluluğu kanuna, sözleşmeye veya örfe göre yönetme yetkisi bulunan kişidir. Bu terim yalnız babayı veya evin tapu sahibini ifade etmez. Anne ve babanın çocukla birlikte yaşadığı ve aileyi birlikte yönettiği durumda her ikisinin ev başkanlığı gündeme gelebilir. Birden fazla ev başkanı bulunması da mümkündür.

Boşanma, ayrı yaşama veya çocuğun başka bir aile yanında kalması hâlinde nüfus kaydına bakılarak sonuç verilmemelidir. Velayet kararı, çocuğun olay dönemindeki yaşam düzeni, bakım ve gözetimin kim tarafından üstlenildiği birlikte incelenir. Çocuğun bir yakınına kısa süreli ziyarete gitmesi de o kişiyi kendiliğinden ev başkanı yapmaz. Somut koruma, yönetim ve birlikte yaşama ilişkisi araştırılır. TMK 367, 368 ve 369 bu değerlendirmenin temelidir.

Olay okulda gerçekleşmişse eğitim kurumunun yükümlülükleri ayrıca önem kazanabilir. Çocuğun okulda bulunması tek başına her durumda ailenin sorumluluğunu kaldıran veya kurumu sorumlu yapan bir cevap değildir. Özellikle saldırı içeren olaylar için okulda saldırı ve eğitim kurumunun sorumluluğu yazısındaki kurum, gözetim ve başvuru yolu ayrımları incelenebilir.

Çocuk yaptığını anlayabiliyorsa aile yine sorumlu olabilir mi?

Evet. Ayırt etme gücü, kişinin ilgili davranış bakımından akla uygun biçimde hareket edebilme yeteneğidir. Her çocuk ve her davranış için tek bir yaş sınırıyla belirlenmez. Ayırt etme gücü bulunan küçük, yani hukuken ergin olmayan kişi, haksız fiilinden kendisi de sorumludur. Haksız fiil, burada hukuka aykırı ve kusurlu davranışla başkasına zarar verilmesidir.

Çocuğun kendi sorumluluğu, ev başkanının gözetimden kaynaklanan sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. İkisinin sorumluluğunun koşulları birlikte gerçekleşirse aynı zarar için müteselsil sorumluluk doğabilir. Bunun anlamı, zarar görenin tazminatın tamamını sorumlulardan birinden isteyebilmesidir. Aynı zarar iki kez tahsil edilemez. TMK 13 ve 16, TBK 49, 61 ve 163 bu ayrımı düzenler.

Ayırt etme gücü bulunmayan çocuk yönünden kusura dayalı sorumluluk aynı biçimde kurulmaz. Bununla birlikte TBK 65, hakkaniyet gerektiriyorsa hâkimin zararın tamamının veya bir kısmının giderilmesine karar vermesine izin verir. Bu, her küçük çocuğun mutlaka ödeme yapacağı anlamına gelmez. Ev başkanına yöneltilen talep ise kendi koşullarıyla incelenir. Ceza sorumluluğuna ilişkin yaş kuralları da tazminat sorununa doğrudan uygulanamaz; TBK 74 bu ayrım bakımından önemlidir.

Anayasa Mahkemesi, 8 Ekim 2025 tarihli, E.2025/139, K.2025/205 sayılı kararında, TMK 369/1’deki “küçüğün” ibaresine ilişkin itirazı ayırt etme gücüne sahip küçükler yönünden reddetmiştir. Karar, çocuğun ve ev başkanının farklı hukuki nedenlerle sorumlu olabildiğini ve ev başkanının kurtuluş kanıtı sunabileceğini açıklamaktadır. Dolayısıyla “yaptığını anlayacak yaştaydı” savunması tek başına yeterli değildir.

Gerekli gözetimi yaptığınızı nasıl gösterebilirsiniz?

“Çocuğumu iyi yetiştirdim” şeklindeki genel bir açıklama yerine, olaydan önce alınan somut önlemleri gösterin. Beklenen özen; çocuğun yaşı, gelişimi, bilinen davranışları, kullanılan eşyanın tehlikesi ve olayın geçtiği yerle birlikte değerlendirilir. Her çocuğu sürekli fiziksel denetim altında tutmak şeklinde değişmez bir ölçü yoktur.

Varsayımsal örnek: Çocuğun daha önce komşunun camına doğru taş attığı aileye bildirilmiş, buna rağmen aynı yerde aynı davranışı sürdürmesine karşı hiçbir önlem alınmamışsa bu bildirim gözetim değerlendirmesinde önem taşır. Buna karşılık gerekli önlemlerin alındığını gösteren kayıtlar ve ani olayın nasıl geliştiği başka bir sonuca götürebilir. Yalnız sonradan yapılan özür veya ödeme önerisi, olay öncesindeki gözetimin kanıtı değildir.

İstenen tamir veya yenileme bedelinin tamamını kabul etmek gerekir mi?

Talep edilen bedel ile hukuken giderilmesi gereken zarar aynı olmayabilir. Hasarın bu olaydan kaynaklanıp kaynaklanmadığı, onarımın mümkün olup olmadığı, önerilen işlemin gerekliliği ve eşyanın önceki durumu kontrol edilmelidir. Eski bir çizik, daha önce arızalı olan parça veya yalnız daha pahalı bir model alma tercihi, çocuğunuzun verdiği zarar gibi hesaba eklenemez.

Fatura bulunmaması zararın hiç olmadığı anlamına gelmez. Buna karşılık yalnız fiyat teklifi sunulması da yazan tutarın tartışmasız borç olduğunu göstermez. TBK 50, 51 ve 52 uyarınca zarar, tazminatın kapsamı ve varsa indirim nedenleri incelenir. Zarar görenin kendi davranışının zararın doğmasına veya artmasına etkisi varsa bunun nasıl gerçekleştiği delille açıklanmalıdır.

Teknik anlaşmazlık varsa yalnız “bedel fazla” demek yerine hangi parçaya veya işleme itiraz ettiğinizi belirtin. Onarımla delilin kaybolma ya da ispatın önemli ölçüde zorlaşma ihtimali bulunuyorsa delil tespiti, yani mahkeme aracılığıyla delilin önceden korunması düşünülebilir. Dava öncesinde esas davaya bakacak mahkemeden veya inceleme yapılacak eşyanın bulunduğu yerdeki sulh hukuk mahkemesinden istenebilir. Dava açılmışsa talep o davanın mahkemesine yapılır. Tespit giderleri için avans gerekir; tespit yapılması tek başına ödeme borcunu kesinleştirmez. HMK 400, 401 ve 402 uygulanır.

Anlaşarak ödeme yapacaksanız belgede neler bulunmalı?

Ödeme karşılığında alınacak kayıtlar için tam veya kısmi ödemede makbuz alınması yazısı incelenebilir. Ödeme ve borçla ilgili e-posta açıklamaları varsa e-postaların delil olarak hazırlanması rehberi kayıtların korunmasını ele alır.

Olay ve tutar üzerinde anlaşılmışsa ödeme belgesinde olay tarihi, hasarlı eşya, karşılanan zarar kalemleri, toplam tutar, ödeme yöntemi ve varsa taksit tarihleri açık yazılmalıdır. Ödemeyi alacak kişinin hak sahibi veya yetkili temsilci olup olmadığını da kontrol edin. Dekont açıklaması ile anlaşma metni birbirini desteklemelidir.

Ödemenin yalnız bir kısmı mı karşıladığı, yoksa belirtilen talepleri tamamen mi sona erdirdiği belirsiz bırakılmamalıdır. Çocuğunuz adına da borç kabulü veya anlaşma yapıyorsanız temsil yetkisini ayrıca değerlendirin. Sizinle çocuğun menfaatleri çatışıyorsa TMK 426 uyarınca temsil kayyımı, yani bu işte çocuğu temsil edecek başka bir kişi atanması gerekebilir.

Aile veya konut poliçesinde üçüncü kişilere verilen zararlar için teminat bulunup bulunmadığını sigortacıya sorun. Kapsam ve istisnalar poliçeden kontrol edilmeden sigortanın ödeyeceği varsayılmamalıdır. Varsa önceki sigorta ödemesi ve kime yapıldığı da anlaşmada hesaba katılmalıdır.

Dava açılırsa hangi mahkeme ve süreler önem taşır?

Ev başkanına yalnız TMK 369’a dayanılarak yöneltilen tazminat talebi aile mahkemesinin görev alanındadır. Aile mahkemesi bulunmayan yerde, bu işlere bakmakla görevlendirilmiş asliye hukuk mahkemesi görev yapar. Çocuğa kendi haksız fiili nedeniyle yöneltilen talep bakımından ise genel görev kuralı asliye hukuk mahkemesidir. Çocuğa ve ev başkanına birlikte dava açılması veya başka sorumluluk nedenlerinin eklenmesi hâlinde görev ve taleplerin birlikte görülmesi ayrıca incelenmelidir. 4787 sayılı Kanun’un 2 ve 4. maddeleri ile HMK 2 esas alınır.

Yer bakımından davalının yerleşim yeri genel yetki kuralıdır. Haksız fiilin işlendiği, zararın meydana geldiği veya gelme ihtimalinin bulunduğu yer ile zarar görenin yerleşim yeri de HMK 16 kapsamında yetkili olabilir. Tarafların yalnız komşu olması her tazminat davasını zorunlu arabuluculuğa tabi kılmaz. Talep komşu hakkından veya Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan kaynaklanıyorsa 6325 sayılı Kanun’un 18/B maddesi ayrıca değerlendirilmelidir.

Haksız fiil tazminatında genel zamanaşımı, zarar görenin zararı ve sorumlu kişiyi öğrenmesinden itibaren iki yıl, her hâlde fiilden itibaren on yıldır. Daha uzun ceza zamanaşımının uygulanması ve süreyi durduran veya kesen nedenler ayrıca incelenir. Bu süreler hak düşürücü süre değildir; zamanaşımı savunmasını hâkim kendiliğinden dikkate alamaz. Bu nedenle olay ve öğrenme tarihleri kadar önceki ödeme, borç kabulü ve dava kayıtları da önemlidir. TBK 72, 154 ve 161 dikkate alınmalıdır.

Dava dilekçesi tebliğ edilirse karşı tarafla görüşmelerin sürdüğü gerekçesiyle cevap süresini geçirmeyin. Yazılı yargılama usulünde cevap süresi tebliğden itibaren iki haftadır. Hazırlığın çok zor veya imkânsız olduğu durumda bu süre içinde başvurularak, cevap süresinin bitiminden başlayacak ve bir ayı geçmeyecek ek süre istenebilir; talep otomatik olarak kabul edilmiş sayılmaz. HMK 127 uyarınca tebligatı ve varsa ek süre kararını birlikte takip edin. Dava masrafları, bilirkişi giderleri ve yargılama sonunda karşı tarafa yükletilebilecek giderler de değerlendirmeye katılmalıdır.

Karar vermeden önce dosyanızı tamamlayın

Olayın kısa zaman çizelgesini, yaşam ve gözetim düzenini gösteren belgeleri, hasar fotoğraflarını, ayrıntılı tamir teklifini ve karşı tarafla yazışmaları bir araya getirin. Ardından sorumluluğa mı, tutara mı, yoksa her ikisine mi itiraz ettiğinizi belirleyin. Ödeme yapılacaksa kapsamını yazılı hâle getirin; dava veya takip belgesi geldiyse belgeye özgü süreyi ayrıca kontrol ettirin. Bu hazırlık, hem geçerli bir tazminat talebini değerlendirmeyi hem de size ait olmayan veya gereğinden yüksek bir talebe somut cevap vermeyi sağlar.

Av. İltan Ekmekçioğlu. Mevzuat ve kaynak kontrolü: 30 Ekim 2026.

Bu içerik genel bilgilendirme içindir; somut olayın belgeleri ve tarihleri üzerinden değerlendirme yapılmalıdır.